Mở khóa tiềm năng kinh tế và thương mại

Nga tổ chức họp mặt các lãnh đạo châu Phi vào ngày 27-28 tháng 7 năm 2023 ở St. Petersburg, thành phố lớn thứ hai ở Liên bang Nga. Hội nghị thượng đỉnh là sự kiện lịch sử quan trọng nhất và sự kiện mang tính bước ngoặt ngoại giao quy mô lớn nhất trong quan hệ song phương của Nga với châu Phi. Theo đánh giá về thế giới đa cực đang nổi lên, các quốc gia châu Phi chủ yếu đang nhanh chóng điều chỉnh định hướng chính sách đối với Trung Quốc và Nga.

Đại sứ lưu động của Nga và Giám đốc Ban thư ký của Diễn đàn Đối tác Nga – châu Phi Oleg Ozerov trong cuộc phỏng vấn với tờ nhật báo Kommersant, đã giải thích rõ ràng rằng hội nghị thượng đỉnh là “được chính quyền Nga hình dung, nhằm thúc đẩy quan hệ của Moscow với các quốc gia châu Phi, các liên hệ được coi là một trong những khía cạnh quan trọng nhất trong chính sách đối ngoại của Nga.”

Theo các nhà ngoại giao, hội nghị thượng đỉnh sẽ tập trung vào các vấn đề chung “liên quan đến việc hình thành thế giới đa cực, một cấu trúc quan hệ công bằng mới dựa trên các nguyên tắc bình đẳng chủ quyền của các quốc gia, tương tác bình đẳng dựa trên lợi ích và luật pháp quốc tế, trái ngược với cái gọi là “trật tự quốc tế dựa trên luật lệ” được Washington và các đồng minh xúc tiến.”

Cho rằng đang diễn ra trong tình hình căng thẳng toàn cầu hiện nay, nhằm mục đích rộng rãi là mang lại một mức độ hợp tác có lợi mới về cơ bản để đối mặt những thách thức của thế kỷ 21. Bằng cách này, Nga và châu Phi sẽ mở ra chương thứ hai, xác định sự hợp tác toàn diện giữa Nga và các quốc gia châu Phi trên các lĩnh vực quan trọng từ chính trị, an ninh, quan hệ kinh tế, khoa hoc và công nghệ đến các lĩnh vực văn hóa và nhân đạo.

Hội thượng đỉnh Nga – châu Phi đầu tiên được tổ chức vào tháng 10 năm 2019 theo phương châm Hòa bình, An ninh và Phát triển ở Sochi. Tổng thống Nga Vladimir Putin ghi nhận trong lời tuyên bố chính thức: “Ngày nay, các quốc gia châu Phi đang trên đà phát triển tốt về các lĩnh vực xã hội, kinh tế, khoa học và công nghệ, đồng thời đang đóng một vai trò quan trọng trong các vấn đề quốc tế. Họ đang tăng cường các quá trình hợp tác đôi bên cùng có lợi trong liên minh châu Phi và các tổ chức khu vực và tiểu khu vực khác xuyên lục địa.”

Mặc dù Nga hiện đang tiến hành một “chiến dịch quân sự đặc biệt” ở nước láng giềng Ukraine, nhưng vẫn cho rằng việc mời các nhà lãnh đạo châu Phi đến St.Petersburg là cần thiết. Đây là quê hương ban đầu của Vladimir Putin, và thực sự muốn chào đón những người châu Phi đến tham gia cuộc gặp gỡ thân thiện để thảo luận. Nga và châu Phi được gắn kết bởi lịch sử từ cuộc đấu tranh giành độc lập chính trị. Cả hai chia sẻ lịch sử nhỏ này. Như đã biết, Putin luôn thể hiện tình cảm cao nhất đối với việc thay đổi tình hình và cam kết cải thiện các điều kiện cho dân số ước tính 1,4 tỷ người ở châu Phi.

