Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Trong quá trình đàm phán Brexit, EU đã rất cố gắng để buộc Anh phải tuân thủ vĩnh viễn các quy định của EU. Mặc dù không thành công, EU đang thử lại lần nữa trong bối cảnh Nghị định thư Bắc Ireland.

Bắc Ireland là một phần nhỏ và ngoại vi của Vương quốc Anh, nhưng liệu Brexit có thành công hay thất bại vẫn có thể phụ thuộc vào những gì có thể xảy ra những trong năm tới tại khu vực này.

Ngay từ đầu trong các cuộc đàm phán với Vương quốc Anh, cách tiếp cận của EU là cố gắng buộc Vương quốc Anh phải ký kết một mối quan hệ tuân thủ luật lệ ở mức tối đa có thể, và Bắc Ireland là mấu chốt của vấn đề này.

Phần lớn quy định luật pháp và hoạt động thương mại hiện nay của Bắc Ireland được điều chỉnh bởi Nghị định thư Bắc Ireland, vốn đã gây ra các vấn đề kinh tế nghiêm trọng, mặc dù mới chỉ được thực hiện một phần. Để bảo vệ nghị định thư này, EU đã đưa ra cảnh báo việc bảo vệ hòa bình ở Ireland và lớn tiếng về việc "bảo vệ thị trường chung của EU".

Nhưng các tuyên bố của Liên minh Châu Âu trong các vấn đề này không được xem xét kỹ lưỡng. Thương mại xuyên biên giới ở Ireland thấp đến mức không thể gây ra mối đe dọa thực sự nào cho thị trường đơn lẻ. EU có thể đã đồng ý một biên giới hải quan an toàn hợp lý bên trong Ireland, nhưng thay vào đó họ lại khăng khăng áp dụng mọi chi tiết của mã liên minh hải quan cho biên giới Biển Ireland nội địa với Vương quốc Anh. Và tất nhiên, Nghị định thư, không phải là “bảo vệ hòa bình”, đã làm gia tăng căng thẳng trong cộng đồng ở Bắc Ireland bằng cách cắt ngang Thỏa thuận Good Friday Agreement – khiến cho những người trung thành với Bắc Ireland hiện tại đã rút lại sự ủng hộ.

EU có thể đã có động cơ cho hành vi thiếu khôn ngoan của họ, nhưng rõ ràng động cơ chính khiến EU tiếp tục kiên quyết áp dụng Nghị định thư Bắc Ireland đến dấu phẩy cuối cùng là cố gắng buộc Vương quốc Anh trở lại với các quy định chặt chẽ, liên kết với EU trên cơ sở lâu dài. Giới chức cấp cao của Liên minh châu Âu (EU) đều ủng hộ biện pháp này, chẳng hạn như khi ông Michel Barnier vào năm 2019 từng nói rằng dùng Ireland làm lý do chiến lược và chiến thuật cho các cuộc đàm phán trong tương lai.

Sự thống nhất về quy định trên toàn Vương quốc Anh, đặc biệt là về các biện pháp vệ sinh và kiểm dịch động thực vật (SPS) chi phối hoạt động buôn bán các sản phẩm động vật và thực vật, sẽ mang lại ba lợi ích chính cho EU. Chính sách này sẽ duy trì xuất khẩu trang trại của EU sang Anh bằng cách loại trừ sự cạnh tranh từ các nhà cung cấp bên ngoài rẻ hơn; khiến Vương quốc Anh rất khó đạt được các thỏa thuận thương mại trên phạm vi rộng với các nước thứ ba, đặc biệt là các nhà cung cấp nông sản; và hạn chế nghiêm trọng khả năng thúc đẩy tăng trưởng của Vương quốc Anh thông qua các quy định thông minh hơn. Về cơ bản, Brexit sẽ bị vô hiệu hóa.

Đây có thể là lý do tại sao Liên minh Châu Âu đang phản đối các biện pháp xoa dịu và sai phạm dành cho nghị định, và khăng khăng về ‘việc áp dụng đầy đủ' nghị định (định nghĩa của EU - điều gì đó thực sự có ý nghĩa thì nên được cùng quyết định). Đề xuất gần đây cho thấy các biện pháp giảm nhẹ có thể được xem xét, sau khi triển khai đầy đủ nghị định trên thực tế mà phớt lờ hàng đống những thứ rủi ro - những tuyên bố như vậy như thể những tuyên bố của những kẻ lừa đảo trực tuyến hứa hẹn với bạn sự giàu có không kể xiết nếu trước tiên bạn chuyển cho họ 50.000 bảng Anh.

