Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Các đơn kiện của Bắc Kinh lên Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) về thuế chống bán phá giá mà Canberra đã áp đặt lên các sản phẩm tháp gió, bánh xe tàu hoả và bồn rửa chén của Trung Quốc một lần nữa tái đề cập đến yêu cầu được công nhận là nền kinh tế thị trường của quốc gia này.

Trong tuần trước, cả Trung Quốc và Australia đều đệ đơn khiếu nại lên WTO về thuế chống bán phá giá áp đặt lên các sản phẩm của nhau, trong bối cảnh hai nước vẫn đang tiếp tục cuộc chiến song phương.

Trong đơn khiếu nại, Bắc Kinh cho biết Canberra đã sai lầm khi khẳng định các điều kiện thị trường của Trung Quốc bị “bóp méo”, và Canberra không sử dụng dữ liệu tài chính chính xác để xác định rằng hàng hóa xuất khẩu của Trung Quốc có bán phá giá tại thị trường Australia hay không.

Khiếu nại này được nộp sau khiếu nại của Canberra lên WTO về thuế chống bán phá giá của Bắc Kinh áp lên sản phẩm rượu vang xuất khẩu của Australia, đây là một khiếu nại tập trung vào hành vi của Trung Quốc với cáo buộc quốc gia này đã không kiểm tra hoặc xem xét tính chính xác và đầy đủ của các bằng chứng mà Australia đã cung cấp. Canberra cũng cho biết Trung Quốc không sử dụng dữ liệu và phương pháp chính xác, đồng thời cũng chỉ trích sự thiếu minh bạch trong các các cuộc điều tra của Trung Quốc.

Đây là khiếu nại đánh dấu lần đầu tiên nước này có tranh chấp thuế chống bán phá giá với Australia.

Australia đã khởi xướng 85 cuộc điều tra đối với các sản phẩm của Trung Quốc từ năm 1995 đến năm 2020. Trung Quốc đã khởi xướng 4 vụ việc trong khoảng thời gian đó, và Australia đã phản bác tất cả.

Thuế chống bán phá giá là các hình thức trừng phạt mà chính phủ nhập khẩu có thể áp dụng đối với hàng hóa nhập khẩu khi họ cho rằng các hàng hoá đó có giá bán trên thị trường nhập khẩu thấp hơn so với thị trường nội địa.

Trong đơn khiếu nại của mình, Trung Quốc đã viện dẫn “những phát hiện sai lầm của Ủy ban Chống bán phá giá Australia” cho thấy các điều kiện thị trường hiện tại ở Trung Quốc đã bị “bóp méo”.

Nền kinh tế phi thị trường đã bị “bóp méo” thông qua sự can thiệp của nhà nước hoặc chính phủ. Dựa vào lý do này, các đối tác thương mại của Trung Quốc đã áp đặt các loại thuế quan đối với các sản phẩm của Trung Quốc và cho rằng những sản phẩm xuất khẩu này đã được định giá thấp hơn so thị trường nội địa.

Điều này làm dấy lên một một vấn đề chưa được giải quyết - đó là việc Trung Quốc không được công nhận là nền kinh tế thị trường trong các tranh chấp chống bán phá giá tại WTO. Các điều khoản thành viên WTO vào năm 2001 của Trung Quốc rằng nước này cần được công nhận là nền kinh tế thị trường sau 15 năm.

Đơn khiếu nại lần này của Australia đã nêu bật vấn đề rằng Australia đã không xem Trung Quốc là nền kinh tế thị trường trong các cuộc điều tra chống bán phá giá của họ, mặc dù trước đây Australia đã từng phát biểu công nhận Trung Quốc là nền kinh tế thị trường.

Năm 2016, Trung Quốc đã yêu cầu quy chế kinh tế thị trường, điều này có thể khiến nhiều loại thuế hiện đang áp đặt lên các sản phẩm của quốc gia này trở nên bất hợp pháp, nhưng Hoa Kỳ và Liên minh châu Âu đã từ chối yêu cầu và chỉ ra rằng Trung Quốc được chính phủ trợ cấp và hậu thuẫn quá mức.

Trung Quốc đã khiếu nại lên WTO và theo đuổi một vụ kiện chống lại EU trước khi rút đơn kiện vào năm 2019.

Tuy nhiên, Australia đã đồng ý rằng Trung Quốc là một nền kinh tế thị trường vào năm 2005 như một điều kiện tiên quyết kết thúc một thập kỷ đàm phán dẫn đến việc ký kết Hiệp định Thương mại Tự do Trung Quốc - Australia vào năm 2015.

