Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Các dòng chảy xuyên biên giới đã giảm mạnh trong năm 2020 do đại dịch Covid-19 càn quét khắp thế giới, càng làm tăng thêm những hoài nghi về tương lai của quá trình toàn cầu hóa. Bước vào năm 2021, những thống kê mới nhất đang vẽ ra một bức tranh rõ ràng hơn – với nhiều hy vọng hơn. Hoạt động kinh doanh toàn cầu sẽ không biến mất, nhưng viễn cảnh của nó đang thay đổi, mang những hàm ý quan trọng đối với việc hoạch định chiến lược và quản lý.

Theo ấn bản “Chỉ số Kết nối Toàn cầu” năm 2020 của DHL, vừa phát hành hồi tháng 12, đại dịch Covid-19 sẽ không thể đưa mức độ toàn cầu hóa của thế giới xuống mức thấp hơn giai đoạn khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008-09 (mức thấp nhất của nền thương mại quốc tế và dòng chảy vốn trong nhiều thập kỷ). Báo cáo này đo lường mức độ toàn cầu hóa dựa trên hơn 3,5 triệu điểm dữ liệu về dòng chảy thương mại, vốn, thông tin và con người.

Phần duy nhất trong báo cáo cho thấy sự sụp đổ chưa từng có, gây ra bởi Covid-19, là dòng chảy con người. Hoạt động thương mại đang bật lại mạnh mẽ, các dòng chảy vốn đang hồi phục, và dòng chảy thông tin kỹ thuật số thì đang tăng mạnh. Sau đây, bài viết sẽ trình bày sâu hơn về sự thay đổi của bốn yếu tố này.

1. Dòng chảy thương mại

Sự hồi phục của nền thương mại quốc tế thậm chí đã vượt qua kỳ vọng của những dự báo sớm lạc quan nhất. Trong tháng 3 và 4 của năm 2020, lĩnh vực thương mại hàng hóa đã sụt giảm với tốc độ nhanh hơn cả cuộc Đại Suy Thoái và khủng hoảng tài chính toàn cầu. Nhưng nó đã tăng trở lại vào tháng 6 và nhảy vọt về mức trước đại dịch vào tháng 11. Mặc cho những bất ổn ban đầu, thương mại đã trở thành sợi dây cứu sinh cho các nền kinh tế và hệ thống chăm sóc sức khỏe. Các giao dịch sản phẩm y tế và thiết bị điện tử (dùng để làm việc tại nhà) tăng lên, do lệnh giãn cách xã hội khiến chi tiêu cho các dịch vụ nội địa (ví dụ như nhà hàng) giảm xuống và chi cho hàng nhập khẩu tăng lên.

Biểu đồ 1: Khối lượng giao dịch hàng hóa thay đổi so với tháng 12/2019 (có tính đến yếu tố thời vụ)

Nền thương mại toàn cầu trải qua cú sốc mạnh nhất vào tháng 4 và 5 của năm 2020, nhưng bật lại vào tháng 6 và trở về mức trước đại dịch vào tháng 11.

Sự phục hồi của nền thương mại có thể đặt dấu chấm hết cho ý kiến rằng Covid-19 là giọt nước tràn ly đối với chuỗi cung ứng toàn cầu. Nhiều công ty đã gác lại kế hoạch dịch chuyển sản xuất về nội địa trong thời đại đại dịch, họ nhận ra rằng việc tập trung sản xuất trong nước thường làm tăng chi phí mà không thúc đẩy khả năng phục hồi. Sự đa dạng hóa giữa các địa điểm sản xuất hiệu quả ở nước ngoài và / hoặc trong nước, cùng với đầu tư vào công nghệ và kho bãi, thường hợp lý hơn, và kết quả khảo sát cho thấy ngày càng nhiều doanh nghiệp áp dụng những chiến lược này.

