Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Năm 2022, kinh tế Nhật Bản đã phải đối mặt với nhiều thách thức bao gồm các rào cản về giá trị đồng yên so với đồng đô la Mỹ và lạm phát tăng cao kỷ lục trong nhiều thập kỷ qua.

Do vậy, Nhật Bản cũng đẩy mạnh nối lại các hoạt động kinh tế bị đóng cửa do đại dịch Covid-19, nổi bật là việc mở cửa lại biên giới cho khách du lịch quốc tế hồi hương lần đầu tiên sau hai năm.

Các nhà kinh tế cho rằng: Mặc dù một số nền kinh tế lớn bao gồm cả Mỹ dự kiến tăng trưởng chậm trong năm nay do hàng loạt đợt tăng lãi suất của Fed, song triển vọng kinh tế Nhật Bản đang khá tích cực.

Việc tăng giá có thể làm chậm lại hoặc thậm chí bị đảo ngược, mặc dù quá trình phục hồi kinh tế sau đại dịch dự kiến tăng tốc nhờ nhu cầu trong nước tăng cao.

Dưới đây là những ảnh hưởng có thể xảy ra đối với bốn vấn đề kinh tế chính của Nhật Bản trong năm 2023:

Lạm phát

Giá cả hàng hóa tăng do xung đột Nga- Ukraine và sự trượt giá đồng yên, điển hình, tháng 10 vừa qua, đồng yên đã lao dốc dưới mốc 150 yên đổi được 1 đồng đô la Mỹ lần đầu tiên kể từ năm 1990, việc này đã đẩy giá hàng loạt mặt hàng lên cao trong vài tháng qua.

Tháng 1 năm 2022, giá tiêu dùng không bao gồm thực phẩm tươi sống dùng ngay chỉ tăng 0.2% so với một năm trước đó, nhưng đến tháng 11, con số đã đạt mức cao nhất trong gần 41 năm qua là 3.7%.

Một số nhà kinh tế cho rằng: Tuy vậy, tỷ lệ lạm phát có thể sẽ giảm trong năm 2023, nhờ giá hàng hóa có thể hạ nhiệt và đồng yên dự kiến sẽ tăng giá khi các ngân hàng trung ương ở nước ngoài giảm quy mô tăng lãi suất như năm 2022.

Hideki Matsumura, kinh tế trưởng thuộc Viện Nghiên cứu Nhật Bản cho biết: “Tỷ lệ lạm phát có thể đạt đỉnh trong tháng 12 hoặc tháng 1 năm sau. Tôi tin rằng lạm phát sẽ bắt đầu giảm khá nhanh sau đó.”

Ông nói: Không giống như những gì đang diễn ra ở Mỹ và châu Âu, các nhân tố chính đẩy giá cả ở Nhật Bản là giá năng lượng và thực phẩm nhập khẩu, vì vậy một khi những yếu tố này giảm xuống, lạm phát cũng sẽ giảm mạnh.

Mặc dù, con số lạm phát vẫn còn thấp so với các nước khác, nhưng việc tăng giá đã buộc chính phủ thực hiện một số biện pháp giảm thiểu tác động, bao gồm trợ cấp cho khí đốt và hỗ trợ tiền mặt cho các hộ gia đình thu nhập thấp.

Trong báo cáo hàng quý vào tháng 10, Ngân hàng Nhật Bản dự đoán tỷ lệ lạm phát trong năm tài khóa 2023 sẽ là 1.6%.

Tăng lương

Một loạt các đợt tăng giá năm 2022 đã củng cố cho lời kêu gọi tăng lương, đây được xem là một trong những vấn đề thuộc về cơ cấu đang gây khó khăn cho nền kinh tế Nhật Bản.

Liên đoàn Công đoàn Thương mại Nhật Bản – hay còn gọi là Rengo – đặt mục tiêu tăng lương 5% cho các cuộc đàm phán tiền lương shuntō mùa xuân, đây là mức đề xuất cao nhất trong vòng 28 năm qua. Trong 7 năm qua, Rengo đã yêu cầu tăng lương khoảng 4%.