Nhưng trong các cuộc điều tra về các sản phẩm của Trung Quốc, bao gồm cả những sản phẩm liên quan đến bánh xe tàu hoả, tháp gió và bồn rửa bằng thép không gỉ vào năm 2014, 2015 và 2019, Ủy ban chống bán phá giá của Australia đã phán quyết rằng chính phủ Trung Quốc đã “bóp méo đáng kể các điều kiện về thị trường cạnh tranh” trong một số thị trường về nguyên liệu thô chẳng hạn như thép.

Do đó, chi phí và giá thực tế được tính ở Trung Quốc không được sử dụng để xác định xem có xảy ra tình trạng bán phá giá hay không, mà thay vào đó, họ sẽ lấy các số liệu trên từ một nước thứ ba.

Trong một phân tích cách đây 3 năm, Ông Weihuan Zhou, luật sư kinh tế quốc tế tại Trung tâm Luật Herbert Smith Freehills CIBEL, Đại học New South Wales, cho biết rằng các hành động chống bán phá giá ngày càng tăng của Australia đối với Trung Quốc có thể dẫn đến xung đột giữa hai nước.

Ông nói: “Điều khiến Trung Quốc khó chịu hơn cả là việc Australia coi nước này là nền kinh tế phi thị trường trong các cuộc điều tra chống bán phá giá. Trong khi dựa theo các cam kết mà Australia đã đưa ra từ năm 2005, nền kinh tế thị trường là điều kiện tiên quyết để đàm phán Hiệp định Thương mại Tự do Trung Quốc - Australia”.

Trong phân tích của Ông Zhou cũng cho rằng nếu động thái này tiếp tục, có thể kéo Australia vào một cuộc tranh chấp thương mại gây tổn hại đến lợi ích của các ngành công nghiệp tại Australia.

Theo các chuyên gia thương mại quốc tế, việc dán nhãn “nền kinh tế thị trường” đã trở thành một quá trình mang tính chính trị.

Chuyên gia thương mại, phó giáo sư luật Henry Gao, Đại học Quản lý Singapore cho rằng: liệu Trung Quốc có được đưa ra quy chế “nền kinh tế thị trường” hay không là một vấn đề cần bàn cãi, bởi các đối tác thương mại như Australia, EU và Mỹ sẽ không công nhận quy chế đó trong các vụ kiện chống bán phá giá đối với Trung Quốc. Việc này là vấn đề có ý nghĩa chính trị hơn là pháp lý hay thương mại.

Trong một phân tích năm 2019 được xuất bản bởi Trung tâm Nghiên cứu Chính sách Quốc tế ở Canada, nhà khoa học chính trị Alice Chesse nói rằng khái niệm kinh tế thị trường chưa bao giờ được định nghĩa đúng và bà cũng lưu ý rằng các quốc gia như Mỹ chưa bao giờ trải qua các quá trình chuyển đổi như Trung Quốc.

Bà Chesse cũng nói thêm “Nó tạo ra các tiêu chuẩn kép dựa trên hành vi được cho là “công bằng hơn” và vượt trội hơn về mặt đạo đức của các quốc gia cam kết tuân thủ các nguyên tắc thị trường. Kết quả là, việc gắn nhãn các quốc gia là “nền kinh tế thị trường” có xu hướng phản ánh sự liên kết địa chính trị với Hoa Kỳ, thay vì áp dụng bất kỳ bộ chính sách kinh tế rõ ràng nào”.

Thành viên của Trung tâm Nghiên cứu Trung Quốc, Đại học Sydney, đồng thời là chuyên gia về Hiệp định Thương mại Tự do Trung Quốc - Australia, Jeanne Huang cho biết bà hy vọng rằng thủ tục tố tụng trọng tài tại WTO có thể đóng vai trò là một nơi để hai bên nỗ lực khắc phục những khác biệt.

Bà cũng chia sẻ thêm: “WTO cung cấp một cơ chế tương đối công bằng cho các quốc gia thành viên để giải quyết các tranh chấp thương mại. Việc Trung Quốc và Australia đưa ra các vụ kiện chống bán phá giá thực sự là cơ hội tốt để WTO giải quyết các vấn đề thương mại lâu nay giữa hai quốc gia này”.

Nguồn: South China Morning Post

Từ khoá: Trung Quốc, Australia, tranh chấp thương mại, bán phá giá, kinh tế thị trường.