Quá trình dịch chuyển chuỗi cung ứng được kỳ vọng sẽ tăng tốc trở lại khi hoạt động kinh doanh du lịch được mở cửa, với những xu hướng của giai đoạn trước đại dịch, chẳng hạn như “Trung Quốc + 1”. Khi dòng chảy thương mại vẫn tiếp diễn, doanh nghiệp sẽ có nguy cơ giảm sức cạnh tranh nếu họ bỏ lỡ những nguồn nhập khẩu đầu vào và xuất khẩu đầu ra. Vậy nên, những nỗ lực thúc đẩy hồi phục cần được đặt trong các chiến lược chuỗi cung ứng rộng hơn, nhằm thích ứng với sự thay đổi về nhu cầu và chi phí sản xuất giữa các quốc gia, căng thẳng địa chính trị, và những tiến bộ trong công nghệ tự động hóa và các công nghệ khác.

2. Dòng chảy vốn

Dòng vốn đầu tư xuyên biên giới bị ảnh hưởng bởi Covid-19 còn nặng nề hơn cả thương mại. Các nhà đầu tư đã rút lượng vốn kỷ lục khỏi các thị trường mới nổi khi đại dịch bùng phát, nhưng những dòng chảy này đã nhanh chóng ổn định và sau đó tăng trở lại vào cuối năm 2020. Cho đến nay, những chính sách tài khóa và tiền tệ cứng rắn để ứng phó đã ngăn được cuộc khủng hoảng Covid-19 biến thành một cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu khác.

Biểu đồ 2: Dòng chảy vốn đầu tư gián tiếp vào các thị trường mới nổi

Các nhà đầu tư đã rút lượng vốn kỷ lục khỏi các thị trường mới nổi khi đại dịch bùng phát, nhưng những dòng chảy này đã nhanh chóng ổn định và sau đó tăng trở lại vào cuối năm 2020.

Tuy nhiên, sang năm 2021, dòng vốn đầu tư của các doanh nghiệp quốc tế vẫn giảm. Dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), liên quan đến các công ty thu mua, xây dựng hoặc tái đầu tư vào các hoạt động ở nước ngoài, đã giảm 42% vào năm 2020, xuống mức được ghi nhận gần nhất vào những năm 1990. Khá dễ hiểu khi các doanh nghiệp trở nên thận trọng trong việc đầu tư vào những “cánh đồng xanh” mới, trong bối cảnh nền kinh tế hồi phục không đều và dễ vỡ. Tuy nhiên, các thương vụ mua bán và sáp nhập quốc tế (M&A) bắt đầu có dấu hiệu khởi sắc vào cuối năm 2020, và thị phần quốc tế của hoạt động M&A vẫn ổn định trong năm ngoái. Các tập đoàn lớn dường như không trở nên e ngại hơn với các giao dịch quốc tế.

Triển vọng đầu tư kinh doanh quốc tế có thể sẽ sáng sủa hơn khi những bất ổn kinh tế vĩ mô bắt nguồn từ đại dịch, những lệnh đóng cửa, và hạn chế đi lại, bắt đầu được xóa bỏ. Tuy nhiên, việc kiểm tra chặt chẽ hơn các hoạt động thâu tóm của nước ngoài vì lý do an ninh quốc gia sẽ vẫn được duy trì, và việc đa dạng hóa chuỗi cung ứng và dịch chuyển sản xuất một phần về nội địa sẽ thúc đẩy triển vọng cho một số dự án, trong khi khiến một số dự án khác kém hấp dẫn hơn. Trường hợp kinh doanh của các hoạt động đầu tư nước ngoài vẫn sẽ tiếp tục phụ thuộc vào những động lực truyền thống, chẳng hạn như khả năng tiếp cận các thị trường và nguồn lực, nhưng quá trình đánh giá rủi ro sẽ cần chú trọng hơn đến các yếu tố địa chính trị trong bối cảnh hiện nay.

