Suy thoái thương mại toàn cầu đã bắt đầu chưa?

chot 1591711658753790128843

Các lực lượng kinh tế đang đặt tâm lý chấp nhận rủi ro của các nhà đầu tư hướng về các nền kinh tế mới nổi

Khi các nhà kinh tế học băn khoăn về việc liệu chúng ta đối mặt với một cuộc suy thoái toàn cầu lớn hay nhỏ, và liệu chúng ta sẽ đối mặt nó sớm hay muộn, điều đáng ghi nhớ là thương mại đã có những dấu hiệu quá căng thẳng. Tâm lý đầu tư gia tăng đối với các nền kinh tế mới nổi có thể bị đảo lộn do điều này.

Theo như dữ liệu của Citi, tốc độ tăng trưởng hằng năm của khối lượng nhập khẩu toàn cầu đã chuyển sang mức âm vào cuối năm 2022, và tiếp tục duy trì mức âm đầu năm 2023, và có một vài lý do để nghĩ rằng mọi thứ sẽ cải thiện. Chừng nào điều đó là đúng, thì nền kinh tế mở, phụ thuộc vào thương mại – đặc biệt là những quốc gia đang phát triển – sẽ bị ảnh hưởng nặng nề nhất.

Có ba lý do chính khiến cho tăng trưởng thương mại ngày càng bị tắt tiếng. Đầu tiên là chúng ta chỉ đơn giản đang chịu đựng sự bế tắc thương mại sau đợt tăng giá thời Covid. Sự tăng giá đó phần lớn có thể xác định là do các phản ứng chính sách kinh tế khác nhau được áp dụng trong đại dịch.

Trong khi Hoa Kỳ và các chính phủ tự do khác bị bẻ cong về việc sử dụng chuyển giao tài chính để tăng sức mua của người dân, cách tiếp cận của Trung Quốc được đặc trưng hơn bằng cách đưa công nhân trở lại các nhà máy. Nói cách khác, Trung Quốc tập trung vào đẩy mạnh nguồn cung trong khi các đối tác thương mại kích cầu. Kết quả là tốc độ tăng trưởng thương mại tăng nhanh, tương tự như vậy chúng ta chưa từng thấy kể từ khi nền kinh tế phục hồi sau cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008.

Lý do thứ hai về sụt giảm thương mại là sự chuyển đổi rõ ràng trong chi tiêu, đặc biệt là ở các nền kinh tế tiên tiến, từ hàng hóa đến dịch vụ. Chỉ có rất nhiều TV và máy tính mới mà người ta có thể mua được trong một khoảng thời gian ngắn, và dịch vụ ít được giao dịch hơn.

Thứ ba, tăng trưởng thương mại đang bị ảnh hưởng bởi bản chất của sự phục hồi kinh tế của Trung Quốc. Vì cho đến nay, đây là sự phục hồi về cơ bản “không kích thích”, phần lớn mức tăng chi tiêu ở Trung Quốc ngày nay là dịch vụ, thay vì chi tiêu cho đầu tư được tài trợ chính thức có xu hướng tạo ra hóa đơn nhập khẩu lớn hơn nhiều.

Và vì niềm tin đối với Trung Quốc quá yếu, những gì được gọi “giảm tiêu dùng” – hay nói một cách tầm thường hơn nữa, là săn hàng giá rẻ - là một hiện tượng phổ biến giữa các hộ gia đình Trung Quốc. Nếu không có gói kích thích “đại bác” từ Bắc Kinh, điều này khó có thể thay đổi.

Tại sao mọi thứ không trở nên tốt hơn? Một vài yếu tố đáng được đề cập. Đầu tiên là triển vọng xấu đi đối với nhu cầu toàn cầu. Tăng trưởng kinh tế toàn cầu năm nay có vẻ như sẽ đạt khoảng 2,3% và năm 2024 sẽ chắc chắn nhỏ hơn mức này, nhất là do các ngân hàng trung ương lớn, trong thực tế, tập trung vào việc gây ra sự chậm lại để giành quyền kiểm soát lạm phát.

Tăng trưởng chậm lại sẽ chắc chắn tạo ra một môi trường thù địch hơn cho thương mại, và cần chỉ ra mức độ tồi tệ của môi trường nhu cầu toàn cầu mà chúng ta đang lao vào. Lần cuối cùng thế giới chứng kiến mức tăng trưởng dưới 2,5% trong hai năm liền là sau cuộc khủng hoảng tài chính.

Một lý do khác không có dễ được lạc quan về thương mại đơn giản là chúng ta đang ở trong thế giới rõ ràng đã vượt qua “toàn cầu hóa đạt đỉnh”, một thực tế đã đang gây ra áp lực giảm sút đối với tăng trưởng thương mại toàn cầu trong hơn một thập kỷ nay. Vào đầu những năm 1980, xuất khẩu thế giới tương đương 15% tổng sản phẩm nội địa toàn cầu, theo dữ liệu của IMF. Toàn cầu hóa đạt tỉ lệ 25% ngay trong khoảng thời gian xảy ra cuộc khủng hoảng năm 2008, sau đó một suy giảm liên tục bắt đầu, hạ tỷ lệ này xuống 20% vào năm 2020.

Một cách khác để minh họa tình trạng sụt giảm của thương mại toàn cầu là xem xét mối quan hệ giữa tăng trưởng thương mại toàn cầu và tăng trưởng GDP toàn cầu. Trong vòng 10 năm tới 2020, tỷ lệ trung bình của tăng trưởng thương mại toàn cầu thấp hơn tăng trưởng GDP toàn cầu: đây là thập kỷ đầu tiên để từ chiến tranh thế giới II đó là lời tuyên bố sự thật. Khi tỷ lệ hội nhập của thế giới không bằng tỷ lệ tăng trưởng thu nhập, các quốc gia phụ thuộc nhiều nhất vào sự hội nhập đó – các nền kinh tế mới nổi – chịu thiệt hại không tương xứng.

Tổ chức Thương mại Thế giới cho rằng tăng trưởng thương mại toàn cầu sẽ một lần nữa thấp hơn tăng trưởng GDP trong năm 2023 và chủ nghĩa bảo hộ mậu dịch tăng lên, căng thẳng địa chính trị và nội địa hóa chuỗi cung ứng có thể khiến điều này trở thành sự thật trong tương lai gần. Điều đó có nghĩa là nếu bạn là quốc gia đang phát triển không có may mắn to lớn khi nằm cạnh thị trường lớn – như thị trường Mexico – thì cơ hội thu hút các ngành liên quan đến xuất khẩu bây giờ có thể bị hạn chế.

Bất kể người ta nghĩ gì về toàn cầu hóa, mang lại hy vọng rằng một nền kinh tế mới nổi ở bất kỳ nơi nào có thể thu hút vốn dài hạn, tăng mức thu nhập bằng cách thúc đẩy xuất khẩu. Viễn cảnh đó bây giờ có vẻ đáng ngại, và không chỉ trong năm tới hoặc những năm kế tiếp.

Nguồn: Financial Times

Từ khóa: thương mại toàn cầu, suy thoái, tốc độ tăng trưởng