Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Các khu thương mại tự do (FTZ) có một vai trò lâu đời và quan trọng trong hoạt động thương mại thế giới, ra đời từ đầu những năm 1700. FTZ đã mang lại nhiều lợi ích cho cả doanh nghiệp và quốc gia. Tuy nhiên, các quy định lỏng lẻo trong các FTZ cũng đã bị các bên lợi dụng để tiến hành các hoạt động bất hợp pháp và tội phạm. FTZ cung cấp một môi trường tương đối an toàn với cả cơ sở hạ tầng tốt và sự giám sát còn hạn chế, thuận lợi cho hoạt động buôn bán các sản phẩm giả mạo và vi phạm bản quyền, buôn lậu và rửa tiền.

Trên khắp thế giới, có khoảng 3.500 FTZ tạo ra hơn 500 tỷ đô la giá trị gia tăng liên quan đến thương mại và tạo việc làm cho khoảng 66 triệu người. Các khu vực này đã thu hút các công ty đa quốc gia vì vị trí địa lý lý tưởng, cắt giảm các thủ tục và cơ sở hạ tầng chuyên biệt - do đó mang lại nhiều lợi thế cho cả nước sở tại và doanh nghiệp.

Nhưng bức tranh bóng bẩy này đã khéo léo che đậy mặt tối của FTZs, tạo điều kiện cho một môi trường gần như hoàn hảo cho các hoạt động tội phạm. Các biện pháp kiểm soát hải quan lỏng lẻo và hoạt động giám sát được giảm thiểu một cách đáng kể tại các FTZ đã tạo cơ hội cho bọn tội phạm thực hiện các hoạt động mà không sợ hãi.

Sự phát triển theo thời gian: Từ các cảng tự do đến các khu thương mại tự do

Trong hàng trăm năm, các chính phủ đã tìm cách tạo điều kiện thuận lợi cho thương mại quốc tế tại các cảng của họ. Các cơ chế đầu tiên được gọi là cảng tự do, là các khu vực được chỉ định cho các tàu thương mại tái xuất với việc miễn thuế hải quan. Những thông lệ này vẫn đang diễn ra cho đến ngày nay, nhưng hoạt động tổng thể của các khu thương mại tự do đã được thay đổi hoàn toàn bằng cách sử dụng các mô hình kinh doanh khác nhau như FTZ, Khu chế xuất, Khu kinh tế đặc biệt và Khu công nghiệp.

Các khu này cho phép nhập khẩu miễn thuế nguyên liệu thô để sản xuất hàng xuất khẩu. Các doanh nghiệp trong các khu vực này được hưởng các ưu đãi thuế dài hạn, điều này có thể giúp tăng sản lượng. Mặc dù, các khu này cũng được thiết lập để tái xuất hàng hóa được sản xuất, một số quốc gia cho phép một số sản phẩm của khu vực này được bán trong nước.

Sự phổ biến và chấp nhận rộng rãi của các khu FTZ chủ yếu là do các ưu đãi của chính phủ. Chúng hoạt động như một phân xưởng tổng hợp cho các nhà đầu tư và thương nhân không phải trải qua nhiều bước để có được giấy phép hoặc đơn đăng ký đầu tư hoặc các thủ tục liên quan khác. Điều này giúp các nhà đầu tư trong và ngoài nước dễ dàng thành lập các đơn vị kinh doanh một cách kịp thời.

Ngày nay, hàng trăm FTZ đang hoạt động tại các quốc gia đang phát triển trên toàn thế giới, đang tạo ra cơ hội tốt để tăng trưởng kinh tế rõ rệt.

Những lợi ích từ các khu thương mại tự do

Các khu vực này đóng một vai trò quan trọng trong việc tạo ra các cơ hội việc làm với mức lương và điều kiện làm việc tốt hơn so với các công việc khác, đặc biệt là ở các quốc gia nhỏ hơn. Các khu vực này cũng thu hút các công ty nước ngoài khi còn do dự đầu tư ở nước sở tại, vì môi trường chính trị và an ninh, bằng cách cung cấp một khu vực an toàn, được chỉ định, không có xung đột. Bằng cách này, nước chủ nhà có thể tiếp cận với các khoản đầu tư trực tiếp nước ngoài rất cần thiết cho sự tăng trưởng của mình. Những khu vực này cũng có thể trở thành cơ sở thí nghiệm để các chính phủ đánh giá tác động của các quy tắc và quy định khác nhau trước khi thực hiện chúng ở cấp quốc gia. Cuối cùng, thông qua sản xuất quy mô lớn, các quốc gia có thể đa dạng hóa xuất khẩu và gặt hái thành quả.

FTZ cũng là một lựa chọn phổ biến cho các doanh nghiệp. Thứ nhất, chi phí chuyển đến FTZ không cao. Trong một số trường hợp, còn thấp hơn chi phí cần thiết để thiết lập ngành công nghiệp bên ngoài khu vực FTZ trong cùng một quốc gia sở tại. Tùy thuộc vào khu vực mà một công ty quyết định chuyển đến, họ có thể tiết kiệm một khoản tiền đáng kể về thuế hải quan và thuế thu nhập. Thêm vào đó, công ty cũng sẽ có một môi trường ít bị các cơ quan chính quyền quản lý đối với các hoạt động diễn ra bên trong khu vực. Ngoài ra, vì không có hạn chế đối với các hoạt động của công ty, nên công ty hoạt động trong FTZ có thể vận chuyển hàng hóa của mình đến nhiều thị trường khác nhau.  