3. Dòng chảy thông tin

Trước đại dịch, đã có những dấu hiệu cho thấy sự chững lại trong quá trình toàn cầu hóa dòng chảy thông tin. Tốc độ tăng trưởng của lưu lượng truy cập internet quốc tế, các cuộc điện thoại quốc tế, thu nhập bản quyền quốc tế và các hoạt động hợp tác khoa học quốc tế đều giảm đi. Nhưng sau đó, các dòng chảy kỹ thuật số tăng mạnh khi đại dịch khiến các công việc, hoạt động giải trí và giáo dục phải chuyển sang trực tuyến. Lưu lượng truy cập internet quốc tế tăng 48% từ giữa năm 2019 đến giữa năm 2020 và số phút gọi điện thoại quốc tế tăng 20% trong tháng 3 so với cùng tháng năm trước. Theo một nghiên cứu, doanh số từ kênh thương mại điện tử xuyên biên giới của các mặt hàng tiêu dùng đã tăng vọt 53% trong quý 2 năm 2020. Tuy nhiên, dòng chảy dữ liệu và thời lượng cuộc gọi trong nước cũng đã tăng đáng kể trong thời kỳ đại dịch. Vì vậy, chúng ta vẫn chưa thể kết luận liệu các dòng chảy thông tin có toàn cầu hóa nhiều hơn - hay ít hơn vào năm 2020.

Biểu đồ 3: Tốc độ tăng trưởng của lưu lượng Internet quốc tế

Trước đại dịch, đã có những dấu hiệu cho thấy sự chững lại, nhưng các dòng chảy kỹ thuật số toàn cầu tăng mạnh khi đại dịch khiến các công việc, hoạt động giải trí và giáo dục phải chuyển sang trực tuyến

Trong tương lai, tốc độ tăng trưởng của các dòng chảy kỹ thuật số sẽ chậm lại khi mức tăng đột biến do đại dịch gây ra giảm dần. Nhưng sự bùng nổ dòng chảy kỹ thuật số năm 2020 sẽ thúc đẩy hai sự thay đổi dài hạn trong môi trường kinh doanh. Đầu tiên, nó mở rộng tiềm năng của lĩnh vực thương mại dịch vụ. Bài học làm việc từ xa trong giai đoạn Covid-19 sẽ mở ra cho doanh nghiệp những cách thức mới để tiếp cận nhiều hơn với các nguồn nhân tài nước ngoài. Thứ hai, sự mở rộng của hệ thống thương mại điện tử xuyên biên giới có thể giúp các công ty nhỏ hơn vươn ra thị trường toàn cầu,nhưng điều đó cũng có nghĩa là các công ty thuộc mọi quy mô cần phải đề phòng những đối thủ mới đang xâm nhập vào thị trường của họ.

4. Dòng chảy con người

Trong khi các dòng chảy thương mại, vốn và thông tin đều giữ vai trò tích cực trong việc ứng phó với đại dịch, thì dòng chảy con người lại bị hạn chế để ngăn chặn sự lan truyền của virus, khiến cho lượng người di chuyển trong năm nay giảm ở mức chưa từng thấy. Số lượng người đi du lịch nước ngoài đã giảm 74% trong năm 2020. Du lịch quốc tế dự kiến sẽ không thể quay về mức trước đại dịch cho đến năm 2023.

Biểu đồ 4: Số lượng khách du lịch quốc tế

Với một sự đình trệ không có tiền lệ đối với ngành du lịch, nhằm ngăn chặn sự lan truyền của virus corona, số lượng người đi du lịch nước ngoài đã giảm 74% trong năm 2020. Du lịch quốc tế dự kiến sẽ không thể quay về mức trước đại dịch cho đến năm 2023.

Trước đại dịch, các chuyến công tác nước ngoài chỉ chiếm 13% lượng du lịch quốc tế, nhưng chúng đóng vai trò then chốt trong việc thúc đẩy thuận lợi hóa thương mại, đầu tư, và hoạt động quản lý của các tập đoàn toàn cầu. Các chương trình nghị sự phát triển kinh doanh và bán hàng bên ngoài của các công ty dịch vụ du lịch cần được phục hồi trước khi các hoạt động công tác nước ngoài để họp nội bộ công ty, và tham gia các hội nghị và triển lãm thương mại được khôi phục. Điều này ngụ ý rằng các nhà quản lý trong các tập đoàn đa quốc gia nên đặc biệt chú ý trong trung hạn về ảnh hưởng của các hạn chế đi lại đối với sự vận hành, học hỏi và đổi mới của các đội ngũ nội bộ. Hãy nhớ rằng các đội ngũ nhân viên toàn cầu dễ rơi vào tình trạng mất lòng tin và hiểu sai thông tin truyền đạt hơn các đội ngũ trong nước, đặc biệt là sau một thời gian dài không được tiếp xúc trực tiếp.

