Ngành Nông nghiệp Việt Nam: Ngôi sao đang lên trong Sản xuất Lương thực

Nền nông nghiệp dựa trên cây trồng của Việt Nam đang có tốc độ tăng trưởng nhanh chóng và Việt Nam đang trở thành một nhân tố chủ chốt trong nền nông nghiệp toàn cầu. Dưới đây là những điều mà các nhà đầu tư nước ngoài tiềm năng nên cân nhắc khi tham gia vào lĩnh vực nông nghiệp của Việt Nam.

Việt Nam đã được Liên hợp quốc chọn đăng cai tổ chức Hội nghị toàn cầu lần thứ 4 về Chương trình Hệ thống lương thực bền vững của Mạng lưới Một hành tinh vào tháng 4 năm nay. Điều này sẽ tập hợp các chuyên gia từ khắp nơi trên thế giới để thảo luận về cách tốt nhất để phát triển 'hệ thống thực phẩm bền vững, kiên cường, lành mạnh và toàn diện'.

Đồng thời, Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) đã chọn Việt Nam là một trong ba quốc gia đầu tiên thí điểm Trung tâm Đổi mới Thực phẩm, một sáng kiến hàng đầu của Liên minh Hành động Thực phẩm được thiết kế để cải thiện tính bền vững trong sản xuất lương thực.

As Vietnam becomes more visible on the global agricultural stage, we take a look at sector exports, opportunities for foreign investors, and some of the growth challenges moving forward.

Khi Việt Nam trở nên rõ ràng hơn trên sân khấu nông nghiệp toàn cầu, chúng ta hãy xem xét xuất khẩu của ngành, cơ hội cho các nhà đầu tư nước ngoài và một số thách thức tăng trưởng trong thời gian tới.

Xuất khẩu nông sản Việt Nam

Năm 2022, ngành nông nghiệp Việt Nam có mức tăng trưởng cao nhất trong những năm gần đây, đạt mức 3,36%. Trong đó, nông nghiệp tăng 2,88%, thủy sản tăng 4,43% và lâm nghiệp tăng 6,13%. Kim ngạch xuất khẩu toàn ngành trên 53,22 tỷ USD.

Việt Nam hiện đang xuất khẩu nhiều loại nông sản ra khắp thế giới. Các mặt hàng xuất khẩu chính gồm có quả óc chó, cà phê và gạo – chỉ chiếm hơn 5,7 tỷ USD giá trị xuất khẩu nông sản vào năm 2021.

nông sản vn

Nguồn: Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp của Liên hợp quốc

Phát triển nguồn vốn trong nông nghiệp ở Việt Nam

Hỗ trợ trực tiếp từ nước ngoài (ODA) đã đóng một vai trò quan trọng trong tăng trưởng nông nghiệp của Việt Nam cùng với sự hỗ trợ của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (NN&PTNT).

Đến cuối năm 2022, Bộ NN&PTNT đã phê duyệt 4 dự án ODA, có chủ trương đầu tư với tổng giá trị vốn vay là 840 triệu USD. Bộ cũng phối hợp với các doanh nghiệp chuẩn bị 14 đề xuất dự án mới với tổng vốn 3,2 tỷ USD.

Năm qua, ngành nông nghiệp cũng huy động được 300 triệu USD viện trợ không hoàn lại và phê duyệt 15 dự án trị giá 25 triệu USD cho các tổ chức phi chính phủ. Ngành này cũng thu hút một lượng lớn vốn FDI với 12 dự án mới và 68 triệu USD vốn đăng ký mới.

Động lực phát triển ngành nông nghiệp

Khuyến khích và hỗ trợ của chính phủ

Nghị định số 57/2018/NĐ-CP về các cơ chế cần thiết để thu hút đầu tư vào phát triển nông nghiệp và nông thôn là xương sống trong chính sách của chính phủ nhằm tăng cường đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp.

Nghị định 57 có nhiều ưu đãi mới cho các doanh nghiệp nông nghiệp. Bao gồm:

Được miễn nộp một số loại phí;
Được miễn tiền thuê đất, thuê mặt nước trong một số trường hợp;
Trợ cấp lãi suất cho các khoản vay thương mại; Và
Chính phủ tài trợ cho một số cơ sở. Ví dụ, xử lý chất thải, cơ sở hạ tầng điện, nước, cũng như nhà xưởng và thiết bị cần thiết cho một số dự án.

Hơn nữa, hiện đang ban hành Dự thảo Chiến lược Hợp tác Quốc tế về Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn đến năm 2030.

Chiến lược được chia thành ba nhóm nhiệm vụ và giải pháp chính:

Chủ động hội nhập quốc tế;
Tăng cường quan hệ đối tác; Và
Huy động các nguồn lực bên ngoài (gọi tắt là FDI).

