Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Tổng thống Donald Trump đã phát động một cuộc tấn công toàn diện vào trật tự quốc tế dựa trên luật lệ – điều mà hầu hết các chính phủ coi là nền tảng của hòa bình và thịnh vượng. Nhiều chính phủ cảm thấy phẫn nộ trước các sáng kiến của ông. Họ vẫn tin vào việc tôn trọng các quy tắc thương mại, hạn chế cạnh tranh thuế và chống biến đổi khí hậu. Liên minh châu Âu (EU), một tổ chức được vận hành dựa trên các quy tắc như vậy, có tiềm năng tổ chức một phản ứng tập thể hiệu quả. Tuy nhiên, để làm được điều đó, EU phải vượt qua hai rào cản: quy mô và những chia rẽ nội bộ.

Thứ nhất, EU thường chỉ đóng vai trò thứ yếu trên sân khấu thế giới, khi chỉ chiếm 6% tổng lượng khí thải nhà kính toàn cầu và 11% vốn hóa thị trường chứng khoán toàn cầu. Trong các vấn đề như vậy, châu Âu không thể dẫn đầu trừ khi xây dựng được một liên minh với các đối tác có chung chí hướng. Thứ hai, sự khác biệt về quan điểm chính sách trong nội bộ EU – đặc biệt là trong bối cảnh ảnh hưởng nước ngoài mạnh mẽ tại các quốc gia như Hungary và Slovakia – cản trở việc đạt được sự đồng thuận về các lập trường chung và có thể dẫn đến bế tắc.

Để khắc phục những hạn chế này, các quốc gia EU sẵn sàng hành động nên hợp tác với các nước ngoài EU để hình thành các quan hệ đối tác quốc tế, hay còn gọi là "liên minh tự nguyện". Trong các lĩnh vực như chính sách thương mại – thuộc thẩm quyền cốt lõi của EU – điều này có nghĩa là các quốc gia thành viên EU phải tuân theo các quyết định đa số. Trong các lĩnh vực khác, có thể tìm thấy sự linh hoạt, tạo điều kiện cho sự hội nhập hai tốc độ, giống như khu vực Schengen – khu vực tự do đi lại không bao gồm tất cả các thành viên EU nhưng lại có sự tham gia của một số quốc gia ngoài EU.

Dưới đây, chúng tôi xem xét cách tiếp cận này có thể được áp dụng cho ba vấn đề: hành động chống biến đổi khí hậu, thương mại và đánh thuế các tập đoàn đa quốc gia. (Cần làm rõ: việc xây dựng liên minh chỉ là một trong số các thách thức mà châu Âu đang đối mặt. EU cũng cần giải quyết những điểm yếu mang tính cơ cấu – vốn tồn tại từ lâu trước nhiệm kỳ của Trump – cũng như xác định phản ứng tập thể trước các mức thuế tiềm tàng của Mỹ. Tuy nhiên, những vấn đề đó sẽ không được bàn đến trong phạm vi bài viết này).

Một liên minh về khí hậu

Bắt đầu với các nỗ lực chống biến đổi khí hậu – lĩnh vực mà EU đặt ra các mục tiêu chính sách thông qua một quy trình phức tạp, bao gồm các nhà lãnh đạo quốc gia, các hội đồng bộ trưởng và Nghị viện châu Âu. Các quyết định quan trọng được đưa ra dựa trên các đề xuất của Ủy ban châu Âu, sau khi được các nhà lãnh đạo thông qua về mặt nguyên tắc, sẽ phải được phê chuẩn bởi đa số đủ điều kiện của các quốc gia thành viên và đa số phiếu tại Nghị viện châu Âu. Quy trình này, được gọi là "đồng quyết định", dẫn đến các quyết định của EU mang tính ràng buộc đối với các quốc gia thành viên. Theo đó, EU đại diện cho họ trong các cuộc đàm phán quốc tế.

Do cơ cấu quản trị này chính thức đảm bảo sự thống nhất của châu Âu, EU có thể hình thành các liên minh với các nước thứ ba và tạo ra ảnh hưởng toàn cầu lớn hơn đáng kể so với khi hành động đơn lẻ. Đặc biệt, việc các quốc gia thành viên bị ràng buộc về mặt pháp lý trong việc đạt được các mục tiêu đã thỏa thuận và có thể bị phạt nếu không đáp ứng được mục tiêu đó giúp EU có thêm đòn bẩy trong các cuộc đàm phán quốc tế.

Dựa trên kiến trúc này và các mục tiêu cắt giảm khí thải năm 2040, EU có thể đàm phán các thỏa thuận đối tác về khí hậu với các quốc gia thứ ba và xây dựng một liên minh tự nguyện nhằm duy trì động lực hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0, bất chấp việc Mỹ rút khỏi Thỏa thuận Paris. Các đối tác tiềm năng trong liên minh này bao gồm các nền kinh tế tiên tiến lớn như Nhật Bản, các quốc gia mới nổi như Brazil và có thể là Ấn Độ, nhưng quan trọng nhất phải là Trung Quốc. Mặc dù là quốc gia phát thải khí nhà kính lớn nhất thế giới, Trung Quốc có lợi ích đáng kể trong việc xây dựng nền kinh tế xanh. Hiện vẫn chưa rõ khi nào lượng khí thải của Trung Quốc sẽ đạt đỉnh, nhưng dù thế nào thì điều này cũng sẽ xảy ra trước năm 2030. Hơn nữa, thành công vang dội của Trung Quốc trong sản xuất thiết bị xanh đồng nghĩa với việc nước này có lợi ích thiết thực trong quá trình chuyển đổi sang phát thải ròng bằng 0.

Trong quá trình này, EU cần tìm cách vượt qua thách thức mà các liên minh dạng này thường gặp phải: như William Nordhaus (2015) đã chỉ ra, càng có nhiều thành viên, động lực rời khỏi liên minh để hưởng lợi mà không tuân theo kỷ luật chung càng lớn. Một cách trực tiếp để ngăn chặn điều này là áp dụng thuế biên giới carbon đối với hàng nhập khẩu từ các quốc gia không tham gia, nhưng biện pháp này chỉ mang lại hiệu quả một phần. Giải pháp mà Nordhaus đề xuất là thành lập các "câu lạc bộ khí hậu", trong đó các thành viên sẽ áp thuế đối với hàng nhập khẩu từ các quốc gia không tham gia. Vấn đề với giải pháp vốn dĩ hiệu quả này là việc áp thuế dựa trên chính sách khí hậu – thực chất là một hình phạt – không khả thi về mặt pháp lý theo các quy định hiện hành của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO). Tuy nhiên, xét đến những hành động gây rối của Tổng thống Trump, việc điều chỉnh các quy tắc này không phải là điều không thể.

(Còn tiếp)

Nguồn: Piie

Từ khóa: Liên minh châu Âu, thỏa thuận, thương mại