Bị tội phạm lạm dụng

Các yếu tố khiến FTZ trở nên thu hút đối với các doanh nghiệp hợp pháp, thì tương tự cũng thúc đẩy tội phạm lạm dụng các khu vực này. Năm 2010, Lực lượng Đặc nhiệm Hành động Tài chính (FATF) phát hiện ra rằng các FTZ có các biện pháp bảo vệ không đầy đủ để chống lại hoạt động tài trợ khủng bố và rửa tiền.

Do có rất ít hoặc không có sự giới hạn và sự giám sát tối thiểu, các doanh nghiệp bất hợp pháp thường sử dụng FTZ để rửa tiền và buôn bán các sản phẩm giả mạo và ma tuý. Việc giám sát lỏng lẻo tại các FTZ cho phép các hoạt động sản xuất hàng giả, vì chúng được vận chuyển đến các vùng lãnh thổ có chi phí thấp với nhiều ngành công nghiệp hỗ trợ có thể cung cấp các dịch vụ quan trọng từ việc dán nhãn lại đến đóng gói lại và các dịch vụ khác.

Các FTZ cũng đang trở thành cửa ngõ cho việc vận chuyển các sản phẩm bất hợp pháp xuyên quốc gia. Theo Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) và Văn phòng Sở hữu Trí tuệ Liên minh Châu Âu (EUIPO), mỗi FTZ mới sẽ làm tăng 5,9% giá trị hàng giả xuất khẩu.

Các khuyến nghị để cải thiện tính minh bạch trong các khu thương mại tự do

Lực lượng đặc nhiệm của OECD về chống buôn bán bất hợp pháp đã soạn thảo một bộ hướng dẫn nhằm nâng cao tính minh bạch của FTZ.

Các khuyến nghị bao gồm :

1. Quyền tiếp cận của Hải quan: Cung cấp quyền tiếp cận vô điều kiện cho các cơ quan hải quan và thực thi pháp luật của khu vực tài phán nơi họ được thành lập để thực hiện các hoạt động kiểm tra thực thi không bị cản trở, chính thức đối với các nhà khai thác nhằm hỗ trợ điều tra các hành vi vi phạm luật hiện hành.
2. Tiếp cận thông tin: Đảm bảo rằng các nhà điều hành kinh tế hoạt động trong FTZ được yêu cầu cấp quyền truy cập vào hồ sơ kỹ thuật số chi tiết của họ khi có yêu cầu của cơ quan FTZ, cơ quan hải quan hoặc bất kỳ cơ quan công quyền có thẩm quyền nào khác trong khu vực tài phán nơi khu vực được thành lập. Các cơ quan quản lý của FTZ nên chỉ định một đầu mối liên hệ có kỹ năng và chuyên môn cao, và nguồn lực cần thiết để đáp ứng một cách hiệu quả các yêu cầu cung cấp thông tin từ các cơ quan công quyền, đồng thời dẫn dắt quá trình thẩm định được chu toàn hợp thức và đúng quy định đối với các công ty và cá nhân hoạt động trong FTZ.
3. Trao đổi thông tin: Khuyến khích hợp tác quốc tế trong việc trao đổi thông tin thực thi pháp luật (tài chính và hành chính) và tham vấn với các cơ quan có thẩm quyền phù hợp và các ngành công nghiệp bị ảnh hưởng trong các cuộc điều tra và các thủ tục pháp lý khác liên quan đến các trường hợp về sự lạm dụng FTZ dẫn đến thương mại bất hợp pháp.
4. Lưu trữ hồ sơ: Đảm bảo rằng các nhà điều hành kinh tế hoạt động trong FTZ duy trì hồ sơ kỹ thuật số một cách chi tiết về tất cả các chuyến hàng hóa ra vào khu vực, cũng như tất cả hàng hóa và dịch vụ được sản xuất trong khu vực đó, đáp ứng cung cấp đủ các thông tin bất kỳ thời điểm yêu cầu nào.
5. Thanh toán: phải xác định các khoản thanh toán bằng tiền mặt cho bất kỳ giao dịch thương mại hoặc tài chính nào của các nhà điều hành kinh tế hoạt động trong FTZ xảy ra bên trong hoặc xuất phát từ FTZ, và đối với các giao dịch tiền mặt lớn, ghi lại chi tiết và báo cáo cho cơ quan hải quan.
6. Nhận thức: Nâng cao nhận thức của cộng đồng doanh nghiệp bao gồm tất cả các bên có liên quan, từ các hãng tàu đến các công ty hậu cần, đại lý vận chuyển, môi giới tùy chỉnh và giao nhận hàng hóa. (ví dụ các trung gian chính bao gồm đại lý vận chuyển, giao nhận hàng hóa, môi giới hải quan và các công ty hậu cần) để hiểu các rủi ro chính liên quan đến FTZ.
7. Hợp tác Công-Tư: tăng cường các nỗ lực nâng cao nhận thức để khuyến khích cộng đồng doanh nghiệp sử dụng FTZ hoặc tài trợ cho các nhà khai thác trong FTZ, hạn chế hoạt động kinh doanh trong FTZ mà không tuân thủ các khuyến nghị này.

Tạo ra sự cân bằng

Ngày nay, các FTZ hoạt động thường xuyên là chất xúc tác cho các hoạt động bất hợp pháp, hơn là đạt được mục đích ban đầu là tăng trưởng thương mại toàn cầu. Cần phải có sự cân bằng giữa việc tạo thuận lợi cho hoạt động thương mại, tăng trưởng và lợi nhuận; đồng thời duy trì các biện pháp kiểm soát về quyền tài phán, biên giới và hải quan để ngăn chặn các hành vi thiếu trung thực và có hại. Thực hiện các biện pháp như khuyến nghị của OECD là một phương án tốt để bắt đầu.

Nguồn: HsToday

Từ khóa: khu vực thương mại tự do (FTZ), hoạt động bất hợp pháp