Theo dữ liệu từ Bộ Lao động, từ năm 2014- 2022, nhờ các cuộc đàm phán hàng năm, tỷ lệ tăng lương trung bình là 2%- 2.38% đối với khoảng 300 công ty lớn- ngoại trừ năm 2021, khi tỷ lệ này giảm xuống còn 1.86%.

Các nhà kinh tế cho biết mức tăng trung bình 5% là khó xảy ra, đồng thời nếu người lao động và ban quản lý nhất trí tăng 3% trở lên thì đó sẽ được xem là một kết quả tích cực.

Daiju Aoki, nhà kinh tế trưởng Nhật Bản tại UBS Sumi Trust Wealth Management, cho biết “Tôi nghĩ sẽ khó đạt được mức tăng lương hơn 3%.”

Ông cho biết mức tăng lương sẽ vào khoảng 2.5% - gần 3%, đây sẽ vẫn là mức tăng cao nhất trong những năm qua.

Mặc dù, mức tăng trung bình dự kiến là nhiều hơn, các nhà kinh tế vẫn nghi ngờ liệu đà tăng đó có tiếp diễn hay không vì đây chủ yếu là kết quả của những yếu tố chỉ xảy ra một lần trong năm nay, như việc tăng giá và sự hỗ trợ tài chính của chính phủ cho doanh nghiệp quy mô vừa và nhỏ đã giúp tăng mức lương.

Ông Aoki cho biết: “Câu hỏi đặt ra là liệu các giải pháp có bền vững hay không. Theo lý thuyết, năng suất cải thiện và thu nhập là những yếu tố quan trọng trong tăng trưởng tiền lương.”

Matsumura của Viện Nghiên cứu Nhật Bản nhắc lại quan điểm đó.

Ông cho biết: “Chúng tôi sẽ phải chờ và xem liệu các công ty sẽ tiếp tục tăng lương thậm chí sau khi lạm phát hạ nhiệt trong nửa cuối năm 2023.”

Ông nói thêm, do quá trình khôi phục các hoạt động kinh tế, thiếu hụt nguồn lao động trở thành một vấn đề nghiêm trọng hơn, vì vậy đây có thể là một động lực khiến các công ty đưa ra mức lương cao hơn để thu hút nhân tài.

Nhu cầu nội địa mạnh mẽ

Với lạm phát đang chậm lại và động lực tăng trưởng tiền lương, khoản tiết kiệm của các hộ gia đình trong thời kỳ đại dịch sẽ giúp tiêu dùng trong nước phục hồi trở lại.

Theo một báo cáo về triển vọng kinh tế Nhật Bản do Viện Nghiên cứu Daiwa, hộ gia đình đã tiết kiệm được khoảng 55 nghìn tỷ yên tiền tiết kiệm tính đến tháng 9 năm 2022.

Nhóm chuyên gia tư vấn cho biết mức tiêu thụ cũng có thể sẽ được cải thiện nhờ chương trình giảm giá du lịch kéo dài dự kiến sẽ tiếp tục trong tháng này, điều này có thể đem lại tác động kinh tế khoảng 1.6 nghìn tỷ yên cho Nhật Bản.

Ông Aoki cho biết: Nhu cầu đi lại của giới trẻ đã phục hồi đáng kể, nhưng vẫn còn chậm đối với người già và hộ gia đình có trẻ nhỏ, vì thế vẫn còn nhiều dư địa cho lĩnh vực dịch vụ phát triển.

Cùng với sự gia tăng trong chi tiêu hộ gia đình, các công ty dự kiến sẽ tăng cường đầu tư vốn.

Theo báo cáo tankan hàng quý của Ngân hàng Nhật Bản vào tháng trước, các khoản đầu tư vốn theo kế hoạch cho năm tài khóa kết thúc vào tháng 3 đã tăng 15.1% so với cùng kỳ năm ngoái, mức tăng cao nhất trong một cuộc khảo sát vào tháng 12 kể từ 1989.

