Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Mối quan hệ giữa Trung Quốc và Australia đã trở nên căng thẳng trong năm qua sau khi Canberra thúc đẩy một cuộc điều tra quốc tế về nguồn gốc vi-rút corona mà không tham vấn ngoại giao trước, dẫn đến việc Bắc Kinh đáp trả bằng cách chặn đứng thương mại một số hàng hóa của Australia như rượu vang, lúa mạch, bông, đồng, than đá, đường và tôm hùm.

Trung Quốc và Australia, hai trong số các đối tác thương mại lớn nhất của khu vực Châu Á - Thái Bình Dương, đã vướng vào xung đột chính trị trong năm qua, dẫn đến một loạt gián đoạn thương mại cho đến nay vẫn chưa được giải quyết.

Vào ngày 19 tháng 4 năm 2020, ngoại trưởng Australia Marise Payne đã xuất hiện trên truyền hình quốc gia kêu gọi một cuộc điều tra toàn cầu về nguồn gốc của đại dịch Covid-19, bao gồm cả cách xử trí của Trung Quốc trong đợt bùng phát dịch đầu tiên ở thành phố Vũ Hán, mà không cần tham vấn ngoại giao trước với Bắc Kinh.

Cũng trong tuần đó, Thủ tướng Australia Scott Morrison kiến nghị trao cho các nhà điều tra của Tổ chức Y tế Thế giới tại Vũ Hán quyền hạn như các thanh tra viên về vũ khí của Liên Hiệp Quốc.

Kể từ đó, Bắc Kinh đã nhắm đến một số mặt hàng xuất khẩu của Australia, bao gồm lúa mạch, thịt bò, rượu vang, tôm hùm và than đá.

Cho đến nay, Trung Quốc đã thực hiện những hành động thương mại nào đối với Australia?

Đầu tháng 11 năm ngoái, Bắc Kinh đã thông báo không chính thức cho các thương nhân Trung Quốc ngừng nhập khẩu than, đường, lúa mạch, tôm hùm, rượu vang, đồng và gỗ tròn của Australia theo “lệnh cấm” thương mại lớn nhất từ ​​trước đến nay. Đây là bước đi nối tiếp các lệnh cấm không chính thức vào tháng 10 đối với bông và than của Astralia.

Trước đó vào tháng 5 năm 2020, ngay sau khi xung đột bắt đầu, Trung Quốc đã áp thuế đối với lúa mạch của Australia sau cuộc điều tra chống bán phá giá kéo dài 18 tháng. Mức thuế được áp dụng là mức thuế trừng phạt tối đa, và khiến lúa mạch của Australia không còn khả năng cạnh tranh trên thị trường Trung Quốc.

Cùng tháng đó, Bắc Kinh đã ngăn 5 nhà chế biến thịt xuất khẩu thịt bò sang Trung Quốc. Đến tháng 12, con số nhà chế biến thịt bị ngăn chặn đã tăng lên thành 6.

Đòn cuối cùng đánh lên hàng xuất khẩu của Australia xảy ra vào tháng 3 năm nay, khi Trung Quốc chính thức áp thuế chống bán phá giá tạm thời đối với rượu vang Australia, vì cho rằng đang gây thiệt hại cho ngành sản xuất rượu trong nước. Mức thuế từ 116,2% đến 218,4% cao hơn mức thuế ban đầu được áp dụng vào tháng 11, và khiến rượu vang Australia trở nên bất khả thi đối với người tiêu dùng Trung Quốc.

Australia đã phản ứng như thế nào?

Vào tháng 12 năm ngoái, Australia đã nộp đơn khiếu nại lên Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) về mức thuế 80,5% của Trung Quốc đối với xuất khẩu lúa mạch của nước này.

Trong hồ sơ khởi kiện của mình, Australia tuyên bố Trung Quốc đã làm sai các quy định của WTO 26 lần trong cuộc điều tra chống bán phá giá, bao gồm cả việc sử dụng không hợp lý doanh số của nước bên thứ ba để tính toán việc bán phá giá.

Các cuộc đàm phán không chính thức giữa hai đối tác thương mại vào tháng 1 đã không giải quyết được vấn đề và chính phủ Australia cho biết vào tháng trước họ sẽ leo thang vụ kiện bằng cách yêu cầu WTO thành lập một hội đồng giải quyết tranh chấp.

Ngành công nghiệp rượu vang của Australia và chính phủ nước này cũng đang xem xét khiếu nại lên WTO về các mức thuế trừng phạt đối với rượu vang Australia, mặc dù điều này vẫn chưa được hoàn tất.

Kể từ khi gia nhập WTO vào năm 2001, Trung Quốc đã đưa ra 4 vụ kiện chống bán phá giá và chống trợ cấp đối với Australia, trong đó 2 vụ kiện là về lúa mạch và rượu vang. Ở chiều ngược lại, Australia đã khởi xướng 87 vụ kiện chống lại hàng hóa xuất khẩu của Trung Quốc.

