Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Sự trỗi dậy về nền kinh tế của BRICS cũng đánh dấu một thách thức quan trọng đối với “trật tự thế giới tự do” do Hoa Kỳ dẫn đầu.

Tuần này, 5 ngoại trưởng của các quốc gia thuộc khối BRICS (Brazil, Nga, Ấn Độ, Trung Quốc và Nam phi) sẽ gặp nhau ở Cape Town. Vào ngày thứ 2 của cuộc họp sẽ có sự tham gia của 15 ngoại trưởng khác đại diện cho Châu Phi, Nam bán cầu và các quốc gia “Bạn của BRICS”. Ngoài những thứ khác cuộc họp này sẽ tìm cách củng cố chương trình nghị sự cho Hội nghị thượng đỉnh của các quốc gia thuộc khối BRICS sẽ được tổ chức xuyên suốt vào các ngày 22-24 tháng 8 năm 2023.

Các vấn đề cốt lõi dự kiến sẽ thu hút sự tương tác của họ là gì và điều gì khiến BRICS trở thành một diễn đàn ngày càng mang tính quyết định đối với quản trị toàn cầu?

BRICS 2.0

Trong thập kỷ thứ hai, BRICS đã nổi lên như một nhóm hùng mạnh nhất thế giới, với sự công nhận rộng rãi là đầu tàu của tăng trưởng toàn cầu. Nhưng sự trỗi dậy về nền kinh tế của BRICS cũng đánh dấu một sự thay đổi quan trọng về địa chính trị, vì nhóm này được coi là giải pháp thay thế cho “trật tự thế giới tự do” do Hoa Kỳ dẫn đầu.

Chẳng hạn như, tổng sản phẩm nội địa chung của BRICS đã vượt qua Nhóm 7 cường quốc  (G7)có nền kinh tế công nghiệp phát triển với kỹ nghệ tiên tiến trên thế giới do Hoa Kỳ dẫn đầu. Theo các điều khoản sức mua tương đương, trong khi GDP chung của nhóm G7 giảm từ 50,42% GDP thế giới trong năm 1982 xuống 30,39% trong năm 2022, GDP của BRICS trong cùng thời kỳ đã tăng thị phần của nhóm từ 10,66% lên 31,59%.

Đồng thời, trong khi đại dịch Covid-19 khiến các nền kinh tế của nhóm G7 giảm tốc, thì các nền kinh tế BRICS – đặc biệt là Trung Quốc và Ấn Độ - tiếp tục cho thấy tiềm năng mạnh mẽ.

Đồng thời, cuộc chiến Ukraine đã tạo tiền đề cho BRICS ngày càng trở nên nổi tiếng, khi nhóm được gọi là đối tác tin cậy nhất của Nga. Ngoài chính bản thân nước Nga, không một trong bốn quốc gia khác thuộc khối BRICS đã ủng hộ bất kỳ nghị quyết nào của phương Tây để lên án các hoạt động quân sự của Moscow. Họ cũng không cộng tác với các biện pháp trừng phạt kinh tế của phương Tây nhằm áp đặt các nghĩa vụ đối với các quốc gia khác.

Thật vậy BRICS đã nổi lên như một cơ sở hỗ trợ duy nhất giữ cho nền kinh tế Nga phát triển. Ngoài ra, trong khi Hoa Kỳ đang rất bận rộn xây dựng một liên minh gồm 50 quốc gia hoặc hơn để cung cấp cho Ukraine các nổ lực tham chiến, Nam Phi, Chủ tịch hiện tại, đã ưu tiên BRICS đóng vai trò lớn hơn trong việc chấm dứt xung đột giữa Ukraine và Nga.

Về mặt cá nhân, Trung Quốc và Ấn Độ cũng đang tìm cách tạo điều kiện để kết thúc sớm cuộc chiến Ukraine.

Điều này phản ảnh rõ ràng BRICS táo bạo mới. Trước việc Tòa án Hình sự Quốc tế ban hành lệnh bắt giữ Tổng Thống Vladimir Putin vì cái gọi là tội ác chiến tranh ở Ukraine, Nam Phi đã tuyên bố quyền miễn trừ ngoại giao đối với các viên chức từ Nga. Sự tự tin và nhiệt tình này cả trong BRICS và về BRICS làm cho các cuộc đàm phán của họ trở nên thú vị và hấp dẫn, với những hàm ý vượt ra ngoài năm quốc gia này.

