Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Các ngoại trưởng của các quốc gia thuộc khối BRICS - khối các nền kinh tế mới nổi lớn sẽ gặp nhau ở Nam Phi vào ngày 1-2 tháng 6 năm 2023 để thảo luận về vấn đề địa chính trị cấp bách, trong đó có sự mở rộng đầu tiên của khối trong hơn một thập kỷ khi khối này tìm cách khẳng định vị trí của khối là đại diện của “Nam bán cầu” và cung cấp một mô hình khác để thay thế Nhóm G7.

Tại hội nghị thượng đỉnh của khối này ở Cape Town, các nhà ngoại giao hàng đầu của Brazil, Nga, Ấn Độ, Trung Quốc và Nam Phi sẽ thảo luận cả hai về đơn xin gia nhập thành viên chính thức và không chính thức của ít nhất 20 quốc gia và các phương thức mở rộng tương lai, Anil Sooklal, đại sứ của Nam Phi thuộc khối BRICS đã nói trong một cuộc phỏng vấn độc quyền.

Được Trung Quốc đề xuất lần đầu khi quốc gia này giữ ghế chủ tịch nhóm vào năm 2022, Việc mở rộng theo kế hoạch sẽ tăng đại diện từ các quốc gia ở Châu Phi, Châu Mỹ Latinh, Trung Đông và Châu Á, với danh sách của các quốc gia quan tâm bao gồm Ai Cập, Nigeria, Mexico, Iran, Indonesia, Thổ Nhĩ Kỳ và một số quốc gia khác.

“Đây là tin tức lạc quan dành cho khối, vì nó thể hiện niềm tin của Nam bán cầu trong khả năng lãnh đạo của chúng tôi,” Sooklal đã nói, đồng thời cho biết rằng nỗ lực để đẩy mạnh thương mại bằng đồng nội tệ cũng sẽ là một phần trong buổi nói chuyện.

Thuật ngữ của Nam bán cầu đề cập đến một nhóm lỏng lẻo khoảng 100 quốc gia, nhiều quốc gia trong số đó đang phát triển và không liên kết với bất kỳ đại cường quốc nào.

Tuy nhiên, hầu hết các quốc gia này bị gạt ra bên lề liên quan đến việc ra quyết định toàn cầu, Sooklal cho biết, đó là lý do tại sao các quốc gia thuộc khối BRICS đang cố gắng tạo ra một trật tự thế giới “bao quát hơn” nhằm “giải quyết các đường đứt gãy hiện có trên toàn cầu, địa chính trị, kiến trúc địa kinh tế và tài chính.”

“Những gì bạn đang thấy ở đây là các quốc gia này muốn có tiếng nói lớn hơn trong kiến trúc toàn cầu đang phát triển,” đại sứ đã nói. “Họ muốn nhìn thấy một thế giới đa cực, đa văn hóa và đa văn minh mà không bị thống trị bởi một hoặc hai bá chủ và nơi đó họ có sự độc lập và nhiều lựa chọn hơn để xác định điều gì có lợi nhất cho đất nước.”

Thật vậy, cuộc chiến Nga-Ukraine đã làm cho khối BRICS trở nên phù hợp hơn, đặc biệt cho các quốc gia ở Nam bán cầu muốn chống lại câu chuyện “chế độ chuyên quyền đối đầu dân chủ” của phương Tây, Ryan Berg, giám đốc của Chương trình châu Mỹ tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế có trụ sở tại Washington (CSIS), đã nói.

Nhiều quốc gia trong số đó, các tổ chức đa phương đã tập hợp các quốc gia ở Nam bán cầu có thể bù đắp áp lực phải liên kết với Hoa Kỳ hay Trung Quốc trong các vấn đề cụ thể và duy trì một phạm vi nhỏ quyền tự chủ về chính sách, ông ấy cho biết thêm.

Điều quan trọng cần lưu ý là hầu hết các quốc gia tìm cách gia nhập khối BRICS xuyên khu vực không phải là đối thủ của nhóm G7 và không nhất thiết phản đối trật tự quốc tế tự do mà muốn phòng ngừa các rủi ro trong bối cảnh địa chính trị và địa kinh tế ngày càng thay đổi.

Sự tham gia ngày càng tăng với nhiều khuôn khổ đa phương khác nhau cho thấy quyền lực và lợi ích của quốc gia đang nhanh chóng đa dạng hóa trong thế giới ngày nay, Sebastian Maslow, giảng viên tại Trường cao đẳng nữ sinh Sendai Shirayuri, đã cho biết.

Nếu được mở rộng, các quốc gia thuộc khối BRICS dự kiến sẽ cung cấp cho các nền kinh tế mới nổi khác một nền tảng để ủng hộ lợi và phối hợp hành động, ông ấy cho biết, đồng thời lưu ý rằng các thành viên nhóm G7 đã nhận ra sự cạnh tranh này đối với Nam bán cầu được thể hiện qua sự tham gia của các quốc gia như Ấn Độ và Brazil tại hội nghị thượng đỉnh vào năm 2022 và năm 2023 ở Hiroshima.