Ông Aoki cho biết: “Các công ty đã hạn chế đầu tư trong thời kỳ đại dịch, vì vậy đơn giản là nhu cầu đã bị đồn nén,” đồng thời cho biết nhiều công ty đang tìm cách đầu tư vào các biện pháp tiết kiệm lao động hoặc cải thiện năng suất do thiếu nhân công.

Một động lực khác dự kiến dẫn dắt phục hồi kinh tế là du lịch trong nước sau khi Nhật Bản nới lỏng lệnh hạn chế biên giới và nối lại hoạt động du lịch miễn thị thực kể từ tháng 10.

Lượng khách nước ngoài tăng trở lại vào tháng 11 lên 934,500 lượt, gần gấp đôi so với tháng 10 và khoảng 40% so với tháng 11/2019.

Mặc dù, đồng yên có thể sẽ lấy lại sức mạnh ở một mức độ nhất định trong năm nay, nhưng đồng tiền này sẽ vẫn yếu về tổng thể và có thể thu hút nhiều du khách nước ngoài hơn.

Ông Matsumura cho biết: “Tôi nghĩ du khách nước ngoài sẽ chi tiêu nhiều hơn, vì vậy du lịch trong nước sẽ là động lực mạnh nhất (đối với nền kinh tế Nhật Bản).

Chính sách kinh tế của Thủ tướng Kishida

Với triển vọng tích cực đối với nền kinh tế Nhật Bản trong năm nay, sự chú ý sẽ hướng đến những động thái của Thủ tướng Fumio Kishida nhằm phục hồi nền kinh tế.

Chính quyền ông Kishida đã rất quan tâm đến các thách thức kinh tế trong những tháng gần đây- bao gồm tình trạng giá cả tăng cao, đồng yên suy yếu và đại dịch- tất cả đều phải đối mặt với những cơn gió chính trị, đáng chú ý nhất là mối quan hệ giữa Đảng Dân chủ Tự do cầm quyền và Giáo hội Nhà thờ Thống nhất gây tranh cãi.

Ông Kishida đã đấu tranh và dành thời gian cho các chính sách kinh tế như một phần của cái gọi là hình thức chủ nghĩa tư bản mới của mình.

Cuối tháng trước, ông Kishida cho biết rằng chính phủ muốn khởi động một cuộc thảo luận với các chuyên gia trong tháng này để tìm cách đạt được một chu kỳ tăng trưởng và phân phối hợp lý.

Ông Matsumura cho biết: Với tác động của việc tăng giá sẽ giảm bớt và Nhật Bản sẽ tiếp tục nối lại các hoạt động kinh tế sau đại dịch, “chính quyền ông Kishida sẽ không cần lo lắng về những vấn đề trước mắt đó,… Điều quan trọng là đề ra các chiến lược trong dài hạn,” chẳng hạn như vạch rõ chi tiết về việc mở rộng chi tiêu quốc phòng.

Tháng trước, ông Kishida đã thông báo rằng chính phủ sẽ cần tăng thuế để trang trải thêm chi phí cho ngân sách quốc phòng, nhưng kế hoạch đó đã vấp phải sự chỉ trích từ đảng của ông và các thành viên Nội các và ông buộc phải hoãn kế hoạch lại.

Vì không có cuộc bầu cử quốc gia nào được lên kế hoạch cho đến năm 2025, ông Kishida thực sự có cơ hội lớn để giải quyết các vấn đề kinh tế và biến đổi khí hậu, như khử carbon và an ninh năng lượng.

Ông Aoki cho rằng, “Một chương trình nghị sự kinh tế quan trọng trong năm 2023 là động cơ tăng trưởng tiếp theo”, đồng thời cho biết thêm rằng an ninh kinh tế và chuyển đổi xanh của ông Kishida sẽ là một trong những động lực quan trọng nhất.

Ông nói: Nếu chính phủ ông Kishida có thể “đưa ra một lộ trình tăng trưởng rõ ràng, thì các công ty và hộ gia đình sẽ tiếp tục chi tiền.”

Nguồn: Japan Times

Từ khóa: kinh tế Nhật Bản, lạm phát, trượt giá đồng yên