Bình luận: Đại Dịch Và Sự Kết Thúc Của Toàn Cầu Hóa

c 72

Toàn cầu hóa làm cho các ranh giới trong xã hội toàn cầu biến mất, và làm cho sự tương tác dưới hình thức hợp tác giữa các chủ thể tăng lên. Các chủ thể trong trường hợp này không chỉ tập trung vào nhà nước mà còn tập trung vào các tập đoàn và tổ chức quốc tế. Theo David Held, toàn cầu hóa là một tập hợp các quá trình mô tả sự biến đổi về không gian của các quan hệ xã hội tồn tại bên trong. Tuy nhiên, đại dịch hiện nay đã thay đổi mọi thứ.

Đại dịch là một nguyên nhân

Đại dịch Covid-19 đã thay đổi nhiều khía cạnh của cuộc sống, từ sự tương tác ngày càng hạn chế cho đến suy thoái kinh tế. Trong lĩnh vực kinh tế, Covid 19 đã cản trở chuỗi cung ứng. Theo báo cáo của Ngân hàng Thế giới, đã có sự suy giảm hoạt động kinh tế 7% ở các nước phát triển và 2,5% ở các nước đang phát triển vào năm 2020. Đại dịch buộc tất cả các bên phải thích ứng để tồn tại trong một tình huống hết sức bất lợi.

Tuy nhiên, phản ứng của cộng đồng quốc tế đối với đại dịch dường như không nhất quán, và có xu hướng coi đây là thời điểm mới để củng cố ảnh hưởng của mình. Điều này đã được chứng minh tại hội nghị thượng đỉnh của nhóm BRICS vào ngày 17 tháng 11 năm 2020 khi Nga, nước phát triển vắc-xin Sputnik V, đã kêu gọi các nước đồng minh của mình sử dụng vắc-xin do mình sản xuất. Sau đó, Trung Quốc và Mỹ cũng đã tự mình làm điều tương tự. Đây có thể được hiểu là một cuộc chiến tranh bá chủ mới với trọng tâm là ngoại giao vắc-xin. Hơn nữa, đại dịch đã trở thành động cơ thúc đẩy các nước lớn tăng cường hơn nữa ảnh hưởng của mình trong lĩnh vực quân sự.

Tăng ngân sách quân sự

Mỹ, Trung Quốc, Ấn Độ, Anh và Nga, những quốc gia kiểm soát 62% chi tiêu quân sự thế giới vào năm 2020, đã tăng chi tiêu quân sự đáng kể. Mỹ tăng chi tiêu quân sự ở mức 4,4%, Trung Quốc là 1,9%, Nga 2,55% và Anh 2,9%. Trên toàn thế giới, ngân sách quân sự đã tăng từ 2,2% GDP vào năm 2019 lên 2,4% GDP vào năm 2020. Trên thực tế, trong thời kỳ đại dịch, GDP trung bình của thế giới giảm khoảng 4,4%. Đây là một xu hướng rất nghiêm trọng vì trong thời kỳ bất trắc cần phải tính toán kỹ để duy trì ổn định quốc gia và quốc tế. Nếu chi tiêu quân sự tiếp tục tăng hàng năm, nó sẽ buộc các nước khác phải thực hiện “Cân bằng quyền lực” và tình hình sẽ không khá hơn.

Chiến tranh ngày càng tập trung

Mặt khác, chiến tranh ngày càng ít đi đặt ra câu hỏi lớn, phải chăng đây là dấu hiệu cho thấy toàn cầu hóa đã thành công trong việc thúc đẩy các quốc gia hợp tác với sau. Sau khi chiến tranh thế giới thứ hai kết thúc vào năm 1945, đã có nhiều cuộc xung đột ở các khu vực khác nhau gây ra sự mất ổn định, từ chiến tranh Triều Tiên, chiến tranh Việt Nam, chiến tranh Ả Rập Israel cho đến nội chiến Nam Tư. Tuy nhiên, dữ liệu do Foreign Policy công bố cho thấy năm 2007 có ít chiến tranh hơn năm 1990. Tuy nhiên, xung đột tập trung khá lớn ở một số khu vực như Biển Đông, Syria và Yemen với sự tham gia của nhiều bên. Đây là một dấu hiệu cho thấy trong vài năm tới sẽ có những thay đổi đáng kể trong trật tự toàn cầu, đặc biệt là toàn cầu hóa.