Với sự tôn trọng cao nhất, ông luôn nhắc nhở rằng quan hệ Nga – châu Phi dựa trên truyền thống lâu đời của tình hữu nghị và đoàn kết, được tạo ra khi Liên Xô hỗ trợ cuộc đấu tranh của nhân dân châu Phi chống lại chủ nghĩa thực dân, phân biệt chủng tộc và chế độ apartheid, bảo vệ độc lập và chủ quyền, và giúp thiết lập các chế độ nhà nước và xây dựng nền tảng của nền kinh tế đất nước.

Theo quan điểm của các chuyên gia chính sách, cả trong và ngoài nước, các nhà lãnh đạo châu Phi, các tổ chức thương mại và các giám đốc điều hành doanh nghiệp có cơ hội phi thường để thiết kế các chiến lược đúng lúc nhằm tận dụng lợi thế thị trường đang phát triển và thúc đẩy thương mại như một cách đảo ngược đáng kể sự mất cân bằng thương mại đã tồn tại từ thời Xô Viết giữa Nga và Châu Phi.

Trong sự thay đổi toàn cầu, có những triển vọng kinh doanh tốt như nhau cho Nga và châu Phi, diển hình, với việc tạo điều kiện thuận lợi và hỗ trợ thương mại cho doanh nghiệp kinh doanh, dù nhỏ hay vừa, để tìm kiếm hợp tác trong khu vực có cơ hội thương mại mới ở châu Phi và ở Liên Bang Nga. Ví dụ, các quốc gia bên ngoài đã thể hiện sự quan tâm to lớn đến việc tận dụng cơ hội mới nổi kể từ khi Hiệp định Thương mại Tự do Lục địa Châu Phi (AfCFTA) ra đời, nhằm mục đích tạo ra thị trường không biên giới duy nhất.

Với các liên kết kinh tế đang phát triển đều đặn, thật vui mừng được nhấn mạnh rằng Nga và các quốc gia châu Phi đã có một mối quan hệ lịch sử lâu đời. Do đó, việc nhập khẩu cà phê, ca cao, trà, trái cây họ cam quýt, hải sản và nhiều mặt hàng khác từ các quốc gia châu Phi có thể rất quan trọng đối với Nga. Tất nhiên, cần nhắc lại từ hội nghị thượng đỉnh đầu tiên mà cả hai bên đã đồng ý cùng nhau xúc tiến và tăng cường xuất – nhập khẩu và hợp tác trong các lĩnh vực đầu tư với các công ty Nga.

Trước các biện pháp trừng phạt của Nga – lệnh cấm nhập khẩu nhiều loại nông sản của châu Âu – việc đa dạng hóa nguồn nguyên liệu thô như vậy trở nên đặc biệt quan trọng, trong khi việc thay thế nhập khẩu trong đất nước này chỉ mới bắt đầu. Đây là một cơ hội để tăng cường thương mại với châu Á và châu Phi. Theo quan điểm của nhiều người, một số quốc gia châu Phi, chẳng hạn như Ma rốc, Kenya và Nam Phi đã bắt đầu lấp đầy thị trường: Các kệ hàng tại thị trường Nga đang có lượng rau quả của châu Phi tăng đột biến, phần lớn hàng hóa được tái xuất khẩu qua EU.

Ngay từ năm 2014, các nông dân và hợp tác xã địa phương châu Phi đã bày tỏ sự sẵn sàng đẩy mạnh xuất khẩu trực tiếp đến Nga, bỏ qua các trung gian châu Âu. Các quốc gia châu Phi có thể kiếm nhiều tiền nhờ việc bán nông sản cho Nga. Khối lượng thương mại tổng thể giữa châu Phi và Nga đã bị thiếu hụt và rất có lợi cho Nga. Nhưng thật thú vị, chỉ có một số quốc gia châu Phi mua bán sản phẩm tại thị trường Nga vì nhiều lí do, bao gồm kiến thức không đầy đủ về các thủ tục, quy tắc và luật lệ thương mại, cũng như tình hình thị trường thay đổi. Và có nhiều trở ngại khác nhau cản trở thương mại châu Phi với Nga đã được xác định và thảo luận trong nhiều cuộc hội nghị và hội thảo kinh doanh.