Những gì EU đang hy vọng là nghị định thư sẽ được thực hiện đầy đủ, và tác động sẽ nghiêm trọng đến mức Vương quốc Anh đồng ý với một thỏa thuận liên kết SPS, thông qua thỏa thuận thú y mà EU đã kêu gọi trong cuộc họp ngày 26 tháng 3 của ủy ban chuyên gia của Nghị định thư. Độc giả không nên ảo tưởng về tác động đầy đủ của nghị định thư đối với Bắc Ireland sẽ nghiêm trọng như thế nào - các vấn đề chẳng đáng là bao so với những gì sẽ xảy ra nếu tất cả các thời hạn khác nhau dành cho thực phẩm, thuốc men và bưu phẩm đổ vào Vương quốc Anh đi đến kết thúc.

Các số liệu về xuất khẩu thực phẩm của Anh sang EU trong tháng 1 có thể cho thấy tác động xấu đến mức nào, mặc dù dữ liệu có thể bị ảnh hưởng bởi những thay đổi trong cách HMRC ghi nhận thương mại. Số liệu được báo cáo đã giảm khoảng 70% trong tháng về khối lượng và hơn thế nữa ở một số ngành. Một phần của sự sụt giảm này cũng sẽ phản ánh các yếu tố nhất thời, nhưng một số có thể sẽ là vĩnh viễn phản ánh mức độ rất cao của các hàng rào thương mại phi thuế quan mà EU dựng lên đối với xuất khẩu thực phẩm của nước thứ ba (có thể tương đương với 20-30% giá trị thương mại dựa trên trên một số ước tính học thuật).

Nếu điều này xảy ra ở Bắc Ireland, thì viễn cảnh ‘kệ siêu thị trống rỗng’ sẽ trở thành hiện thực, và sau cùng dẫn đến sự chuyển hướng thương mại lớn đối với các nhà cung cấp EU, và mức giá cao hơn nhiều cho người tiêu dùng Bắc Ireland. Sự phân chia chính trị của điều này có thể là cực đoan. Nếu EU giả định rằng, chính phủ Vương quốc Anh không bao giờ để tình trạng như vậy kéo dài và sẽ vội vàng ký một quy tắc áp dụng thỏa thuận SPS, tất nhiên sẽ ràng buộc toàn bộ Vương quốc Anh với các quy tắc của EU, thì họ đang đánh cược rất cao. Đây là một trò chơi được ủng hộ bởi nhiều bình luận viên của Liên minh Châu Âu hiện đang ở Vương quốc Anh, những người đã thúc đẩy mạnh mẽ một thỏa thuận như vậy trong nhiều tuần.

EU đang nỗ lực đa dạng hóa cách tiếp cận trong bối cảnh Vương quốc Anh trì hoãn kiểm tra toàn bộ biên giới đối với hàng hóa nhập khẩu của EU. Lý do cho sự chậm trễ này là đủ rõ ràng - để tránh cho giới nhập khẩu Anh và giới xuất khẩu EU phải vật lộn để giữ cho nhập khẩu thực phẩm của Anh từ EU chảy qua. Nhưng đối với EU, điều này giống như một phần của việc Vương quốc Anh không trả đũa trước những áp lực và hành động khiêu khích từ phía EU. Tất nhiên, mô hình quay sang bên kia cũng có thể nhìn thấy rõ ràng nhất trong lĩnh vực đánh bắt cá, nơi Vương quốc Anh không làm gì để đáp lại lệnh cấm nhập khẩu bất hợp pháp động vật có vỏ của EU đối với Vương quốc Anh.

Chính phủ Vương quốc Anh nên làm gì? Một tùy chọn là David Frost viện dẫn điều 16 của Nghị định thư cho phép tạm dừng ít nhất một phần của Nghị định thư. Điều 16 nói rằng Nghị định thư có thể bị đình chỉ để đối phó với sự chuyển hướng thương mại và điều này rõ ràng đang xảy ra. Sau đó, EU sẽ đồng ý một hình thức nghị định thư không ảnh hưởng đến thương mại theo những cách đã xảy ra và có khả năng xảy ra mạnh mẽ hơn khi thời gian gia hạn kết thúc.