Tuy nhiên, khó có thể tin rằng riêng việc bổ sung thêm thành viên mới sẽ cho phép khối BRICS đối trọng một cách hiệu quả và trật tự quốc tế do Hoa Kỳ lãnh đạo hoặc thậm chí thách thức các nguyên tắc và chuẩn mực quốc tế đã được thiết lập, Maslow cho biết. Để điều này xảy ra, trước tiên nhóm phải đưa ra một giải pháp thay thế có thể làm suy yếu một cách đáng tin cậy các lợi ích của trật tự hiện tại, ông ấy cho biết thêm.

Nhưng điều đó là chính xác những gì nhóm mong muốn đạt được, đặc biệt liên quan đến phát triển kinh tế, thường ưu tiên hàng đầu giữa các quốc gia Nam bán cầu.

Các quốc gia thuộc khối BRICS đã có truyền thống tập trung nhiều hơn vào các vấn đề phát triển hơn so với nhóm G7. Các chuyên gia nói rằng họ cũng có xu hướng linh hoạt hơn trong các cơ chế quản trị, có thể đánh vần các chuẩn mực, quy tắc và thông lệ khác nhau khi nói về kinh tế và tài chính.

Joe Sullivan, cựu viên chức Nhà trắng, bây giờ làm việc tại Tập đoàn Linsdsay, một công ty tư vấn kinh tế, cho biết lý do đằng sau trọng tâm này là các quốc gia Nam bán cầu nhận thấy rằng Quỹ tiền tệ Quốc tế và Ngân hàng thế giới không thể đưa ra tiếng nói cho họ.

“Trong nhiều thập kỷ, các quốc gia này thiếu một sự thay thế đáng tin cậy đối với các thể chế kinh tế phương tây, nhưng điều này đã thay đổi với sáng kiến của khối BRICS,” Sullivan cho biết, chỉ ra rằng việc mở rộng theo kế hoạch sẽ mang lại cho khối BRICS nhiều đòn bẩy và uy tín hơn như một sự thay thế cho các thể chế do phương Tây lãnh đạo.

“Và cùng với sự tín nhiệm đó là khả năng đàm phán,” Ông ấy cho biết thêm.

Thật ra, một số chuyên gia cho biết các quốc gia này có thể tiếp cận nguồn tài chính với ít hạn chế hơn thông qua cơ chế của BRICS, bao gồm Ngân hàng Phát triển Mới (NDB), so với thông qua IMF hoặc Ngân hàng Thế giới.

Nhóm các quốc gia thuộc khối BRICS nhằm mục tiêu cung cấp cho các quốc gia này một  cách để hợp tác chặt chẽ hơn về các vấn đề kinh tế và phát triển chung, thay vì các vấn đề an ninh và chính trị, Stefanie, nhà nghiên cứu tại Trường Nghiên cứu Quốc tế S. Rajaratnam có trụ sở tại Singapore, cho biết.

Điều này xảy ra khi nguồn vốn Trung Quốc, đặc biệt là nổi lên như một lực lượng đang lên định hình sự phát triển ở nhiều quốc gia này, bao gồm cả lĩnh vực khai thác, cơ sở hạ tầng, thương mại, Kam nói thêm.

Các nền kinh tế mới nổi đang tìm kiếm nguồn vốn để thay thế giữa những quan ngại về tính bền vững và độ tin cậy của chiến lược xoay trục sang châu Á của phương Tây, điều này cho thấy phần lớn lo ngại về sự ảnh hưởng quốc tế ngày càng tăng của Bắc Kinh.

Các thành viên quốc gia thuộc khối BRICS hiện tạo nên một khối kinh tế lớn nhất thế giới bằng sức mua tương đương (PPP) với nhóm gần đây đã vượt qua nhóm G7 với 31,5% GDP thế giới (PPP) so với 30,7% của nhóm sau, theo như dữ liệu được công bố vào đầu năm 2023 của công ty nghiên cứu vĩ mô có trụ sở tại Vương quốc Anh - Acorn Macro Consulting.

Và khoảng cách đó, cùng với ảnh hưởng của nền kinh tế của các quốc gia thuộc khối BRICS, dự kiến sẽ tăng trưởng trong năm 2023, đặc biệt nếu nhiều quốc gia hơn tham gia nhóm sau. Nhưng thực sự thể hiện mình như một mô hình phát triển kinh tế thay thế, nhóm hiểu rằng cần phải giảm sự phụ thuộc vào đồng tiền dự trữ hàng đầu của thế giới: đồng USD.

