Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Thương mại hàng hải đang ngày càng đối mặt với nhiều các mối đe dọa, bao gồm các cuộc tấn công của phiến quân Houthi ở Biển Đỏ. Căng thẳng gia tăng tại Biển Đông hiện nay càng làm dấy lên lo ngại an ninh toàn cầu về tuyến đường thương mại quan trọng này.

Giai đoạn hậu Covid-19 đã gây ra nhiều tổn thất cho thương mại toàn cầu. Các biện pháp phong tỏa và đóng cửa nhà máy đã dẫn đến sự chậm trễ trong chuỗi cung ứng toàn cầu và góp phần làm tăng lạm phát lên mức cao nhất trong nhiều thập kỷ.

Vào năm 2021, kênh đào Suez đã bị đóng cửa suốt một tuần khi một siêu tàu chở hàng bị mắc kẹt tại đây. 10 tháng qua, các cuộc tấn công vào tàu chở hàng của phiến quân Houthi ở Yemen được hậu thuẫn bởi Iran đã buộc các tàu phải thay đổi lộ trình từ Biển Đỏ qua châu Phi.

Và giờ đây, các hoạt động quân sự của Trung Quốc tại Biển Đông đang đe dọa trực tiếp đến sự thông suốt của các tuyến đường thương mại biển.

Vai trò quan trọng của Biển Đông đối với thương mại thế giới

Nằm ở rìa Tây Thái Bình Dương, Biển Đông được bao bọc bởi miền nam Trung Quốc, Đài Loan, Philippines, Indonesia, Việt Nam, Thái Lan, Campuchia và Malaysia.

Theo Hội nghị Liên Hợp Quốc về Thương mại và Phát triển (UNCTAD), hàng năm, gần 1/3 lượng hàng hóa vận chuyển trên toàn cầu đi qua vùng biển rộng lớn 3,5 triệu km2 (1,4 triệu dặm vuông) này.

Hàng năm, khoảng 40% lượng dầu mỏ toàn cầu được vận chuyển qua vùng biển này.

Vào năm 2016, Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) có trụ sở tại Washington đã ước tính, giá trị thương mại của hàng hóa đi qua con đường biển này là 3,6 nghìn tỷ đô la Mỹ (3,29 nghìn tỷ euro). Một ước tính khác đưa ra con số lên tới 5,3 nghìn tỷ đô la Mỹ.

Các nhà nghiên cứu tại Đại học Duke, Bắc Carolina đã tính toán rằng, tổng giá trị thương mại của hàng hóa đi qua Biển Đông và Biển Hoa Đông - nằm giữa Trung Quốc, Triều Tiên, Hàn Quốc và Nhật Bản là 7,4 nghìn tỷ đô la mỗi năm.

Theo dữ liệu của CSIS, hàng chục ngàn tàu chở hàng di chuyển qua Biển Đông mỗi năm. Trong đó, khoảng hơn 40% lượng hàng hóa là của Trung Quốc, hơn 30% là của Ấn Độ và 20% là của Nhật Bản để xuất khẩu ra thế giới.

Trong tất cả các nước châu Á, an ninh kinh tế của ba nước trên phụ thuộc rất lớn vào sự thông suốt của tuyến đường biển này. Biển Đông đóng vai trò như một cầu nối giao thương quan trọng, kết nối các quốc gia trong khu vực châu Á với châu Âu, Trung Đông và châu Phi.

Tại sao Biển Đông trở thành một vấn đề gây tranh cãi?

Bắc Kinh tuyên bố quyền sở hữu đối với gần hết khu vực Biển Đông, khiến các nước láng giềng tức giận vì tham vọng này của Trung Quốc đã xâm phạm vào vùng kinh tế độc quyền của họ. Trung Quốc đã phớt lờ phán quyết năm 2016 của Tòa án Trọng tài Thường trực Liên Hiệp Quốc ở La Haye, Hà Lan rằng theo luật pháp quốc tế, Bắc Kinh không có cơ sở pháp lý hay bằng chứng lịch sử để mở rộng lãnh thổ của mình.

Gần đây, Trung Quốc đã có các hành động quân sự mạnh mẽ hơn trên con đường biển này, bao gồm đụng độ với tàu Philippines, làm gia tăng lo ngại về một cuộc xung đột toàn diện. Hoa Kỳ đã nhiều lần cảnh báo rằng họ có nghĩa vụ bảo vệ Philippines nếu Philippines bị tấn công, kể cả tại khu vực Biển Đông.

Tháng trước, Việt Nam đã nộp đệ trình Ranh giới thềm lục địa mở rộng ngoài 200 hải lý (370 km) ở khu vực giữa Biển Đông. Philippines cũng có động thái tương tự vào tháng 6.

Cuộc nội chiến 75 năm trước đã dẫn đến việc Đài Loan tách khỏi Trung Quốc đại lục. Tuy nhiên, Bắc Kinh vẫn luôn coi Đài Loan là một phần lãnh thổ của mình và không từ bỏ ý định thống nhất. Quan điểm này, kết hợp với các hoạt động quân sự gần đây của Trung Quốc đã làm gia tăng căng thẳng tại khu vực Biển Đông.