Vương quốc Anh nên có động thái nhanh nhất có thể nhằm đưa ra lựa chọn liên kết SPS với EU. Điều đó có thể được thực hiện nếu Vương quốc Anh ký kết các thỏa thuận thương mại với Australia, New Zealand và các nhà sản xuất nông nghiệp khác và tham gia nhóm thương mại Thái Bình Dương CPTPP (vốn có các quy tắc SPS không phù hợp với sự liên kết với EU). Tuy nhiên, các thỏa thuận của Australia và New Zealand tiến triển chậm hơn so với dự kiến, có lẽ do sự bùng phát của Covid và CPTPP đang bị chệch hướng. Lợi ích tiêu dùng đầy đủ từ thương mại tự do thực phẩm cũng khó có thể xảy ra vì chính phủ Anh đã cho phép chính sách quản lý nông nghiệp theo hạn ngạch, dựa trên sự kết hợp của những người ủng hộ EU và những người bảo hộ trong nước.

EU cũng có thể kết luận rằng chính phủ Vương quốc Anh không thực sự nghiêm túc trong việc theo đuổi các thỏa thuận thương mại này và thực sự phân tách trong lĩnh vực SPS. Một lần nữa, điều đó sẽ chỉ khuyến khích họ tiếp tục hoài nghi về Nghị định thư Bắc Ireland, về việc đình trệ và hy vọng Vương quốc Anh sẽ nhượng bộ. Những nỗ lực gần đây nhằm làm suy yếu vị thế của nhà đàm phán Vương quốc Anh, Lord Frost (lại được một số người trong Vương quốc Anh ủng hộ) nên được xem xét lại - EU thà đối phó với một nhân vật dễ dãi hơn, chẳng hạn như người tiền nhiệm Michael Gove.

Thật vậy, ít người nhận ra rằng, như một phần của thỏa thuận ban đầu mà Vương quốc Anh đã ký nhằm cho phép một số ‘thời gian gia hạn’ trước khi thực hiện đầy đủ Nghị định thư Bắc Ireland, Vương quốc Anh đã đồng ý tự nguyện duy trì các quy tắc SPS của EU. Điều này vẫn xảy ra, ngay cả sau khi Vương quốc Anh gần đây đã đơn phương gia hạn các thời gian ân hạn này. Cho đến nay, EU đã có được chính xác những gì họ muốn và có thể rất vui khi giải quyết tình huống này vô thời hạn - điều đó có thể không quan trọng đối với EU cho dù Vương quốc Anh có thực hiện nghị định thư này hay không, vì lợi ích thực sự là Vương quốc Anh muốn duy trì các quy tắc SPS của Liên minh Châu Âu. Có lẽ, phần lớn sự giận dữ và căng thẳng của EU về việc đơn phương mở rộng và đe dọa hành động pháp lý chỉ là một kịch bản do họ đề ra.

Nếu đấy chính là mục tiêu của Liên minh Châu Âu thì sau cùng, liệu họ có từ bỏ được không? Việc David Frost nhấn mạnh nhiều vào chủ quyền của Vương quốc Anh và tự do quy định trong các cuộc đàm phán TCA cho thấy là không. Sẽ có vẻ điên rồ nếu giành được quyền tự do quy định trong TCA nếu chỉ cho đi trong các cuộc đàm phán về Nghị định thư. Điều này sẽ chấm dứt tham vọng thương mại toàn cầu của Vương quốc Anh và ngăn chặn bất kỳ cơ hội nào để nước này dứt khoát phá vỡ hệ thống quy định của Liên minh Châu Âu. Chúng ta hãy hy vọng rằng Vương quốc Anh giữ vững quyết tâm và sử dụng các phương tiện thay thế, bao gồm cả Điều 16, để loại bỏ các khía cạnh tồi tệ nhất của Nghị định thư hoặc thậm chí tốt hơn là loại bỏ hoàn toàn. Phản ứng của Vương quốc Anh đối với cuộc họp vào ngày 26 tháng 3 cho thấy rằng nước này đang giữ quan điểm, ít nhất là vào thời điểm hiện tại.

Nguồn: Briefings for Britain - TTD

Từ khóa: suy yếu vị thế, nhà đàm phán, thời gian gia hạn, đơn phương mở rộng, đe dọa hành động pháp lý