Sự đa dạng hóa tiền tệ BRICS

brics

Áp lực đối với việc đa dạng hóa đồng tiền dự trữ quốc tế đã có từ lâu. Tiền tệ BRICS trỗi dậy sau năm 2008, nhưng đã leo thang kể từ năm 2022. Đây là chủ đề chính trong Hội nghị thượng đỉnh BRICS sắp tới, có khả năng làm gia tăng thêm xu hướng này.

Vào năm 2016, Bộ trưởng Tài chính Mỹ- Jack Lew đã cảnh báo rằng “chúng ta càng đặt điều kiện sử dụng đồng USD và hệ thống tài chính của chúng ta vào việc tuân thủ chính sách đối ngoại của Mỹ, thì nguy cơ chuyển sang các loại tiền tệ khác và các hệ thống tài chính khác trong trung hạn càng tăng lên”.

Cả chính quyền Trump và Biden đều phớt lờ lời cảnh báo của Lew. Hệ quả là BRICS ngày càng trỗi dậy ở Nam bán cầu, và Hội nghị thượng đỉnh tiếp theo được mong đợi tổ chức ở Nam Phi vào cuối tháng 8 này.

Một chủ đề chính được quan tâm tại Johannesburg sẽ là nhiệm vụ của BRICS nhằm phát triển các hệ thống thanh toán mới thay thế cho đồng USD.

Rủi ro độc quyền đồng USD

Hồi tháng 5 – thật kỳ lạ, trong bối cảnh khủng hoảng ngân hàng Mỹ – nhà kinh tế học Paul Krugman đã gán cho những người ủng hộ tiền điện tử và những người đồng tình với Putin việc “phi đô la hóa” là gây náo loạn, như thể xu hướng này chẳng qua chỉ là một cuộc hỗn chiến yêu nước sai lầm.

Krugman đã lưu ý, phần lớn thương mại thế giới vẫn được thanh toán và thanh toán bằng đồng USD; Tuy nhiên, nhiều ngân hàng có trụ sở bên ngoài Mỹ cung cấp tiền gửi bằng đồng USD; nhiều tập đoàn ngoài Mỹ vay bằng đồng USD; các ngân hàng trung ương nắm giữ một phần lớn dự trữ của họ bằng tài sản USD; và theo đó, giả định đặt ra giống như kim cương, đồng USD là mãi mãi. Trên thực tế, không có đồng tiền dự trữ chi phối nào có tuổi thọ vô hạn.

Điều mà Krugman không hiểu được đó chính là sự độc quyền mang tính cưỡng bức hiện tại của đồng USD - sự phụ thuộc không cân xứng của thế giới vào đồng USD trong thanh toán và lập hóa đơn thương mại, và sự phụ thuộc vào đồng USD của các công ty tài chính và tập đoàn không phải của Mỹ, và tỷ trọng cao của đồng USD trong dự trữ của các ngân hàng trung ương – điều ngày càng gây lo ngại không chỉ ở Nam bán cầu mà còn ở các nền kinh tế lớn ở phương Tây.

Khi đồng USD được vũ khí hóa bởi chính sách đối ngoại của Mỹ dưới danh nghĩa cộng đồng quốc tế nhưng không có được sự đồng thuận quốc tế, nó sẽ tạo ra nhiều rủi ro cho việc lập hóa đơn và thanh toán thương mại, cho các tập đoàn nước ngoài, tài chính và dự trữ ngân hàng trung ương.

Thật vậy, gần đây Bộ trưởng Tài chính Mỹ - Janet Yellen cho biết vẫn chưa có giải pháp thay thế nào cho hệ thống tiền tệ dựa trên đồng USD. Sau đó, một lần nữa, cách đây không lâu, bà cũng đã cảnh báo về một kịch bản thảm khốc nếu Washington không đồng ý về một giới hạn nợ mới (vẫn là một vấn đề khác). Tương tự như vậy, người Anh cũng chào mời đồng bảng Anh cho đến năm 1914. Nhưng vị trí đó đã kết thúc với sự căng thẳng quá mức của nền kinh tế Anh sau năm 1945.