Tại sao Biển Đông bị tranh chấp?

Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Hoa Kỳ (EIA), ước tính Biển Đông có khoảng 5,38 nghìn tỷ mét khối khí đốt và (dự đoán) có khoảng 11 tỷ thùng dầu dự trữ.

Vùng biển tranh chấp cũng chứa một lượng lớn khoáng sản đất hiếm. Đất hiếm là nguyên liệu quan trọng để sản xuất chất bán dẫn nhằm phục vụ tham vọng phát triển công nghệ của Trung Quốc như sản xuất pin xe điện và công nghệ điện tử tiên tiến.

Theo một số ước tính, lượng khoáng sản đất hiếm ẩn chứa trong lòng Thái Bình Dương còn lớn hơn nhiều so với tổng trữ lượng đã được khám phá. Hơn một nửa lượng được khám phá hiện nay được Trung Quốc kiểm soát và được sử dụng cho quá trình chuyển đổi sang năng lượng sạch.

Liệu căng thẳng của Trung Quốc và Trung Đông có trở nên nghiêm trọng hơn?

Kể từ cuối năm ngoái, thương mại toàn cầu đã bị ảnh hưởng bởi các cuộc tấn công của phiến quân Houthi được Iran hậu thuẫn ở Biển Đỏ ngoài khơi Yemen. Phiến quân Houthi đã tấn công các tàu thương mại bằng máy bay không người lái và tên lửa nhằm đáp trả cuộc tấn công của Israel vào lực lượng vũ trang Hamas ở Gaza.

Các công ty vận tải lớn đã thay đổi lộ trình không đi qua Biển Đỏ, bao gồm cả Kênh đào Suez. Thay vào đó, các tàu chở hàng đi qua Mũi Hảo Vọng ở phía nam châu Phi, khiến hành trình bị kéo dài và mất trung bình 10 ngày để tàu đi từ châu Á đến châu Âu. Điều này đã làm tăng chi phí vận chuyển do tăng phí bảo hiểm và giá dầu diesel, gây ra sự chậm trễ tại các cảng hàng hóa tại châu Âu và châu Á.

Khi cuộc chiến Israel-Hamas có nguy cơ lan rộng ra toàn bộ khu vực Trung Đông, có thông tin cho rằng Iran đang lên kế hoạch tấn công trực tiếp vào Israel bất kỳ lúc nào. Người ta lo ngại rằng Tehran có thể đóng cửa Eo biển Hormuz nằm ở cửa của Vịnh Ba Tư/Ả Rập. Hiện 1/3 lượng dầu mỏ của thế giới đi qua tuyến đường này.

Những năm gần đây, Iran đã thường xuyên nhắm vào tàu thương mại ở eo biển này, và phương Tây xem các cuộc tấn công tiếp theo là dấu hiệu của sự leo thang căng thẳng. Nếu các công ty vận tải chọn tránh eo biển Hormuz, thương mại hàng hải có thể phải đối mặt với tình trạng chậm trễ hơn và chi phí cao hơn.

Nếu căng thẳng giữa Trung Quốc và các nước láng giềng xấu đi, khu vực Biển Đông có thể trở thành mặt trận thứ ba trong cuộc khủng hoảng vận tải toàn cầu. Các công ty hàng hải có thể sẽ tránh một số khu vực ở Biển Đông. Sự chậm trễ và gia tăng chi phí có thể gây ra tình trạng thiếu hụt hàng hóa và nguyên liệu thô, đồng thời khiến doanh thu của các cảng lớn tại châu Á như Singapore, Malaysia và Đài Loan bị sụt giảm nghiêm trọng.

Điểm nghẽn lớn nhất ở Biển Đông là đâu?

Trong khi căng thẳng hiện tại ở Biển Đông chủ yếu giữa Trung Quốc, Philippines và Đài Loan, nguy cơ thực sự đối với thương mại toàn cầu lại tiềm ẩn ở Eo biển Malacca, một tuyến hàng hải trọng yếu nằm ở phía nam khu vực Biển Đông và nằm giữa Malaysia, Indonesia và Singapore.

Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Hoa Kỳ (EIA), năm 2023, mỗi ngày có khoảng 23,7 triệu thùng dầu đi qua eo biển Malacca. Số lượng thùng dầu đi qua đây cao hơn 13% so với đi qua Eo biển Hormuz.

Eo biển Malacca chỉ rộng 64 km và tại điểm hẹp nhất của nó rất dễ xảy ra tình trạng tắc nghẽn, va chạm. Trong những năm qua, có nhiều vụ cướp biển đã xảy ra tại eo biển này.

Một số chuyên gia địa chính trị và quân sự đã dự đoán rằng, trong trường hợp Trung Quốc tấn công Đài Loan, Hoa Kỳ và các nước đồng minh có thể sẽ phong tỏa Eo biển Malacca nhằm hạn chế khả năng tiếp cận dầu và xuất khẩu hàng hóa của Trung Quốc - nền kinh tế lớn nhất châu Á.

Nguồn: DW

Từ khóa: thương mại toàn cầu, hàng hải, Trung Quốc, Hoa Kỳ, Biển Đông