Các hiệp định thương mại tự do

Việt Nam là thành viên của 15 Hiệp định Thương mại Tự do (FTA). Điều này đang mở ra những thị trường như Hàn Quốc, nơi mà hơn 7 năm sau khi thực hiện VKFTA, Việt Nam đã trở thành thị trường cung cấp xoài lớn thứ ba cho Hàn Quốc, đạt 1,7 nghìn tấn. Với giá trị tương đương với 7,4 triệu USD.

Nhờ EVFTA hiện có hiệu lực, Việt Nam cũng trở thành nguồn cung cấp hạt điều lớn nhất cho EU. Trong 10 tháng đầu năm 2022, Việt Nam xuất khẩu 98,97 nghìn tấn hạt điều sang thị trường châu Âu, trị giá 699 triệu USD. Con số này thể hiện mức tăng 9,8% so với cùng kỳ năm 2021.

Rào cản phát triển nông nghiệp ở Việt Nam

Gia tăng cạnh tranh

Bất chấp những lợi ích mà FTA mang lại, đây có thể là con dao hai lưỡi.

Với hệ thống tiêu chuẩn chất lượng nông sản Việt Nam còn chưa hoàn thiện, hàng hóa Việt Nam đôi khi không đáp ứng được yêu cầu chất lượng của thị trường nước ngoài.

Việc Việt Nam cam kết xóa bỏ thuế quan hoặc giảm thuế nhập khẩu đối với một số mặt hàng nông sản cũng đồng thời mở cửa thị trường nội địa cho các nhà sản xuất nông sản chủ lực khác. Lấy ví dụ như trong CPTPP, bao gồm Úc, New Zealand và Canada – cả ba quốc gia này đều là nhà sản xuất lớn.

Điều này có thể tạo ra áp lực cạnh tranh đối với ngành nông nghiệp trong nước với các sản phẩm và nông sản giá rẻ đến từ các quốc gia có công nghệ canh tác tốt hơn và tiêu chuẩn chất lượng cao hơn. Do đó, các nhà sản xuất trong nước có thể gặp bất lợi nếu họ không tìm được nguồn tài chính để cạnh tranh với các đối thủ quốc tế lớn.

Nhưng đây là một chiến thắng cho người tiêu dùng với giá cả thấp hơn và đa dạng sản phẩm hơn dẫn đến chế độ ăn uống tốt hơn và chất lượng cuộc sống tốt hơn. Khi đó, các chính sách bảo hộ sẽ khó có thể quay trở lại để hỗ trợ các nhà sản xuất trong nước.

Trong bối cảnh này, nông dân có thể cần tìm nguồn tài chính bên ngoài Việt Nam.

Khí hậu thay đổi

Một trong những thách thức chính mà ngành nông nghiệp phải đối mặt là biến đổi khí hậu. Việt Nam rất dễ bị tổn thương trước những hậu quả ngày càng gia tăng của biến đổi khí hậu. Với bao gồm: hạn hán, lũ lụt và xâm nhập mặn. Thích ứng với những thay đổi này có thể tốn kém và đòi hỏi các kỹ thuật canh tác được sửa đổi và các công nghệ mới với chi phí đắt đỏ.

Các công ty trong nước đã bỏ ra hàng triệu đô la để có được công nghệ canh tác tiên tiến hơn. TH Milk, một trong những nhà sản xuất sữa lớn nhất của Việt Nam, đang cài đặt công nghệ máy tính của Israel tại một số trang trại trên khắp Việt Nam để tăng hiệu quả.

Tương tự, tập đoàn Bayer của Đức có chi nhánh khoa học cây trồng hoạt động tại Việt Nam để phát triển các loại hạt giống lai và bảo vệ thực vật bền vững, thân thiện với môi trường nhằm tăng năng suất và giảm dấu chân sinh thái của ngành nông nghiệp Việt Nam.

Thiếu lao động lành nghề

Ngành nông nghiệp Việt Nam cũng có thể phải đối mặt với tình trạng thiếu lao động kỹ năng cao. Khi nhiều lao động chuyển sang các lĩnh vực thứ hai và thứ ba như sản xuất và dịch vụ (du lịch, tài chính, CNTT), lực lượng lao động cho công nhân nông nghiệp đang bị thu hẹp. Điều này góp phần làm tăng giá thành các sản phẩm nông nghiệp của Việt Nam.

Công nhân ở lại trong ngành cũng thường lớn tuổi hơn và thiếu kỹ năng kỹ thuật ngoài các phương pháp canh tác truyền thống. Họ cũng thường thiếu hiểu biết về công nghệ, điều này có thể gây khó khăn hơn cho việc xây dựng và áp dụng các kỹ thuật canh tác hiện đại.