Vấn đề không chỉ đến từ mối đe dọa trực tiếp của chiến tranh, mà còn có một mối đe dọa hiện hữu khác đã đến từ 3 năm trở lại đây. Kể từ năm 2018, Mỹ và Trung Quốc đã chính thức tiến hành chiến tranh thương mại bằng cách tăng thuế quan đối với tất cả hàng hóa của nhau. Cuộc chiến này được khởi xướng bởi Trump, người cho rằng Trung Quốc đã thực hiện các hành vi gian lận như đánh cắp tài sản trí tuệ và trợ cấp không công bằng. Điều này đã tác động rất lớn đến nền kinh tế toàn cầu và kích hoạt việc dùng chủ nghĩa bảo hộ làm vũ khí chính trị. Cuộc chiến thương mại cũng là một mối đe dọa thực sự đối với tính liên tục của toàn cầu hóa vốn từ trước đến nay vẫn nhấn mạnh vào đặc điểm mở cửa.

Củng cố chủ nghĩa độc đoán và mất niềm tin vào tri thức

Đại dịch không chỉ làm xấu đi các điều kiện kinh tế mà cả các giá trị dân chủ. Ở một số quốc gia, đại dịch đã trở thành một đấu trường để tăng cường hơn nữa ảnh hưởng của các nhà lãnh đạo nhà nước thông qua các quy định hợp pháp hóa mọi chính sách được ban hành. Chủ nghĩa độc đoán không chỉ xảy ra ở các nước có môi trường dân chủ cao mà còn xảy ra ở các nước đang phát triển với một nền văn hóa dân chủ rất đáng lo ngại.

Báo cáo Chỉ số Dân chủ được công bố vào năm 2020 cho thấy, nền dân chủ ở 167 quốc gia đang ở vị trí thấp nhất trong 15 năm qua kể từ cuộc khảo sát đầu tiên được thực hiện vào năm 2006, khi số điểm thu được chỉ là 5, 37%. Đánh giá này dựa trên 5 chỉ số, đó là quy trình tổng tuyển cử, văn hóa dân chủ, đa nguyên, chức năng của chính phủ và mức độ tham gia chính trị.

Mặt khác, sự tin tưởng vào chuyên môn sẽ biến mất khi thông tin dễ dàng có được. Trong một số trường hợp, chẳng hạn như ở Mỹ, nhiều người phủ nhận sự tồn tại của Covid 19, điều này khiến những nỗ lực của chính phủ và các chuyên gia trở nên vô ích. Nguyên nhân của vấn đề này là do công chúng dễ dàng tiếp cận thông tin từ internet.

Toàn cầu hóa, quá trình được tôn vinh từ trước đến nay, trên thực tế lại nảy sinh nhiều vấn đề mới, nhiều quốc gia đã bắt đầu từ bỏ giá trị này và đang cố tự khép mình và ngày càng trở nên độc tài. Nước Mỹ dưới thời Trump cho thấy cần có những bước đi mới để bảo vệ lợi ích quốc gia của mình ngay cả khi họ phải rời bỏ toàn cầu hóa. Ngân sách quân sự ngày càng tăng, chủ nghĩa độc tài ngày càng tăng và sự mất niềm tin vào tri thức củng cố luận điểm rằng đây là dấu chấm hết của toàn cầu hóa.

* Gufron Gozali là trợ lý nghiên cứu cao cấp từ Đại học Hồi giáo Indonesia

Bài viết không phản ánh quan điểm của trang hoinhap.org.vn

Nguồn: Eurasia Review

Từ khoá: văn hoá dân chủ, độc đoán, bảo vệ, lợi ích quốc gia, chủ nghĩa độc tài, luận điểm, toàn cầu hoá