Như Berg giải thích, các thành viên quốc gia thuộc khối BRICS đang thúc đẩy một thế giới không sử dụng đồng USD bởi vì họ tin rằng một thế giới có nhiều đồng tiền dữ trự sẽ mang lại cho họ quyền tự chủ hơn về chính sách. Ví dụ, New Delhi đã có thỏa thuận với ít nhất 18 quốc gia, bao gồm Nga, để giải quyết các khoản thanh toán bằng đồng rupee của Ấn Độ.

Các quốc gia như Brazil và Argentina đã ký thỏa thuận hoán đổi tiền tệ với Bắc Kinh cho phép họ thực hiện thương mại bằng đồng nhân dân tệ của Trung Quốc nhằm giảm chi phí của thương mại song phương và hạn chế tiếp xúc những biến động về giá trị của đồng USD.

Hơn thế nữa, người đứng đầu NDB, cựu Tổng thống Brazil Dilma Rousseff, đã tiết lộ vào tháng 4 năm 2023 rằng ngân hàng đang dần rời xa đồng USD, hứu hẹn ít nhất là 30% các khoản vay bằng nội tệ của các quốc gia thành viên.

“Đó là độc lập về tài chính và chính quyền,” Sooklal đã nói. “Các quốc gia này muốn quyết tâm cao hơn về đầu tư, thương mại và các nguồn tài chính. Họ không phải bị ràng buộc vào loại tiền tệ hoặc tổ chức tài chính nhất định,” ông ấy nói thêm.

Nhưng có lẽ quan trọng hơn, các quốc gia thành viên thuộc khối BRICS hiều rằng hệ thống thanh toán dựa trên đồng USD hiện thời khiến họ dễ bị Hoa Kỳ trừng phạt. Một ví dụ điển hình về điều này là cách Moscow và Bắc Kinh tăng cường giao dịch bằng đồng nội tệ không lâu sau đó Nga đã bị phương Tây trừng phạt sau cuộc chiến Ukraine.

Giảm sự phụ thuộc cũng rất quan trọng đối với Trung Quốc, quốc gia này đang trong cuộc cạnh tranh địa chính trị ngày càng gay gắt đối với Washington, vì điều này không chỉ giúp quốc tế hóa đồng nhân dân tệ mà còn hạn chế tác động của các lệnh trừng phạt Hoa Kỳ đối với nền kinh tế lớn thứ hai trên thế giới.

“Sử dụng loại tiền tệ khác trong giao dịch có thể thực hiện và có nhiều quốc gia hơn sử dụng loại tiền tệ đó để giúp nó được chấp nhận.” Ian Chong, giáo sư khoa học chính trị tại Đại học Quốc gia Singapore, cho biết. Điều đó nói lên rằng, sự ổn định của tiền tệ theo thời gian là rất quan trọng trong việc cho phép nó hoạt động, ông ấy nói thêm.

Kể từ khi được thành lập vào năm 2006, nhóm các quốc gia thuộc khối BRICS đã mở rộng một lần, với việc đưa Nam Phi vào nhóm trong năm 2011.

Bản thân các thành viên hiện tại dường như có những lý do khác nhau để thu hút thành viên mới. Ví dụ, bên cạnh việc thúc đẩy đồng nhân dân tệ, Trung Quốc có thể sử dụng một diễn đàn BRICS mở rộng để thúc đẩy các tiêu chuẩn toàn cầu mới làm nền tảng cho tầm nhìn về trật tự toàn cầu, bao gồm có sáng kiến Vành đai và Con đường, Maslow đã nói.

Nga có thể quảng bá nhóm này như một nền tảng cho người dân của mình và thế giới thấy rằng Moscow không bị cô lập. Mặc dù các biện pháp trừng phạt của phương Tây, trong khi Ấn Độ có thể sử dụng nhóm này để nâng cao vai trò lãnh đạo của mình ở Nam bán cầu, đồng thời kiểm soát Trung Quốc thông qua tham gia đa phương, các chuyên gia nói thêm.

Tuy nhiên, cũng có những thách thức lớn phía trước. Trong khi kế hoạch mở rộng có thể chứng minh sự hấp dẫn của BRICS, nhưng động thái này cũng có nguy cơ làm giảm lợi ích của các thành viên.

Hơn nữa, sự đa dạng ngày càng tăng của khối trong hệ thống chính trị và kinh tế có nghĩa là sự đồng thuận đối với các vấn đề then chốt có thể khó đạt được hơn nhiều so với nhóm G7 độc quyền dân chủ.

Cả hai vấn đề này có khả năng được thảo luận khi các lãnh đạo của nhóm gặp nhau vào tháng 8 năm 2023 tại Hội nghị Thượng đỉnh hàng năm.

Nguồn: Japan times

Từ khóa: BRICS, nền kinh tế mới nổi, G7