Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Mục đích của Trung Quốc khi ban hành các đạo luật ngăn chặn chỉ là nhằm giơ cao đánh khẽ.

Hoa Kỳ và Trung Quốc hiện đang vướng vào một cuộc chiến pháp lý nguy hiểm.

Ngày 9/1/2021, Bộ Thương mại Trung Quốc ban hành đạo luật mới ngăn doanh nghiệp và công dân nước này tuân thủ các luật và biện pháp “phi lý” của nước ngoài, nhằm chống lại các lệnh trừng phạt ngày càng gay gắt của Mỹ đối với các doanh nghiệp và cá nhân Trung Quốc.

Mục đích của quy chế ngăn chặn này, tương tự như các biện pháp đối phó khác như "danh sách thực thể không đáng tin cậy" mà Trung Quốc đã thực hiện năm ngoái, là chỉ nhằm giơ cao đánh khẽ.

Không có gì ngạc nhiên khi Trung Quốc đã thông qua một đạo luật như vậy. Nhiều quốc gia, bao gồm cả một số đồng minh thân cận nhất của Hoa Kỳ như Canada và Vương quốc Anh, cũng đã thực hiện các biện pháp tương tự để ngăn chặn việc áp dụng các biện pháp trừng phạt của Hoa Kỳ trong phạm vi lãnh thổ của họ. Tuy nhiên, điều đáng nói ở đây là, Trung Quốc đã phản ứng khá chậm.

Biện pháp “danh sách thực thể không đáng tin cậy” cũng được ban hành chậm trễ tương tự. Bộ Thương mại Trung Quốc đã thông báo về ý định công khai danh sách các cá nhân và tổ chức nước ngoài không đáng tin cậy vì đã áp đặt lệnh cấm cung cấp cho các công ty Trung Quốc từ tháng 5 năm 2019. Nhưng cho đến nay vẫn chưa có pháp nhân nước ngoài nào được nêu tên rõ ràng. Điều gì đang kìm hãm Trung Quốc?

Thứ nhất, những loại biện pháp đối phó này có những hạn chế nghiêm trọng. Lấy ví dụ về quy chế chặn. Trung Quốc chỉ có thể làm mất hiệu lực của luật pháp Hoa Kỳ trong phạm vi tài phán của mình. Và mặc dù các doanh nghiệp được hứa hẹn sẽ được bảo vệ trong lãnh thổ Trung Quốc, họ vẫn phải chịu các hình phạt do không tuân thủ các lệnh trừng phạt của Hoa Kỳ tại các khu vực pháp lý khác ở nước ngoài.

Quan trọng hơn, hình phạt do vi phạm các lệnh trừng phạt của Hoa Kỳ không chỉ bao gồm số tiền phạt lớn và hạn chế tiếp cận thị trường Hoa Kỳ, mà nhà điều hành doanh nghiệp còn có khả năng chịu trách nhiệm hình sự. Do đó, đối với nhiều công ty toàn cầu, việc đầu hàng trước sức ép từ Hoa Kỳ có lẽ là lựa chọn hợp lý duy nhất.

Đây là những gì đã xảy ra với các doanh nghiệp châu Âu khi Liên minh châu Âu sửa đổi quy chế ngăn chặn để đáp trả việc Mỹ áp đặt lại các biện pháp trừng phạt đối với Iran vào năm 2019. Không còn lựa chọn nào khác ngoài việc âm thầm nhượng bộ, nhiều công ty châu Âu đã tuân thủ luật trừng phạt của Mỹ bằng cách cắt giảm hoạt động ở Iran mà không đề cập rõ ràng là do các lệnh trừng phạt của Hoa Kỳ. Đây có thể sẽ là cách tiếp cận mà các công ty đa quốc gia nước ngoài có sự hiện diện đáng kể ở Trung Quốc sẽ áp dụng để cố gắng đáp ứng các yêu cầu theo các quy tắc trừng phạt của cả Hoa Kỳ và Trung Quốc.

Chính phủ Trung Quốc hiện lựa chọn cách tiếp cận ‘cà rốt và cây gậy’ đối với các doanh nghiệp nước ngoài. Một mặt, Bắc Kinh tuyên bố sẽ cung cấp một môi trường kinh doanh cởi mở và thân thiện hơn để thu hút vốn nước ngoài. Thỏa thuận đầu tư toàn diện Trung Quốc-EU được ký kết gần đây đã hạ thấp đáng kể các rào cản tiếp cận thị trường cho nhiều doanh nghiệp châu Âu trong lĩnh vực bảo hiểm, chăm sóc sức khỏe và ô tô.

