Sáng kiến B3W và BRI ở khu vực Mỹ Latinh và vùng Caribe: Năm bước để cạnh tranh lành mạnh

118905899 g7carbisbay

Đầu mùa hè này, các nhà lãnh đạo của Nhóm G7 là những quốc gia có nền kinh tế tiên tiến, công nghiệp hóa (bao gồm Hoa Kỳ, Vương quốc Anh, Pháp, Đức, Ý, Canada và Nhật Bản) đã khởi xướng quan hệ đối tác nhằm “Xây dựng lại Thế giới Tốt đẹp hơn” (B3W), hứa hẹn phát triển cơ sở hạ tầng chất lượng cao, bền vững và minh bạch trên toàn thế giới. Hoa Kỳ còn xem B3W là một chiến lược “cạnh tranh chiến lược với Trung Quốc” và là đối trọng với Sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI) khét tiếng của Trung Quốc.

Bất chấp khoảng cách địa lý của khu vực Mỹ Latinh và vùng Caribe với Trung Quốc, Sáng kiến BRI đã chiếm được vị thế quan trọng trong khu vực: hiện tại, 19 quốc gia ở khu vực Mỹ Latinh và vùng Caribe đã ký kết BRI. Bởi vì khu vực Mỹ Latinh và vùng Caribe có truyền thống phụ thuộc vào Hoa Kỳ về thương mại, đầu tư và tài chính, nên các nước ở khu vực này dường như sẵn sàng nổi lên như một chiến trường chiến lược quan trọng giữa hai sáng kiến.

Tuy nhiên, đáng chú ý là B3W không tuyên bố sẽ cạnh tranh với BRI trên mọi mặt trận. Không giống như BRI - bao gồm đầu tư, tài chính, thương mại, điều phối chính sách và hợp tác giữa nhân dân với nhân dân - B3W tập trung hơn vào phát triển cơ sở hạ tầng. Thay vì huy động tiền công quỹ từ các nước G7, sáng kiến này nhằm mục đích khai thác vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) của tư nhân để tài trợ cho các dự án cơ sở hạ tầng quan trọng.

Mặc dù dựa vào FDI tư nhân có thể mang lại sự đổi mới và nguồn vốn cần thiết, nó cũng mang lại những rủi ro riêng. Nhưng liệu những lợi ích tiềm năng có lớn hơn những rủi ro hay không sẽ phụ thuộc vào một loạt các kế hoạch chi tiết vẫn chưa được xác định. Tuy nhiên, năm bước sau đây có thể giúp các chính phủ G7 đảm bảo rằng B3W mang lại lợi ích cho công dân của các quốc gia trên khắp châu Mỹ Latinh và Caribe, các nhà đầu tư từ các nước G7 và trên thế giới.

Thứ nhất, trước khi các dự án riêng lẻ được lên kế hoạch, B3W có thể giúp thu hẹp khoảng cách giữa châu Mỹ Latinh và tham vọng xanh của Caribe và khả năng phát triển các cơ hội đầu tư cơ sở hạ tầng của khu vực. Nếu được tiếp tục hợp tác, B3W có thể cung cấp hỗ trợ rất cần thiết cho các Chiến lược Phát triển Bền vững Quốc gia của Châu Mỹ Latinh và Caribe, cho phép các nước trong khu vực đạt được các Mục tiêu Phát triển Bền vững của Liên hợp quốc (SDGs) và Đóng góp quốc gia tự quyết định theo Thỏa thuận Paris. Các nhà lãnh đạo Mỹ Latinh và Caribe quan tâm mạnh mẽ đến lĩnh vực này: 33 quốc gia trong khu vực đã đăng ký NDC, trong khi 28 quốc gia đã thực hiện đánh giá quốc gia tự nguyện về tiến bộ theo SDGs. Tuy nhiên, việc thực hiện các mục tiêu này đòi hỏi về năng lực thể chế, đối với các cơ quan chính phủ trẻ thì cần thêm về nguồn lực và chuyên môn.