Sự mở rộng của BRICS

Ví dụ, khoảng 24 quốc gia đã bày tỏ sự quan tâm đến việc gia nhập các quốc gia thuộc khối BRICS. Khoảng 20 quốc gia đã chính thức xin gia nhập, tất nhiên là đã bị đóng băng kể từ khi Nam Phi chính thức gia nhập nhóm BRICS vào năm 2011.

Những ứng cử viên này bao gồm các quốc gia từ khắp nơi trên thế giới: Algeria, Argentina, Baharain, Bangladesh, Belarus, Ai Cập, Indonesia, Iran, Nigeria, Ả Rập Xê Út, Senegal, Sudan, Thái Lan, Tunisia, Uruguay, Venezuela, Zimbabwe, v.v.

Trong BRICS tương tự, sự miễn cưỡng mở cửa của các quốc gia thành viên đã chứng kiến sự thay đổi. Trung Quốc thường là quốc gia ủng hộ mạnh mẽ nhất cho việc mở rộng, trong khi Ấn Độ được coi là quốc gia miễn cưỡng nhất. Trong những năm qua, Nga, Brazil và Nam Phi – theo thứ tự đó – cũng thể hiện xu hướng tích cực bổ sung thêm những thành viên mới, mặc dù mỗi quốc gia đều có ưu đãi riêng.

Cuộc chiến Ukraine đã chứng kiến Nga ngày càng ủng hộ việc mở rộng BRICS. Điều này được thúc đẩy bởi nhu cầu mở rộng của cơ sở hỗ trợ chống lại sự chỉ trích và trừng phạt của phương Tây.

New Delhi cũng lo ngại về việc Bắc Kinh cố gắng lôi kéo thêm nhiều bạn hơn vào diễn đàn, điều này có thể khiến Ấn Độ bị gạt ra ngoài lề. Nhưng với việc Ấn Độ hiện là nền kinh tế lớn thứ năm trên thế giới, New Delhi có thể có lý do riêng để hỗ trợ các quốc gia bằng hữu như Argentina, Indonesia, Ả Rập Xê Út và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất.

Trong khi các thành viên BRICS sẽ cần xây dựng sự đồng thuận về các tiêu chuẩn chi tiết và các phương thức khác bao gồm các thành viên mới gia nhập, nhưng lợi ích toàn cầu ngày càng tăng sẽ chắc chắn nâng cao uy tín và sự ảnh hưởng của BRICS đối với quản trị toàn cầu.

Mở rộng thương mại nội khối BRICS là công cụ chính để củng cố diễn đàn. Điều này gần đây đã cho thấy sự tập trung ngày càng tăng vào việc khám phá các giải pháp thay thế để giảm sự phụ thuộc vào đồng USD, và việc này đã tạo ra tiền tệ BRICS dự kiến sẽ nằm trong chương trình nghị sự của họ trong tuần này.

Việc phương Tây đóng băng tài sản của Nga đã coi điều này trở thành ưu tiên, trong đó một số thành viên của các quốc gia thuộc khối BRICS đã đưa ra các cơ chế sử dụng đồng nội tệ. Trung Quốc đã và đang nỗ lực toàn cầu hóa đồng nhân dân tệ. New Delhi cũng đã phát triển các thỏa thuận thương mại bằng đồng Rupee Ấn Độ với 18 quốc gia.

Chương trình nghị sự của Ấn Độ

Ấn độ, quốc gia sẽ tổ chức hai hội nghị thượng đỉnh liên tiếp – của Tổ chức Hợp tác Thượng Hải vào ngày 3-4 tháng 7 năm 2023, sau đó là cuộc họp của Nhóm 20 quốc gia vào ngày 9-10 tháng 9 năm 2023 – đã tìm cách sử dụng các cuộc họp đa phương như vậy để đạt được sự đồng thuận về chương trình nghị sự của riêng mình. Nhưng ngoài những mối bận tâm này, cuộc họp của các ngoại trưởng thuộc khối BRICS trong tuần này sẽ chứng kiến các cuộc gặp gỡ song phương của Ngoại trưởng Ấn Độ Subrahmanyam Jaishankar với Trung Quốc và Nga thu hút sự chú ý và quan tâm đặc biệt.

Hội nghị thượng đỉnh nhóm G7 ở Hiroshima hai tuần trước đã chứng kiến Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi có cuộc họp song phương trực tiếp đầu tiên kể từ khi bắt đầu cuộc chiến Ukraine với Tổng thống Volodomyr Zelensky.