Tuy nhiên những thách thức này, có thể là cơ hội cho sự hợp tác và đầu tư giáo dục của nước ngoài. Các tổ chức và công ty khởi nghiệp từ các quốc gia mới nổi và phát triển cung cấp các chương trình giáo dục nông nghiệp tiên tiến và thích hợp, đào tạo và bí quyết công nghệ có thể được khai thác để nâng cao năng lực ngành và nguồn nhân lực của Việt Nam. Điều này, cùng với nỗ lực mở cửa và mở rộng hơn nữa lĩnh vực giáo dục của Việt Nam, có thể mang lại kết quả tích cực cho cả Việt Nam và các nhà đầu tư nước ngoài.

Đầu tư nước ngoài vào trang trại Việt Nam

Về đầu tư, nông nghiệp dựa trên thực vật không có bất kỳ điều kiện nào đối với các nhà đầu tư nước ngoài. Việc thành lập và đăng ký một công ty nước ngoài muốn đầu tư vào nông nghiệp chỉ cần tuân thủ các luật đầu tư, doanh nghiệp và luật công ty tiêu chuẩn.

Theo đó, Luật Đất đai 2013, không cho phép các nhà đầu tư nước ngoài mua đất để xây dựng trang trại tại Việt Nam. Vì vậy, để thành lập trang trại trong nước, nhà đầu tư nước ngoài chỉ được thuê đất. Để làm được điều này, họ phải thành lập một doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, một mình hoặc với một đối tác địa phương.

Nhà đầu tư nước ngoài và đối tác trong nước có thể ký kết thỏa thuận hợp tác đầu tư dưới hình thức công ty cổ phần hoặc công ty trách nhiệm hữu hạn. Họ cũng có thể ký kết Hợp đồng hợp tác kinh doanh mà không cần phải thành lập pháp nhân tại Việt Nam.

Đầu tư nước ngoài vào ngành nông nghiệp Việt Nam

Một số nhà đầu tư nước ngoài đã và đang có những bước tiến trong lĩnh vực nông nghiệp của Việt Nam và một số đã hoạt động được một thời gian.

Với các giới hạn nói trên về quyền sở hữu đất đai đối với các nhà đầu tư nước ngoài, các công ty quốc tế có xu hướng tập trung vào các dịch vụ phụ trợ hoặc hàng hóa có giá trị cao, chẳng hạn như các loại hạt, cà phê hoặc hoa tươi.

Ba nhà đầu tư tương đối thành công tại thị trường Việt Nam là Cargill, Olam và Louis Dreyfus Company.

Cargill

Từ tháng 2 năm 1995, công ty Cargill của Mỹ đã hoạt động tại Việt Nam thông qua Văn phòng đại diện tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh. Cung cấp các dịch vụ và sản phẩm dinh dưỡng động vật cũng như các dịch vụ chế biến ngũ cốc. Hơn 1.500 người đang làm việc cho Cargill Việt Nam, công ty có nhiều chi nhánh khác nhau trên khắp đất nước.

Olam

Olam là một tổ chức toàn cầu có trụ sở tại Singapore. Công ty sử dụng hơn 6.500 nhân viên tại các tỉnh miền Trung và miền Nam của Việt Nam. Olam Việt Nam đã nhanh chóng trở thành một trong những nhà xuất khẩu hạt điều, hạt tiêu và cà phê lớn nhất.

Công ty Louis Dreyfus

Công ty Louis Dreyfus có trụ sở tại Pháp đã có mặt tại Việt Nam từ năm 1998. Công ty này hiện đang điều hành 5 cơ sở tại Việt Nam. Gồm có:

Trạm thu mua cà phê Robusta tại Lâm Đồng,
Nhà máy xay cà phê Arabica tại Lâm Đồng,
Trạm thu mua cà phê tại Đaklak,
Nhà máy xay cà phê Robusta Pleiku tại Pleiku, và
Nhà máy gạo Orico tại Đồng Tháp.

Nông sản Việt Nam trên con đường phía trước

Nông nghiệp vẫn đóng một vai trò quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam, mặc dù phải đối mặt với những thách thức bao gồm: biến đổi khí hậu, thiếu lao động có tay nghề cao và gia tăng cạnh tranh.

Tuy nhiên, chính phủ đã dành một số ưu đãi cho ngành nông nghiệp, cũng như các FTA, mặc dù là một thách thức về nhiều mặt, nhưng cũng đang mở ra thị trường nước ngoài cho các sản phẩm nông nghiệp của Việt Nam.

Với cam kết mạnh mẽ của chính phủ trong việc thúc đẩy nông nghiệp và sự tham gia ngày càng tăng của khu vực tư nhân vào lĩnh vực này, triển vọng cho ngành nông nghiệp Việt Nam là rất hứa hẹn.

Nguồn: Vietnam Briefing

Từ khóa: FTA, biến đổi khí hậu, lương thực, nông nghiệp