Hoa Kỳ có một bề dày lịch sử về loại hình hợp tác quốc tế liên cơ quan — ví dụ như thông qua Cơ quan Bảo vệ Môi trường và Cục Lao động Quốc tế (BILA) — nhưng những chương trình này tương đối nhỏ. Hàng năm BILA cung cấp ít nhất khoảng 100 triệu USD tài trợ quỹ hỗ trợ kỹ thuật ở nước ngoài. Việc tăng cường tài trợ cho hình thức hợp tác này sẽ mang lại những lợi ích đáng kể trong việc phát triển một hệ thống các dự án đầu tư cơ sở hạ tầng chất lượng cao ở khu vưc Mỹ Latinh và vùng Caribe.

Thứ hai, một khi các dự án B3W đã bị phá vỡ, các nhà đầu tư G7 nên được ưu đãi để duy trì sự hỗ trợ khu vực trong thời gian dài, bất chấp những khó khăn và dòng chảy kinh tế không thể tránh khỏi. Đầu tư tự do có thể mang lại tăng trưởng trong ngắn hạn, nhưng cũng dẫn đến sự bất ổn trong dài hạn. Dòng vốn của các nhà đầu tư sớm chuyển đến khu vực an toàn trong đại dịch COVID-19 là một ví dụ điển hình. Từ tháng 1 đến tháng 3 năm 2020, dòng vốn chảy vào Brazil, Chile, Colombia và Mexico đã dao động từ mức 18,6 tỷ USD giảm xuống âm 15,6 tỷ USD, gây căng thẳng nghiêm trọng cho tỷ giá hối đoái đối với đồng Real của Brazil và đồng Peso của Chile, Colombia và Mexico. Tại Mexico đã ghi nhận tổng số vốn đầu tư chuyển đi lên tới 12,6 tỷ USD vào năm 2020. Nếu khoản đầu tư mà B3W nhằm mang lại lợi ích cho các nền kinh tế Mỹ Latinh và Caribe cũng như các nhà đầu tư G7, thì nó phải góp phần ổn định kinh tế chứ không có nhiều biến động.

Ngay cả trước khi xảy ra đại dịch COVID-19, các nhà đầu tư phương Tây đã bắt đầu bán tháo tài sản cơ sở hạ tầng tại khu vực Mỹ Latinh khi triển vọng tăng trưởng khu vực bị tụt hậu, điều này đã kích hoạt làn sóng thu mua của các nhà đầu tư cơ sở hạ tầng lớn Trung Quốc. Đáng chú ý, các nhà đầu tư Trung Quốc này - thường là các doanh nghiệp nhà nước có tầm nhìn ra quyết định dài hạn hơn - sẵn sàng mua vào bất chấp khu vực này có triển vọng tăng trưởng chậm chạp. Nếu B3W muốn hỗ trợ sự cạnh tranh lành mạnh thông qua đầu tư tư nhân, thì phải ưu đãi cho các nhà đầu tư để đối chọi với các công ty Trung Quốc trong việc vượt qua các đợt suy thoái kinh tế.

Thứ ba, các giá trị cơ bản của sáng kiến B3W cần phải được công khai và rõ ràng. B3W hứa hẹn mang lại sự phát triển cơ sở hạ tầng “dựa trên giá trị” cho các quốc gia Mỹ Latinh và Caribe đồng thời ưu tiên sự phát triển bền vững về xã hội, môi trường và tài chính. Để có được những lợi ích xác thực, sáng kiến B3W sẽ cần bổ sung những cam kết về cải cách đối với các điều khoản giải quyết tranh chấp giữa nhà đầu tư và nhà nước (ISDS) của các hiệp ước đầu tư song phương (BITs) giữa các nền kinh tế G7 và các quốc gia ở Mỹ Latinh và Caribe. Các điều khoản của ISDS cho phép các nhà đầu tư tư nhân kiện các chính phủ nước sở tại khi những thay đổi chính sách làm ảnh hưởng đến khả năng tiếp tục hoạt động sinh lãi của họ — ngay cả khi những thay đổi chính sách đó là cải cách “dựa trên giá trị”, chẳng hạn như tăng cường bảo vệ lao động và quy định môi trường hoặc loại bỏ dần nhiên liệu hóa thạch. Để các giá trị của B3W trở nên xác thực, các nước G7 phải bảo vệ quyền con người, môi trường và quyền lao động khỏi các tranh chấp giữa nhà đầu tư và nhà nước. Nếu đàm phán lại BIT có thể gây khó khăn, các chính phủ G7 nên tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình này bằng cách thống nhất “các tuyên bố mang tính giải thích”, trong đó nêu rõ rằng các điều khoản ISDS không được sử dụng trong các trường hợp tăng cường bảo vệ môi trường hoặc lao động.

