Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Hơn một năm sau khi chính quyền Trung Quốc bắt đầu sử dụng các biện pháp thương mại để trừng phạt Úc vì những bất đồng chính trị, có vẻ như Bắc Kinh chỉ có thể gây ra những thiệt hại hạn chế. Canberra vẫn có thể tận hưởng cảm giác yên bình, nhưng điều quan trọng là phải hiểu chính xác lý do tại sao như vậy – và chi phí sẽ đội lên đến mức nào trong tương lai.

Vấn đề lớn đối với Bắc Kinh là họ không thể hướng dẫn các nhà sản xuất thép trong nước nhập khẩu quặng sắt từ các nguồn khác ngoài Úc, vì các lựa chọn thay thế khả thi đơn giản là không có sẵn. Những diễn biến nằm ngoài tầm kiểm soát của Trung Quốc, như thiên tai ở Brazil, đã khiến giá khoáng sản tăng cao kỷ lục. Chỉ riêng yếu tố này đã khiến tổng giá trị xuất khẩu của Úc sang Trung Quốc trong nửa đầu năm 2021 tăng 36%, phá vỡ kỷ lục trước đó.

Trong số hàng chục mặt hàng của Úc bị Trung Quốc đóng cửa thị trường, nhiều mặt hàng trong số này có thể được chuyển hướng sang những nơi khác. Một số nhà bình luận trong nước đã xem đây là bằng chứng cho thấy rằng, xét cho cùng thì đa dạng hoá thương mại không quá khó.

Tuy nhiên đây là một cách giải thích không có cơ sở rõ ràng về số liệu.

Sẽ tốt hơn cho các nhà sản xuất Úc nếu sự đa dạng hoá đến từ việc gia tăng cơ hội tại các thị trường mới. Mất quyền tiến cận thị trường Trung Quốc đã khiến các nhà sản xuất Úc bị tổn thương khi buộc phải bán sản phẩm cho những nước khác với giá thấp hơn để giải phóng sản lượng.

Như Chủ tịch WAFarmers Grains Mic Fels giải thích vào tháng 5 năm ngoái khi nông dân trong nước mất quyền tiếp cận thị trường lúa mạch nhập khẩu Trung Quốc: 'Mặc dù chúng tôi có sản phẩm chất lượng cao, nhưng nếu người mua cao cấp rời khỏi thị trường ... thì chúng tôi phải ... cạnh tranh với sản phẩm thứ cấp, tức là các loại ngũ cốc chất lượng thấp từ các nơi khác trên thế giới và phải hạ giá để cạnh tranh'.

Tuy nhiên, một số ngành có tính cạnh tranh quốc tế cao hơn, đặc biệt là những ngành xuất khẩu mà ít có sự khác biệt so với các quốc gia khác, tỉ suất lợi nhuận bị cắt giảm ở mức khiêm tốn. Đây không phải là kết quả mà các cơ quan chính phủ mở ra cơ hội mới ở các thị trường khác – chẳng hạn, nhiều than của Úc đã được chuyển đến Ấn Độ, mặc dù Canberra đã không thành công trong việc đảm bảo một thoả thuận thương mại tự do với New Delhi. Cũng không phải vì sự hỗ trợ từ các đồng minh an ninh của Úc như Hoa Kỳ hoặc các đối tác chiến lược khác; những nước này đã nhanh chóng nuốt chửng các thị trường cao cấp khác tại Trung Quốc mà các nhà sản xuất Úc buộc phải từ bỏ.

Thay vào đó, đó chính là sự hỗ trợ của các thị trường toàn cầu, nơi đã phải hứng chịu sự trừng phạt kinh tế của Trung Quốc. Khi Bắc Kinh can thiệp để ngăn chặn nhập khẩu than, lúa mạch, thịt bò và các sản phẩm khác từ Úc, các nhà nhập khẩu Trung Quốc phải tìm nhà cung cấp mới. Điều này lại tạo ra những khách mới cho các nhà sản xuất Úc ở những nơi khác.

Ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy số lượng đáng kể các mặt hàng xuất khẩu của Úc bị trừng phạt vẫn đang xoay sở để vào Trung Quốc thông qua các thị trường phi chính thức (thị trường xám). Vào tháng 4/2021, Hồng Kông đã nhập khẩu gấp 50 lần khối lượng tôm hùm đá của Úc so với tháng 10/2020, ngay trước khi lệnh cấm của Trung Quốc có hiệu lực. Một nhà kinh doanh hải sản Hồng Kông nhận xét: “Làm thế nào mà người dân Hồng Kông lại có thể tiêu thụ nhiều tôm hùm như vậy? Tất nhiên cuối cùng chúng sẽ đi đến đại lục”.

Trong tương lai, thiệt hại từ sự áp bức kinh tế của Trung Quốc đối với Úc sẽ tăng lên nếu thị trường Trung Quốc hoạt động tốt hơn những thị trường thay thế mà các nhà sản xuất Úc tiếp cận.

Giai đoạn từ năm 2014 – 2015 đến năm 2019 – 2020, tổng kim ngạch xuất khẩu nông sản của Úc đã tăng thêm 4,2 tỉ đô Úc (tương đương 3,1 tỉ USD). Trong đó, kim ngạch xuất khẩu sang Trung Quốc tăng 4,9 tỉ đô Úc (3,6 tỉ USD), và kim ngạch xuất khẩu sang tất cả thị trường còn lại giảm 700 triệu đô Úc (516 triệu USD).

Homi Kharas, chuyên gia về tầng lớp trung lưu toàn cầu tại Viện Brookings tính toán rằng tầng lớp trung lưu của Trung Quốc tăng trung bình 60 triệu người mỗi năm, nhiều hơn gấp đôi dân số của Úc. Chính những người tiêu dùng này đã thúc đẩy nhu cầu gia tăng đối với thực phẩm và đồ uống cao cấp của Úc.

Năm 2020, Trung Quốc chiếm 17,8% chi tiêu của tầng lớp trung lưu toàn cầu, so với 11,5% của Hoa Kỳ ở vị trí thứ hai. Trong tương lai, Kharas hy vọng khoảng cách giữa Trung Quốc và các quốc gia khác sẽ mở rộng miễn là "Trung Quốc tiếp tục tăng trưởng kinh tế nhanh hơn bất kỳ nền kinh tế lớn nào khác". Điều này có thể không được đảm bảo, nhưng có cơ sở.

Theo thời gian, thị trường toàn cầu và năng lực nhà nước của Trung Quốc sẽ thúc đẩy sự xuất hiện của các nhà cung cấp thay thế đối với các mặt hàng có giá trị lớn như quặng sắt và khí đốt tự nhiên hóa lỏng mà Trung Quốc hiện đang sử dụng nguồn cung cấp từ Úc. Tăng trưởng nhu cầu quặng sắt của Trung Quốc có thể sẽ giảm do kim loại phế liệu sẵn có trong nước trở nên dồi dào hơn và mô hình tăng trưởng của nước này dịch chuyển xa hơn theo hướng tiêu dùng và tránh xa đầu tư thiếu tài nguyên. Sản lượng thép của Trung Quốc được dự báo sẽ đạt đỉnh vào giữa những năm 2020.

Về phần Canberra, mặc dù mức độ thiệt hại do sự đàn áp của Trung Quốc là khiêm tốn, nước này không nên cho rằng mình đã thắng, mà phải có sự dự phòng cho các tình huống trong tương lai.

James Laurenceson là Giáo sư kiêm Giám đốc Học viện Quan hệ Úc - Trung tại Đại học Công nghệ Sydney.

Nguồn: East Asia Forum

Từ khóa: Úc, căng thẳng thương mại, Trung Quốc