Tại sao thỏa thuận về thương mại kỹ thuật số của Mỹ trong IPEF là một “cuộc chiến” khó khăn?

Với việc Trung Quốc đã sẵn sàng tham gia cuộc gặp mặt, điều quan trọng đối với Washington là phải vượt qua mâu thuẫn nội bộ và những vấn đề trong đàm phán để tạo ra dấu ấn với các quy tắc về thương mại kỹ thuật số.

Bên cạnh nội dung đang được quan tâm hàng đầu là Thỏa thuận trần nợ công của Mỹ, một nội dung khác đang có tiến triển mới nhưng kém thu hút hơn và dễ bị bỏ qua: Khuôn khổ kinh tế Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương vì sự thịnh vượng (IPEF). Sau một năm được công bố, cuối cùng thì IPEF đã đưa ra sản phẩm đầu tiên tại một cuộc họp cấp bộ trưởng vào ngày 27/5. 14 quốc gia tham gia đã thống nhất về thỏa thuận tăng cường chuỗi cung ứng bằng cách chia sẻ thông tin và hợp tác trong suốt giai đoạn khủng hoảng, biến thỏa thuận này trở thành thỏa thuận chuỗi cung ứng đa phương đầu tiên trên thế giới.

Tuy nhiên, các điều khoản của thỏa thuận IPEF có vẻ khiêm tốn so với mục tiêu to lớn là tạo ra thông lệ cho các hoạt động kinh tế tại khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương. Hơn nữa, Washington vẫn chưa công bố thông tin về các quy tắc thương mại kỹ thuật số, một nội dung mà các doanh nghiệp Mỹ đã nhiều lần kêu gọi giới chức Washington hành động.

Các doanh nghiệp có lý do chính đáng để thúc đẩy thỏa thuận thương mại kỹ thuật số. Mặc dù Mỹ có lợi thế của người đi trước thông qua việc tham gia vào các thỏa thuận thương mại quan trọng có điều khoản về kỹ thuật số nhưng các quy tắc trong thương mại kỹ thuật số đã vượt ra khỏi các thỏa thuận ban đầu này. Trung Quốc cũng sẵn sàng tham gia cuộc trò chuyện bằng cách tham gia vào các thỏa thuận kỹ thuật số quan trọng. Điều quan trọng đối với Washington là phải vượt qua mâu thuẫn nội bộ và những vấn đề trong đàm phán để khẳng định dấu ấn của mình trong lĩnh vực thương mại kỹ thuật số.

Thương mại kỹ thuật số chưa có một định nghĩa chung trên toàn cầu, nhưng nó đề cập đến việc giá trị của các giao dịch trực tuyến đang ngày càng tăng cao. Do đó, quy tắc thương mại kỹ thuật số sẽ quản lý dòng dữ liệu trong các giao dịch. Hai vấn đề lớn được quan tâm là dòng dữ liệu xuyên biên giới và bản địa hóa dữ liệu, được định nghĩa là lưu trữ và xử lý dữ liệu tại một vị trí địa lý cụ thể.

Trong bối cảnh đó, may mắn là Mỹ có liên quan tới 3 hiệp định thương mại tự do nổi tiếng có điều khoản thương mại kỹ thuật số: Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), Hiệp định Thương mại Kỹ thuật số Mỹ - Nhật Bản (USJA) và Hiệp định Mỹ-Mexico-Canada (USMCA). Mặc dù Mỹ không tham gia CPTPP, nhưng Mỹ từng là một thành viên quan trọng tham gia đàm phán trong giai đoạn đầu. Do đó, các điều khoản về thương mại kỹ thuật số của USMCA và USJA gần như là dựa trên CPTPP, ủng hộ dòng dữ liệu xuyên biên giới và nghiêm cấm yêu cầu bản địa hóa dữ liệu đối với doanh nghiệp. Thực tế là các quy tắc trong USMCA chặt chẽ hơn so với CPTPP. Cựu Đại diện Thương mại Robert Lightizer đã dùng từ “tiêu chuẩn vàng” để mô tả các quy tắc về thương mại kỹ thuật số của USMCA.

Tuy nhiên, còn quá sớm để Washington mong đợi các quốc gia khác cũng hành động tương tự như trong USMCA. Một số quốc gia bắt đầu tự tạo ra mạng lưới các thỏa thuận thương mại riêng để bình thường hóa các tiêu chuẩn của họ. Ví dụ như Singapore đã ký Thỏa thuận Kinh tế Kỹ thuật số (DEAs) song phương riêng biệt với Vương quốc Anh, Úc và Hàn Quốc, đồng thời ký Hiệp định Đối tác Kinh tế kỹ thuật số (DEPA) với Chile và New Zealand.