Trong suốt cuộc chiến, hai nhà lãnh đạo đã nói chuyện bốn lần bằng điện thoại, và trước đó họ chỉ gặp nhau một thời gian ngắn tại hội nghị thượng đỉnh về biến đổi khí hậu ở Glassgow vào năm 2021. Nhưng bây giờ, sau cuộc họp của tháng này, lời kêu gọi của Modi “Hãy lên tiếng chống lại những nỗ lực đơn phương nhằm thay đổi hiện trạng,” dù là được phát biểu trong bối cảnh căng thẳng biên giới giữa Ấn Độ và Trung Quốc, sẽ cần một số lời giải thích với Nga, người bạn lâu năm của Ấn Độ.

Điều này cũng sẽ được nhìn thấy trong bối cảnh cuộc họp của Modi với Vladimir Putin trong suốt hội nghị thượng đỉnh Samarkand SCO vào tháng 9 năm 2022, nơi Thủ tướng Ấn Độ đã nói với tổng thống Nga rằng “thời đại ngày nay không phải là thời đại của chiến tranh”, những từ này đã được lặp lại bằng tiếng Ukraine và  phương tiện truyền thông phương Tây đang tìm cách xem đây là lời cảnh bảo của Ấn Độ đến Moscow.

Tương tự như vậy, với việc Ấn Độ chuẩn bị đón tiếp Chủ tịch Tập Cận Bình tại hội nghị thượng định SCO và G20, điều này đã tạo ra kỳ vọng mạnh mẽ về việc hai bên sẽ tìm ra bước đột phá trong căng thẳng biên giới.

Những cuộc đàm phán này sẽ sớm bước sang năm thứ 4, với việc cả hai bên đều duy trì các đợt triển khai mạnh mẽ về phía trước trong khi 18 vòng đám phán cấp cao và hơn một tá cuộc họp liên bộ, cộng với các cuộc họp giữa các bộ trưởng bộ ngoại giao và bộ quốc phòng, cho đến nay vẫn chưa đạt được nhiều kết quả.

Tại Cape Town tuần này, các ngoại trưởng của Ấn Độ và Trung Quốc sẽ có cuộc họp song phương lần thứ 3 trong ba tháng. Ấn Độ đã cho rằng mối quan hệ song phương không thể bình thường cho đến khi tình thế bế tắc ở biên giới được giải quyết.

Phần kết luận

Tất cả các phương trình song phương này của các thành viên BRICS đã chắc chắn sẽ tác động đến các nỗ lực trong việc xây dựng sự đồng thuận đa phương về một loạt các vấn đề, từ việc mở rộng các thành viên cho đến các sáng kiến nhằm giải quyết các khó khăn toàn cầu. Nhiều vấn đề trong số này cũng là những vấn đề gây tiếng vang trong những diễn đàn khác và sẽ có các tác động trực tiếp đến kết quả sắp tới của các hội nghị thượng đỉnh SCO, BRICS và G20.

BRICS ngày nay được coi là tiếng nói đáng gờm nhất của Nam bán cầu trên Bàn danh dự của các đại cường quốc trong trật tự thế giới do Hoa Kỳ dẫn đầu sau Thế chiến II. Với cuộc chiến Ukraine mở rộng tình trạng lưỡng cực, BRICS sẽ phải thận trọng.

Thứ hai, Luiz Inacio Lula da Silva của Brazil trở thành Chủ tịch kế tiếp của BRICS vào tháng 8 năm 2023 cũng sẽ nâng cao uy tín của tổ chức này như một giải pháp thay thế đối với quản trị toàn cầu do Hoa Kỳ dẫn đầu.

Để BRICS vượt qua những chia rẽ nội bộ và tận dụng các cơ hội lịch sử của mình, không chỉ cần sự hiểu biết và tin tưởng mạnh mẽ lẫn nhau mà còn cả sự khéo léo ngoại giao hàng ngày và tầm nhìn cho các sáng kiến táo bạo. Và đây sẽ vẫn là một công việc đã và đang được tiến hành, vì một BRICS mở rộng sẽ chỉ tạo sự đồng thuận khó hơn để đạt được.

Nguồn: Asian Times

Từ khóa: BRICS, mở rộng, ảnh hưởng, quản trị toàn cầu