Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Duy trì các quy tắc thương mại

Trường hợp tiếp theo là thương mại quốc tế. Khi Mỹ ngày càng nghiêng về chủ nghĩa bảo hộ, EU có một lợi thế quan trọng. Dựa trên các hiệp định thương mại hiện có, EU có thể tạo ra một liên minh tự nguyện khác nhằm cải cách cấu trúc thương mại toàn cầu.

Chính sách thương mại của EU thuộc thẩm quyền độc quyền của khối, đồng nghĩa với việc Ủy ban Châu Âu đàm phán các hiệp định thương mại thay mặt cho tất cả các quốc gia thành viên, dựa trên chỉ thị đàm phán do các bộ trưởng thương mại họp tại Hội đồng EU đưa ra. Khi đạt được một thỏa thuận, thỏa thuận đó phải được Hội đồng EU phê duyệt (bằng đa số đủ điều kiện) và Nghị viện Châu Âu thông qua (bằng đa số đơn giản). Quy trình ra quyết định này đảm bảo rằng, như minh chứng qua việc Pháp không thể ngăn chặn thỏa thuận thương mại EU-Mercosur, một nhóm thiểu số các quốc gia không thể cản trở một hiệp định thương mại đã được đa số tán thành. Cơ chế quản trị này vừa đảm bảo hiệu quả chung của EU, vừa bảo vệ quyền lợi của các quốc gia thành viên. Nhờ đó, EU đã trở thành một nhân tố quan trọng trong thương mại toàn cầu. Trong thời kỳ hoàng kim của chủ nghĩa đa phương, EU, cùng với Mỹ, Nhật Bản và Ấn Độ, là một phần của nhóm chỉ đạo không chính thức cho các cuộc đàm phán thương mại toàn cầu.

Thách thức đặt ra cho EU hiện nay là liệu khối này có đủ sức ảnh hưởng để dẫn dắt và tập hợp một nhóm quốc gia sẵn sàng duy trì những gì còn lại của hệ thống thương mại đa phương, cũng như xác định một chương trình nghị sự cho tương lai của nó. Đây là một nhiệm vụ không dễ dàng, vì hệ thống quy tắc hiện tại kết hợp cả những nguyên tắc nền tảng cần được duy trì lẫn những điều khoản đã trở nên lỗi thời trong một nền kinh tế toàn cầu ngày càng đa dạng hơn. Do đó, chương trình nghị sự cần phân biệt rõ giữa những điều thiết yếu và những yếu tố thứ yếu.

Một liên minh tự nguyện có thể bao gồm Vương quốc Anh, Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia, Ấn Độ, Canada, Mexico và các thành viên của khối Mercosur và ASEAN. Liên minh này sẽ dựa trên các hiệp định thương mại khu vực hiện có. Chúng tôi đề xuất rằng EU có thể tổ chức một hội nghị thượng đỉnh chuyên biệt để thảo luận về các vấn đề thương mại và xác định chương trình nghị sự. Ngoài ra, một cuộc đàm phán quan trọng với Trung Quốc, có tính đến các yếu tố an ninh, mong muốn bảo vệ một số ngành công nghiệp—chẳng hạn như ngành ô tô châu Âu—và các quy tắc xác định khi nào thuế quan là hợp lý hay không, sẽ là một tín hiệu cho thấy EU không mù quáng theo chân Mỹ, mà thay vào đó đang hướng đến một trật tự thương mại công bằng, nơi nhiều quốc gia vẫn muốn tuân thủ các quy tắc hợp lý.