Các thỏa thuận đã có sự khác biệt với nhau. USMCA ngăn cấm việc các chính phủ yêu cầu doanh nghiệp phải có địa điểm đặt cơ sở vật chất, máy tính như là một điều kiện để hoạt động kinh doanh. DEPA ban hành nhiều quy tắc khác với USMCA, chẳng hạn như khuyến khích phát triển các tiêu chuẩn được cả hai bên công nhận để chứng minh việc tôn trọng quyền bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Động thái từ các nền kinh tế lớn của châu Á cũng đang làm thay đổi “sân chơi”. Trung Quốc chính thức nộp đơn xin gia nhập CPTPP và DEPA, nơi có thể giúp họ quảng bá quan điểm của mình về thương mại kỹ thuật số, bao gồm các vấn đề về kiểm soát nghiêm ngặt dòng dữ liệu xuyên quốc gia và nhu cầu nhu cầu nội địa hóa dữ liệu. Ấn Độ ban đầu từ chối tham gia trụ cột thương mại của IPEF do yêu cầu về nội địa hóa dữ liệu, hiện đã sẵn sàng cho phép các dòng dữ liệu xuyên biên giới tới từ “một số quốc gia nhất định”. Đã đến lúc Mỹ quay lại và tham gia các sân chơi về quy tắc thương mại kỹ thuật số – nhưng tại sao Mỹ lại không làm như vậy?

Vấn đề đảng phái và sự nhạy cảm đối với thương mại là một trong những nguyên nhân dẫn đến sự chậm trễ này. Trước đây, chính quyền Tổng thống Trump đã tạo ra tiền lệ bằng cách ký kết thỏa thuận USJA như một văn bản thi hành, không cần sự chấp thuận của Quốc hội. Tuy nhiên, đã có một phản ứng chính trị dữ dội ngay khi Tổng thống đương nhiệm Joe Biden sử dụng cách tương tự để ký kết một thỏa thuận thương mại với Nhật Bản về khoáng sản quý hiếm vào tháng 3/2023. Ngay cả các thành viên đảng Dân chủ cũng nói rằng, chính quyền Tổng thống phải được sự thông qua của Quốc hội nếu muốn tham gia các hiệp định thương mại tự do mới. Như vậy, chính quyền Tổng thống Biden cần bảo toàn địa vị chính trị của mình, đặc biệt là trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2022 và cuộc chiến về trần nợ công.

Sự chia rẽ nội bộ xung quanh vấn đề thương mại kỹ thuật số cũng khá phức tạp. Mặc dù Mỹ thường sẽ ủng hộ dòng dữ liệu tự do xuyên biên giới, nhưng những nhà lập pháp như Thượng nghị sĩ Elizabeth Warren và các nhóm hỗ trợ người tiêu dùng đã lên tiếng cảnh báo về các chính sách bảo vệ các công ty công nghệ khỏi sự giám sát của cộng đồng trong việc sử dụng dữ liệu người tiêu dùng. Những lo ngại này cùng với việc Tổng thống Biden thúc đẩy cơ chế quản lý chặt chẽ hơn đối với “Những gã khổng lồ công nghệ” cần được giải quyết để tạo ra một nền tảng gắn kết.

Bản chất không truyền thống của hiệp định IPEF cũng có thể là một trở ngại. Nếu không có động cơ tiếp cận thị trường, các thành viên IPEF, đặc biệt là những nước không tham gia CPTPP, có thể sẽ không nhượng bộ về việc thiết lập các quy tắc thương mại kỹ thuật số. Washington sẽ phải sáng tạo hơn trong chiến lược đàm phán của mình, có thể là bằng cách đề nghị hợp tác về công nghệ.

Vấn đề về trần nợ công đã được giải quyết, Washington vẫn còn thời gian để đạt được các thỏa thuận về quy tắc thương mại kỹ thuật số với các đối tác IPEF trước Hội nghị cấp cao APEC được tổ chức vào tháng 11 tới tại San Francisco, Mỹ. Điều này không chỉ làm cho IPEF trở nên hiện thực hơn mà còn thể hiện vai trò lãnh đạo của Mỹ trong lĩnh vực quan trọng này. Con đường phía trước sẽ đầy thử thách do những trở ngại nêu trên nhưng nỗ lực này rất đáng giá vì nó có thể tác động đến các quy tắc trong tương lai.

Nguồn: Diplomat

Từ khóa: thương mại, kỹ thuật số, Mỹ, Trung Quốc, Ấn Độ, IPEF, thỏa thuận thương mại.