Cùng lúc đó, Trung Quốc đang tuân thủ các cam kết liên quan đến thỏa thuận thương mại giai đoạn 1 đạt được với Hoa Kỳ nhằm xóa bỏ nhiều hạn chế đầu tư nước ngoài đối với các công ty chứng khoán và tài chính. Các tổ chức tài chính của Mỹ như Goldman Sachs, Morgan Stanley và BlackRock đang đổ vốn vào các lĩnh vực tài chính mà Trung Quốc vừa mới mở cửa.

Nhưng mặt khác, Trung Quốc đang gây áp lực lên các công ty nước ngoài bằng cách đe dọa sẽ trừng phạt nếu họ tuân thủ các lệnh trừng phạt của Mỹ. Kể từ khi bắt đầu cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung vào năm 2018, nhiều công ty đa quốc gia hoạt động tại Trung Quốc đã bị rơi vào tình thế tiến thoái lưỡng nan khi phải quyết định xem nên tuân thủ luật pháp Hoa Kỳ hay Trung Quốc.

Vào năm 2019, gã khổng lồ logistics của Mỹ FedEx đã phải đối mặt với một cuộc điều tra pháp lý từ chính phủ Trung Quốc vì đã chuyển hướng một số gói hàng của Huawei Technologies đến Hoa Kỳ mà không được phép. Và HSBC đã bị mô tả bằng những từ ngữ tiêu cực trên các phương tiện truyền thông Trung Quốc vì đã giao cho Bộ Tư pháp Hoa Kỳ bằng chứng có khả năng buộc tội Huawei về các giao dịch với Iran.

Chắc chắn, Bắc Kinh nhận thức sâu sắc rằng các biện pháp đối phó trên sẽ làm tăng đáng kể gánh nặng pháp lý đối với các tập đoàn đa quốc gia của nước ngoài hoạt động tại Trung Quốc. Điều này có thể tạo ra phản ứng dữ dội bằng cách tăng tốc xu hướng chia tách, một kết quả mà sẽ gây tổn hại cho lợi ích của Trung Quốc.

Kể từ khi cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung bắt đầu, các doanh nghiệp Mỹ có sự hiện diện đáng kể ở Trung Quốc đã trở thành lực lượng chính trị đối kháng lớn nhất của Bắc Kinh ở Washington. Và việc lôi kéo thêm các doanh nghiệp châu Âu vào thị trường Trung Quốc sẽ giúp Trung Quốc xây dựng một liên minh mạnh mẽ hơn với EU để ngăn cản kế hoạch đa phương mới của Chính quyền Biden nhằm cô lập Trung Quốc.

Vì vậy, chìa khóa trong chiến lược của Trung Quốc ở đây là làm cho việc trừng phạt của họ có tính xác suất hơn là chắc chắn. Theo quan điểm của Bắc Kinh, một lời đe dọa thành công là một lời đe dọa không thực sự được thực hiện. Trung Quốc đã áp dụng các biện pháp đối phó chủ yếu với mục đích gây ảnh hưởng hơn là thực sự trừng phạt các công ty nước ngoài.

Bằng cách tăng cường sức mạnh trừng phạt của mình, Bắc Kinh hy vọng rằng mối đe dọa từ các biện pháp trừng phạt tiềm tàng có thể khiến Hoa Kỳ suy nghĩ lại trước khi tiến hành các chiến lược thương mại và pháp lý đối đầu. Điều này cũng phản ánh cam kết của Trung Quốc rằng nếu Mỹ không tấn công trước, Trung Quốc sẽ không có bất kỳ động cơ nào để trừng phạt các công ty nước ngoài.

Do đó, luật trừng phạt của Trung Quốc cùng lắm chỉ được sử dụng để chống trả trong phạm vi hẹp, thay vì bị biến thành vũ khí trả đũa hàng loạt.

Nguồn: Asia Nikkei

Từ khoá: chìa khoá chiến lược, kế hoạch đa phương, lôi kéo thêm các doanh nghiệp châu Âu