Thỏa thuận thuế đang lung lay

Cuối cùng, xét đến vấn đề đánh thuế các công ty đa quốc gia. Sau một quá trình thảo luận kéo dài, hơn 140 quốc gia và vùng lãnh thổ—về bản chất là một liên minh tự nguyện đã hình thành—đã đạt được thỏa thuận vào tháng 10 năm 2021 về mức thuế suất tối thiểu 15% đối với lợi nhuận của các tập đoàn đa quốc gia. Quan trọng hơn, họ cũng đồng ý về cơ chế đánh thuế lợi nhuận ngoài lãnh thổ theo cách sau: nếu một doanh nghiệp không phải nộp đủ 15% thuế tại một quốc gia, các quốc gia thực thi thỏa thuận có thể cùng nhau đánh thuế phần chênh lệch giữa 15% lợi nhuận và số thuế thực tế đã nộp tại quốc gia đó. Sau đó, khoản thu này sẽ được phân bổ theo tỷ lệ đóng góp vào hoạt động sản xuất tại từng quốc gia, dựa trên sự kết hợp giữa tỷ lệ vốn và tỷ lệ việc làm. Ưu điểm lớn nhất của hệ thống này là khả năng tự thực thi, trái ngược với cuộc đua xuống đáy trước đây khi các quốc gia cạnh tranh bằng cách hạ thuế suất để thu hút doanh nghiệp. Nếu một quốc gia không thu thuế ở mức 15%, các quốc gia khác sẽ thu phần thuế đó. Do đó, tốt hơn hết là mỗi quốc gia tự thu thuế này. Nhờ vậy, cuộc đua xuống đáy được chuyển thành cuộc đua đến chuẩn mực chung.

Để có hiệu lực, thỏa thuận phải được các quốc hội quốc gia thông qua. Đến nay, hơn 40 quốc gia đã phê chuẩn và nhiều nước khác dự kiến sẽ làm điều tương tự trong thời gian tới. Việc Mỹ rút khỏi thỏa thuận, được công bố vào tháng 1, phần lớn mang tính biểu tượng, do Quốc hội Mỹ vẫn chưa bỏ phiếu thông qua. Sự vắng mặt của Mỹ không làm mất đi giá trị của thỏa thuận. Các quốc gia khác vẫn có thể xây dựng một "liên minh tự nguyện" khác để duy trì thỏa thuận này, mặc dù họ phải chuẩn bị đối mặt với sự phản đối mạnh mẽ từ Mỹ về vấn đề đánh thuế lợi nhuận ngoài lãnh thổ. Một khả năng để tránh xung đột trực diện với Mỹ là loại trừ lợi nhuận của các công ty Mỹ khỏi tổng lợi nhuận toàn cầu khi tính toán thuế đối với lợi nhuận ngoài lãnh thổ. Giải pháp này sẽ làm suy yếu nhưng không phá hủy hoàn toàn thỏa thuận hiện có.

Thế giới trong tương lai gần có thể là một thế giới mà các tổ chức đa phương lớn phần lớn rơi vào tình trạng tê liệt. Điều này đã xảy ra từ lâu với Liên Hợp Quốc, do quyền phủ quyết của năm thành viên thường trực Hội đồng Bảo an. Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) cũng đã đối mặt với tình trạng tương tự trong một thời gian dài, với quy tắc nhất trí và sự đình trệ của Cơ quan Phúc thẩm (Grieger, 2024). Tình trạng này có thể xảy ra với Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), thậm chí cả Ngân hàng Thế giới và Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF). Trong bối cảnh đó, hợp tác và tiến bộ sẽ phải dựa vào các liên minh tự nguyện. Chúng tôi đã phân tích ba trường hợp và thảo luận về cách châu Âu, cùng với sự tham gia của nhiều quốc gia khác, có thể đi đầu và góp phần duy trì chủ nghĩa đa phương. Nếu châu Âu lựa chọn con đường này và được các nước khác hưởng ứng, sẽ có nhiều vấn đề cần giải quyết—từ việc đối phó với sự khác biệt giữa các thành viên trong một liên minh lớn, đến cơ chế thực thi và mối liên kết giữa các vấn đề khác nhau.

Chúng tôi đã nhấn mạnh vai trò tích cực mà EU có thể đảm nhận và đề xuất một hướng đi khả thi. Chúng tôi tin rằng thế giới không nên chỉ phản ứng với các sáng kiến của chính quyền Trump theo cách song phương. Vai trò lãnh đạo của Mỹ từng là yếu tố quan trọng trong việc xây dựng một hệ thống dựa trên luật lệ và giải quyết các vấn đề toàn cầu. Khi chính quyền hiện tại công khai từ bỏ những trách nhiệm toàn cầu mà Mỹ từng đảm nhận, thế giới không thể chỉ đứng nhìn.

(Hết)

Nguồn: Piie

Từ khóa: Liên minh châu Âu, thỏa thuận, thương mại