Kết luận

Vậy là có vẻ như đại dịch đã không ngăn cản được hầu hết các loại dòng chảy quốc tế, hay hoàn toàn làm đảo chiều quá trình toàn cầu hóa. Báo cáo Chỉ số Kết nối Toàn cầu năm 2020 của DHL cũng tìm kiếm bằng chứng về việc nền kinh tế toàn cầu đang phân chia thành các khối đối địch nhau. Cuộc chia tách giữa Mỹ và Trung Quốc đã tiến triển phần nào kể từ khi cuộc chiến thương mại bắt đầu vào năm 2018, nhưng các nền kinh tế này vẫn đan xen chặt chẽ với nhau. Thị phần của Trung Quốc trong nền thương mại của Mỹ đã tăng đột biến trong thời kỳ đại dịch, trong khi các công ty đa quốc gia của Mỹ như Walmart, Tesla, Disney và Starbucks tiếp tục đầu tư vào Trung Quốc. Hơn nữa, khoảng cách trung bình giữa các quốc gia giao thương lẫn nhau đang có xu hướng tăng nhẹ kể từ năm 2016. Điều này làm dấy lên tranh luận về khả năng chúng ta đang chứng kiến một sự thay đổi lớn từ toàn cầu hóa sang khu vực hóa.

Trong năm vừa qua, nhiều chính phủ cũng đã thực hiện các bước quan trọng để mở cửa thị trường. Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) được ký kết vào tháng 11/2020, hứa hẹn sẽ đơn giản hóa thương mại trên toàn bộ khu vực Châu Á - Thái Bình Dương, chiếm gần một phần ba nền kinh tế toàn cầu. Hiệp định Mỹ-Mexico-Canada (USMCA) đã có hiệu lực từ tháng 7/2020, thay thế cho Hiệp định Thương mại Tự do Bắc Mỹ (NAFTA). Và các giao dịch tại Châu Phi cũng đã bắt đầu tuân theo Hiệp định Thương mại Tự do Lục địa Châu Phi (AfCFTA) từ ngày 01/01/2021.

Những động thái này được ủng hộ bởi dữ liệu thu thập từ ý kiến cộng đồng. Đa số người dân ở nhiều quốc gia muốn tăng cường hoạt động hợp tác quốc tế, và các cuộc thăm dò ở Mỹ cho thấy mức ủng hộ cao kỷ lục đối với toàn cầu hóa nói chung và vấn đề nhập cư nói riêng.

Điều quan trọng đối với lĩnh vực kinh doanh là Covid-19 đã không thể đánh bật toàn cầu hóa xuống mức buộc các chiến lược gia phải thu hẹp trọng tâm của họ về trong nước hoặc khu vực. Kinh doanh toàn cầu chưa bao giờ là điều dễ dàng, nhưng nếu các cơ hội quốc tế và các mối đe dọa cạnh tranh là những yếu tố quan trọng phải cân nhắc đối với mỗi công ty trước đại dịch, chúng chắc chắn sẽ tiếp tục quan trọng trong năm 2021 và trong tương lai. Và vì những quốc gia kết nối mạnh vào dòng chảy toàn cầu thường tăng trưởng nhanh hơn, chúng ta sẽ cần toàn cầu hóa nhiều hơn để tăng tốc quá trình phục hồi hậu Covid-19.

Nguồn: Harvard Business Review

Từ khóa: Hội nhập kinh tế quốc tế, toàn cầu hóa, Covid-19, tự do thương mại