Tuy nhiên, các biện pháp cụ thể để cải thiện tình hình phải được thực hiện chu đáo. Hiện có những thách thức chủ yếu từ cả hai phía. Nga và châu Phi đang thiếu thông tin doanh nghiệp quan trọng về hoạt động kinh doanh và môi trường thị trường, và điều này trong nhiều năm, đã tạo ra tình trạng không chắc chắn, nghi ngờ và nhận thức tiêu cực giữa các nhà đầu tư và thương nhân tiềm năng tương lai.

Nhiều người cho thấy lo ngại về xu hướng này, bằng cách là tạo ra cơ chế phổ biến thông tin kinh doanh và thương mại nhằm tăng cường tương tác kinh doanh giữa nhà xuất khẩu châu Phi và nhà nhập khẩu Nga.

Ngoài ra, các lãnh đạo châu Phi phải nuôi dưỡng mối quan hệ kinh doanh trong tổ chức nền tảng thương mại và sứ mệnh kinh doanh để thể hiện tìềm năng ở Liên Bang Nga. Một cách tương đối, xuất khẩu của châu Phi đến Hoa Kỳ, Liên minh châu Âu và ngay cả sang Ấn Độ và Trung Quốc đã tăng trưởng do các ưu đãi thương mại, giảm thuế xuất nhập khẩu hải quan thấp hơn và các ưu đãi thương mại khác dành cho nhà xuất khẩu châu Phi của những tay chơi lớn hiện nay.

Cần phải nói rằng Hoa Kỳ đưa ra cách ưu đãi khác nhau thông qua Đạo luật Cơ hội và Tăng trưởng châu Phi (AGOA). Trung Quốc cũng đã áp dụng các biện pháp tương tự để thu hút các nhà xuất khẩu châu Phi đến các khu vực của mình. Vào tháng 6 năm 2023, tỉnh Hồ Nam đã tổ chức Hội chợ và Triển lãm Thương mại Trung Quốc và Châu Phi thường niên lần thứ 3.

Theo nghiên cứu thị trường và các nghiên cứu được thực hiện bởi Markol Consultancy, một công ty tư vấn chính sách và nghiên cứu kinh doanh, nhà xuất khẩu châu Phi hết sức quan tâm thị trường Nga nhưng cần trợ giúp để hàng hóa được giao hàng đúng hạn đến người tiêu dùng ở Nga. Họ biết rằng thị trường tiềm năng là rất lớn theo hai cách và hiểu rõ ràng các quốc gia châu Á đã có lợi thế so sánh thương mại với Nga về khoảng cách, vận chuyển hàng hóa và các cơ sở hạ tầng khác, bao gồm logistics và kho hàng.

Trong nỗ lực thúc đẩy thương mại Nga-Châu Phi, nên có sự can thiệp chính sách, khởi xướng diễn đàn thương mại cho người Nga và người Châu Phi tham gia thảo luận thực tế về việc đưa ra các chính sách thương mại hiệu quả hơn và hỗ trợ tín dụng xuất nhập khẩu cho các thương nhân doanh nghiệp để đạt được các kết quả đáng chú ý.

Một trong những sáng kiến chủ chốt của AfCFTA tập trung vào việc cải thiện khả năng tiếp cận SME đối với tài chính và thị trường nhằm khuyến khích tăng trưởng và góp phần phát triển kinh tế xã hội châu Phi. Các tổ chức của Nga cũng có thể cung cấp các dịch vụ tài chính trong các lĩnh vực như là chế biến nông sản, ô tô, dược phẩm, vận tải và logistics đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) ở các quốc gia châu Phi.

Nhìn thoáng qua khối lượng thương mại giữa Trung Quốc và châu Phi, cả hai khu vực đã làm được nhiều việc hơn trong 20 năm qua bất chấp mọi hoài nghi và chỉ trích. Việc này đáng khen ngợi rằng các quốc gia châu Phi đã nỗ lực để đạt được khối lượng thương mại đáng kể để cắt giảm sự mất cân bằng thương mại, nhờ các ưu đãi thương mại cần thiết của chính phủ Trung Quốc và miễn thuế hải quan thấp hơn.