Đầu thế kỷ 21, tình hình thế giới có nhiều biến động, nhưng sẽ không khác mấy.

Ưu điểm của đa dạng hóa hệ thống tiền tệ

BRICS góp phần đa dạng hóa hệ thống tiền tệ như thế nào? Nhờ sự linh hoạt trong tổ chức của mình, khối có thể đưa ra các biện pháp đơn phương, song phương và đa phương. Về mặt phân tích, những biện pháp này bao gồm từ cải cách dần dần đến các biện pháp đơn phương. Ngược lại, những điều này được thúc đẩy bởi các nền kinh tế sáng lập ban đầu của BRICS (Brazil, Nga, Ấn Độ và Trung Quốc), các thành viên mới đầy tham vọng và các đối tác liên minh có chung tầm nhìn và cũng đang cân nhắc trở thành thành viên BRICS.

Theo Anil Sooklal, Đại sứ lưu động về châu Á và BRICS của Nam Phi cho biết khoảng 22 quốc gia đã chính thức đăng ký tham gia nhóm, trong khi một số lượng tương đương các quốc gia khác “đã ngỏ ý trở thành thành viên BRICS một cách không chính thức về”. Được biết, các quốc gia muốn gia nhập khối bao gồm Argentina, Iran, Ả Rập Saudi và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất.

Thật vậy, số lượng ngày càng tăng của các nền kinh tế lớn và đông dân mới nổi có thể tạo ra loại
“hiệu ứng mạng” và “sự lan tỏa tích cực” sẽ rất quan trọng để khởi động cơ sở hạ tầng quan trọng mới cho hệ thống tài chính toàn cầu thay thế được đề xuất.

Tuy nhiên, những gì BRICS mang lại không đơn giản là phi đô la hóa. Mục tiêu không phải là loại bỏ đồng USD, vốn thường được mô tả bởi những người chỉ trích và đối thủ chính trị của BRICS, đặc biệt là ở phương Tây. Vào thời điểm trước cuộc xung đột Ukraine, Hội đồng Đại Tây Dương đã mô tả Nga và Trung Quốc là “đối tác trong quá trình phi đô la hóa”. Điều đó được miêu tả là "một giải pháp thay thế cho SWIFT do Mỹ thống trị" [hệ thống thanh toán hiện đang thống trị]. Được chào mời rộng rãi ở phương Tây, sự hợp tác của Nga và Trung Quốc được hiểu là một liên minh hợp pháp và phi đô la hóa, giống một âm mưu để thay thế đồng USD.

Thực tế không phải như thế, BRICS không liên quan nhiều đến các quốc gia bất hảo đang ngấm ngầm tìm cách phá vỡ trật tự quốc tế. Thay vào đó, giống như các nhà quản lý tài sản tìm cách duy trì sự đa dạng hóa phù hợp trong danh mục đầu tư của họ, mục tiêu chiến lược của BRICS là đa dạng hóa và hiệu chỉnh lại chứ không phải là phi đô la hóa đơn thuần.

Từ Bancor của Keynes đến đa dạng hóa tiền tệ của BRICS

Những người hoài nghi nói rằng đồng USD đã bị thay thế nhiều lần trước đó. Tại sao đồng USD bị thay thế lần này? Nhưng ai nói nó sẽ bị mất vị thế. Có rất nhiều người nói như vậy. Hầu hết các nền kinh tế BRICS vẫn phụ thuộc đáng kể vào đồng USD, trong khi những nền kinh tế bị Mỹ và/hoặc các đồng minh của họ trừng phạt đã giảm đáng kể dự trữ USD, thay vào đó thường chọn vàng.