Từ năm 1995 đến 2019, Australia là nước áp thuế chống bán phá giá nhiều thứ 6 trong số 164 thành viên WTO, sau Ấn Độ, Hoa Kỳ, Liên minh Châu Âu, Argentina và Brazil.

Có phải cả hai nước đều chịu thiệt hại về kinh tế do gián đoạn thương mại?

Không hẳn. Xuất khẩu của Australia sang Trung Quốc đạt 145,2 tỷ đô la Australia (731,8 tỷ đô la Mỹ) vào năm 2020. Con số này chỉ thấp hơn 2,16% so với kim ngạch 148,4 tỷ đô la Australia của năm 2019, mức cao nhất kể từ năm 1988.

Phần lớn mặt hàng xuất khẩu của Australia sang Trung Quốc đó là quặng sắt, mặt hàng đã và đang tăng giá kỷ lục, giúp mang lại cho các công ty khai thác mỏ của Australia một vận may lớn.

Giá quặng sắt tăng mạnh đến từ nhu cầu tăng cao của Trung Quốc đối với thép, một nguyên liệu quan trọng dùng trong xây dựng dân dụng và xây dựng cơ sở hạ tầng – 2 lĩnh vực đang phục hồi nhanh ờ Trung Quốc.

Giá quặng sắt tăng đã bù đắp cho tổn thất trong các mặt hàng mà Trung Quốc cấm nhập từ Australia, cũng như bù đắp cho các hoạt động xuất khẩu tất cả các mặt hàng nói chung vốn bị chậm lại do rủi ro chính trị.

Bộ thương mại Australia cho biết hồi tháng trước rằng, kim ngạch thương mại giữa Australia với Trung Quốc đối với hầu hết các ngành công nghiệp còn lại đã giảm 40%. Ví dụ, xuất khẩu than và rượu từ đầu năm đến nay gần bằng không.

Các nhà phân tích cũng cho rằng Trung Quốc có thể sớm chịu áp lực tìm kiếm đủ than cốc - được sử dụng để sản xuất thép - từ các nước khác.

Vậy thì, Trung Quốc có bị thiếu hụt lớn về than cho đến nay?

Trung Quốc đã trải qua thời kỳ mất điện tồi tệ nhất trong hơn một thập kỷ vào cuối năm 2020, trùng với một mùa đông lạnh hơn bình thường, mặc dù các nhà chức trách Trung Quốc cho biết đây không phải là kết quả của tình trạng thiếu than.

Tuy nhiên, sau khi cấm không chính thức than của Australia vào tháng 10 và một lần nữa vào tháng 11 năm ngoái, Trung Quốc đã thực hiện các biện pháp để đa dạng hóa nguồn cung. Nước này bắt đầu nhập khẩu than từ Colombia và Nam Phi, nhấn mạnh sự miễn cưỡng mua than từ Australia trong bối cảnh căng thẳng ngoại giao.

Trung Quốc tự sản xuất nhiều than nhiệt và ít phụ thuộc vào nhập khẩu của Australia để bù đắp tình trạng thiếu hụt. Tuy nhiên, Trung Quốc vẫn phụ thuộc vào than cốc của Australia, vì đây là loại than cao cấp và khó có thể thay thế về chất lượng.

Có tới 60 tàu chở đầy than của Australia vẫn ở ngoài khơi Trung Quốc chờ dỡ hàng.

Tính đến tháng Hai, thủy thủ đoàn trên một số tàu thậm chí đã phải lênh đênh trên biển đến 6 tháng và sắp cạn kiệt nhiên liệu. Trung Quốc đã cho phép một số tàu cập cảng vì lý do nhân đạo, cho phép thủy thủ đoàn xuống tàu, nhưng không thông quan hàng hóa.

Mối quan hệ thương mại có triển vọng được khôi phục không?

Không quốc gia nào chìa ra cành ô liu. Các chính trị gia Australia đang thúc chiến lược đẩy đa dạng hóa thương mại ngoài Trung Quốc. Tháng trước, một cuộc điều tra của quốc hội Australia đã kêu gọi chính phủ xem xét thu hồi hợp đồng cho thuê cảng Darwin 99 năm từ một công ty Trung Quốc, trích dẫn đạo luật quan hệ đối ngoại mới.

Đầu tháng này, Bộ trưởng Thương mại Australia Dan Tehan đã yêu cầu các doanh nghiệp Australia “bắt tay hành động” trong việc sửa chữa mối quan hệ với Trung Quốc, mặc dù các nhà xuất khẩu Australia đã tìm thấy thị trường mới để mua lúa mạch, rượu vang và than đá.

Trung Quốc tiếp tục kêu gọi Australia thể hiện sự tin cậy và tôn trọng lẫn nhau, đồng thời ngừng hợp tác với Mỹ để can thiệp vào chính trị trong nước và hủy hoại danh tiếng của nước này.

Nguồn: SCMP

Từ khóa: tình trạng thiếu hụt, tin cậy, tôn trọng lẫn nhau, thu hồi hợp đồng, thông quan hàng hóa