Thứ tư, đầu tư tư nhân - rất quan trọng - phải có thêm nhiều nguồn tài chính. Một số dự án cơ sở hạ tầng được phục vụ tốt nhất bởi đầu tư công, theo hình thức đơn lẻ hoặc hợp tác với các nhà đầu tư khu vực tư nhân. Điều này thường đúng đối với các lĩnh vực mới nổi chưa hấp dẫn được các nhà đầu tư tư nhân đơn lẻ (như trong lĩnh vực năng lượng tái tạo ở một số quốc gia châu Mỹ Latinh và Caribe), hoặc trong lĩnh vực vì sức khoẻ cộng đồng thì việc tiếp cận miễn phí là rất cần thiết, chẳng hạn như các công trình xử lý nước thải. Đối với các lĩnh vực này, đa dạng các nguồn tài chính vẫn là một công cụ quan trọng để hỗ trợ các chính phủ Mỹ Latinh khi họ đầu tư vào các lĩnh vực này hoặc theo đuổi quan hệ đối tác công tư. Ví dụ, Hoa Kỳ có thể đảm bảo rằng các lĩnh vực này không bị tụt hậu bằng cách chấp thuận vô điều kiện việc tăng vốn của Ngân hàng Phát triển Liên Mỹ (IDB).

Cuối cùng, các nhà lãnh đạo cần nhận ra rằng cạnh tranh lành mạnh đồng nghĩa với việc chia sẻ thị trường. Các nền kinh tế châu Mỹ Latinh và vùng Caribe được hưởng lợi từ đàm phán với nhiều đối tác đầu tư, do đó, bất kỳ nỗ lực nào nhằm hạn chế trực tiếp đầu tư của Trung Quốc trong khu vực là không khả thi. Ví dụ, các hợp đồng mua vắc xin trong khu vực phản ánh mối quan tâm mạnh mẽ đến việc đa dạng hóa các đối tác, được phân phối rộng rãi, như thông qua việc lựa chọn giữa các nhà sản xuất vắc xin từ Mỹ (khoảng 500 triệu liều), Tây Âu (400 triệu liều), Nga và Trung Quốc (khoảng 350 triệu liều mỗi). Trên thực tế, mỗi quốc gia Mỹ Latinh đã dựa vào ít nhất hai đối tác khu vực khác nhau để cung cấp vắc-xin.

Cũng giống như thiếu hụt lớn về vắc-xin, thiếu hụt cơ sở hạ tầng của Mỹ Latinh và Caribe đủ lớn cho nhiều bên tham gia, và khu vực này có thể hưởng lợi từ việc đa dạng hóa các quan hệ đối tác đầu tư. IDB ước tính thiếu hụt cơ sở hạ tầng khu vực khoảng 150 tỷ USD mỗi năm. Việc thu hẹp khoảng cách đó sẽ đòi hỏi đầu tư vào lĩnh vực này tăng lên khoảng 70%. B3W có thể cung cấp sự cạnh tranh lành mạnh cho BRI bằng cách chỉ cần tập trung vào sứ mệnh cốt lõi là cung cấp cơ sở hạ tầng chất lượng cao, bền vững.

Nguồn: Global Americans

Từ khóa: cạnh tranh, chia sẻ thị trường, BRI, cơ sở hạ tầng, bền vững