Điều mà các nền kinh tế lớn của BRICS tìm kiếm là một hệ thống tiền tệ toàn cầu đa dạng hơn. Con đường hiện tại là không phù hợp. Nếu hệ thống tiền tệ toàn cầu không được khắc phục dần dần thì theo thời gian, nó sẽ thay đổi thông qua một cuộc khủng hoảng lớn trên thế giới, một cách đột ngột. Mục tiêu của BRICS không phải là thay thế đồng USD. Thay vào đó, là đa dạng hóa hệ thống tiền tệ để phản ánh tốt hơn nền kinh tế thế giới ngày nay.

Đây không phải là một ý tưởng mới. John Maynard Keynes đã lập luận tương tự cho tiền tệ siêu quốc gia - Bancor được đề xuất (cái tên được lấy cảm hứng từ banque của Pháp, “ngân hàng”) ở Bretton Woods vào năm 1944.

Nhưng ý tưởng này đã bị bác bỏ bởi các nhà đàm phán Mỹ, những người muốn thay thế đồng bảng Anh bằng đồng USD làm đồng tiền dự trữ chính của thế giới. Tuy nhiên, Keynes cảnh báo rằng tính ưu việt của đồng USD sẽ dẫn đến sự không chắc chắn và biến động lớn sau quá trình tái thiết và phục hồi của Tây Âu và các nền kinh tế lớn khác.

Đó là điều xảy ra vào năm 1971, khi Tổng thống Nixon đơn phương chấm dứt khả năng chuyển đổi của đồng USD sang vàng. Mặc dù được cho biết đây là một biện pháp tạm thời, nhưng nó đã khiến đồng USD trở thành một loại tiền định danh thả nổi vĩnh viễn. Khi vàng không còn là thước đo giá trị, nhận thức về giá trị đã thay thế. Hậu quả là cú sốc giá khắp thế giới. Với cuộc khủng hoảng dầu mỏ kép, tiếp theo là giá dầu tăng gấp bốn lần, sau đó là lạm phát và lạm phát đình đốn, và cuối cùng là lãi suất cao kỷ lục của Mỹ và các đợt tái vũ trang quy mô lớn.

Sự trỗi dậy của các thể chế khác

Xét về mặt địa chính trị, Mỹ tiếp tục dựa vào các nền kinh tế lớn của phương Tây và Nhật Bản, nhưng về mặt kinh tế quốc tế, nước này không chịu từ bỏ sự “đặc quyền cắt cổ”. Kết quả là, sự độc quyền của đồng USD đã góp phần tạo ra bong bóng tài sản trong những năm 1980, đầu những năm 1990, đầu những năm 2000 và cuối cùng là vào năm 2008. Giữa cuộc Đại suy thoái, thống đốc Ngân hàng trung ương Trung Quốc - Zhou Xiaochuan đã lật lại ý tưởng này và kêu gọi các nền kinh tế lớn của phương Tây “cải cách hệ thống tiền tệ quốc tế”.

Những cam kết to lớn đã được đưa ra ở Brussels, Washington và Tokyo, nhưng không có gì nhiều sự thay đổi. Do đó, những nỗ lực tại các tổ chức mới nổi bao gồm Ngân hàng Phát triển Mới BRICS (NBD), Ngân hàng Đầu tư Cơ sở Hạ tầng Châu Á (AIIB), Sáng kiến Vành đai và Con đường (BRICS), và tìm kiếm các thỏa thuận tiền tệ mới.

BRICS không muốn phá vỡ trật tự thế giới. Thay vào đó, họ tìm cách thúc đẩy sự đa dạng hóa tiền tệ một cách trực tiếp. Tuy nhiên, các thỏa thuận tiền tệ toàn cầu không chỉ vì lợi ích của người Mỹ chiếm 4,1% dân số thế giới. Nó cũng phải phản ánh nguyện vọng của nền kinh tế thế giới đa cực, trong đó triển vọng tăng trưởng toàn cầu được thúc đẩy bởi các nền kinh tế lớn mới nổi.

Nguồn: China Daily

Từ khóa: đa dạng hóa; tiền tệ; BRICS; USD; Mỹ; thanh toán; quốc tế; rủi ro.