Đối với cách đảo ngược sự mất cân bằng thương mại khổng lồ giữa châu Phi và Nga, Maurice Okoli muốn đưa ra các đề xuất sau. Các nhà đầu tư và nhà kinh doanh của Nga có thể hợp tác trong lĩnh vực cơ sở hạ tầng, sản xuất, kiểm soát chất lượng nghiêm ngặt và đóng gói ở châu Phi. Cụ thể, Trung Quốc và Ấn Độ đã làm những điều này ở Ethiopia và một số quốc gia khác.

Ngoại trưởng Sergey Lavrov đã liên tục tuyên bố trong bài phát biểu trước các nhà ngoại giao châu Phi rằng Nga đã sẵn sàng xem xét các sáng kiến mới nhằm cải thiện thương mại giữa hai khu vực. Vào tháng 5 năm 2014, ông Lavrov đã viết trong bài báo của mình: “Chúng tôi đặc biệt coi trọng việc tăng cường hợp tác đầu tư và thương mại đối với các quốc gia châu Phi. Nga sẵn sàng cung cấp cho các quốc gia châu Phi nhiều khoản ưu đãi trong thương mại.”

Bộ Ngoại giao Nga đã đăng bản báo cáo chính thức lên trang web của mình: “các sản phẩm truyền thống từ các quốc gia kém phát triển nhất (bao gồm châu Phi) sẽ được miễn thuế nhập khẩu. Pháp luật quy định rằng hàng hóa truyền thống đủ điều kiện để hưởng các ưu đãi về thuế quan và thuế nhập khẩu.”

Điều đó rất là dễ hiểu. Tuy nhiên, thương mại châu Phi đã được tối thiểu ở Liên bang Nga. Và thật không thể tin được, số liệu thương mại của châu Phi với Nga rất khó tìm từ cả các nguồn của châu Phi và Nga. Đối với quan hệ thương mại giữa Nga và châu Phi để cải thiện đáng kể, cung cấp các khoản ưu đãi thương mại cho các quốc gia châu Phi – điển hình như, miễn hoặc giảm thuế, trong số các biện pháp khác. Đây có thể trở thành bước thiết thực để củng cố mối quan hệ thương mại với châu Phi.

Ngoài ra, cũng cần có sự hỗ trợ của nhà nước để thúc đẩy nỗ lực của các doanh nghiệp tư nhân châu Phi không chỉ nâng cao sự hiện diện kinh tế của châu Phi mà còn tạo điều kiện thuận lợi để thâm nhập vững chắc vào thị trường Nga. Điều này có thể có lợi cho toàn bộ khu vực Á-Âu. Nga là một thành viên của Liên minh Kinh tế Á-Âu mới thành lập (tạo thành một thị trường rộng lớn và cho phép lưu thông tự do hàng hóa giữa các quốc gia thành viên). Các thành viên khác bao gồm Armenia, Belarus, Kazakhstan và Kyrgyzstan.

Cần kết thúc bài viết này bằng cách đề cập vai trò của Đại học Liên bang Đông Bắc, trường có quan hệ đối tác giáo dục và trao đổi các chương trình với một số cơ sở ở châu Á và châu Phi, và Câu lạc bộ Nga-Châu Phi mới thành lập, tổ chức phi lợi nhuận được thành lập nhằm hỗ trợ các nỗ lực chính thức trong việc xây dựng ý kiến dư luận, cũng như những động lực thúc đẩy trong chính sách đối tác toàn diện của Nga với châu Phi. Cuối cùng, có một sự hợp tác tăng trưởng đáng kể giữa Nga và châu Phi.

*Giáo sư Maurice Okoli là thành viên của Viện Nghiên cứu Châu Phi và Viện Kinh tế Thế giới và Quan hệ Quốc tế, Viện Hàn lâm Khoa học Nga. Ông cũng là nghiên cứu sinh tại Đại học Liên bang Đông Bắc ở Nga.

Nguồn: Opinion Nigeria

Từ khóa: Tiềm năng, thương mại, kinh tế, Nga, châu Phi