Số liệu thương mại của Việt Nam không phải là bằng chứng cho thấy thao túng tiền tệ

C 10

Xuất khẩu tăng đột biến là yếu tố chính dẫn đến mức tăng trưởng GDP 2,91% mà Việt Nam đã đạt được trong năm 2020. Thương mại và kinh tế tăng trưởng mạnh mẽ là kết quả của việc kiểm soát thành công dịch bệnh Covid-19 và các gói hỗ trợ kịp thời để phục hồi kinh tế.

Tổng thặng dư thương mại của Việt Nam đạt mức kỷ lục là 19,1 tỉ USD trong năm 2020. Hoa Kỳ và Trung Quốc là hai thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam, với mức tăng trưởng lần lượt là 24,5% và 17,1% và kim ngạch thương mại song phương lần lượt là 76,4 tỉ USD và 48,5 tỉ USD . Xuất khẩu của Việt Nam sang Hoa Kỳ tăng vọt, với thặng dư thương mại đạt 62,7 tỉ USD – so với mức 10,5 tỉ USD trong năm 2010 – trong khi Việt Nam vẫn nhập siêu từ Trung Quốc ở mức 35,4 tỉ USD.

Do chiến tranh thương mại Mỹ-Trung và đại dịch Covid-19 nên đã có những thay đổi trong trong dòng chảy thương mại giữa Hoa Kỳ, Trung Quốc và Việt Nam. Việt Nam được hưởng lợi từ cuộc chiến thương mại, ít nhất là trong ngắn hạn, tuy nhiên số liệu này đã khiến cho Hoa Kỳ đặt câu hỏi liệu Việt Nam có đóng vai trò tích cực là nơi trung chuyển cho hàng hóa xuất khẩu của Trung Quốc cố gắng vượt qua các rào cản liên quan đến chiến tranh thương mại hay không. Để tránh bị Hoa Kỳ áp thuế, Việt Nam cần tăng cường giám sát đối với hàng hóa Trung Quốc vận chuyển đến Hoa Kỳ qua trung gian Việt Nam, đặc biệt là những mặt hàng có dán nhãn “Sản xuất tại Việt Nam”.

Hôm 29/5/2019, Việt Nam lần đầu tiên bị đưa vào danh sách theo dõi thao túng tiền tệ của Hoa Kỳ. Ngày 16/12/2020, chính quyền Hoa Kỳ chính thức xác định Việt Nam là quốc gia thao túng tiền tệ. Thao túng tiền tệ đề cập đến việc cố ý mua vào ngoại tệ một cách quá mức để làm giảm giá trị của đồng nội tệ nhằm trục lợi thương mại.

Cáo buộc gây tranh cãi này của Hoa Kỳ chỉ mang tính tượng trưng và không nhất thiết dẫn đến hành động trả đũa thương mại. Việc Hoa Kỳ có trả đũa thương mại hay là sẽ xóa bỏ mác “thao túng tiền tệ” cho Việt Nam sẽ còn tùy thuộc vào quyết định của chính quyền tiếp theo của Hoa Kỳ. Quỹ tiền tệ Quốc tế (IMF) nhận định, việc dán nhãn thao túng tiền tệ có thể thách thức chính sách tiền tệ độc lập của một quốc gia và dẫn đến căng thẳng thương mại leo thang.

Động thái của chính quyền Trump không có gì đáng ngạc nhiên, khi Trump vốn là người nhạy cảm với thâm hụt thương mại và trong bối cảnh Hoa Kỳ ngày càng lún sâu vào chủ nghĩa bảo hộ. Luật thương mại của Hoa Kỳ cho phép áp thuế đối kháng (CVDs) lên các đối tác thương mại trợ cấp xuất khẩu.

Ngày 4/11/2020, Bộ Thương mại Hoa Kỳ báo cáo, chính sách tiền tệ của Việt Nam có thể trợ cấp 6,2% - 10% cho xuất khẩu lốp xe. Bộ Tài chính Hoa Kỳ cáo buộc Việt Nam đã định giá đồng tiền của mình thấp hơn 4,7% so với đồng USD vào năm 2019. Tuy nhiên với mức lãi suất đang thấp kỷ lục, nguyên nhân cũng có thể là do Hoa Kỳ đã hạ giá trị đồng USD của mình.

Để áp CVDs, Ủy ban Thương mại Quốc tế Hoa Kỳ cần cung cấp bằng chứng cho thấy các doanh nghiệp Hoa Kỳ bị “tổn thất vật chất”. Tuy nhiên, Mục 301 của Đạo luật Thương mại Hoa Kỳ cho phép nước này trả đũa các quốc gia có hành vi thương mại “không công bằng”. Vào ngày 10/10/2020, Đại diện thương mại Hoa Kỳ đã bắt đầu cuộc điều tra tiền tệ đối với Việt Nam, với lí do đồng Việt Nam đã sụt giảm mạnh sau khi Ngân hàng Nhà nước mua vào 22 tỉ USD trên thị trường trong năm 2019.

Từ tháng 6/2019 – 6/2020, mua ròng ngoại hối của Việt Nam là 16,8 tỉ USD, tương đương 5,1% GDP, làm dấy lên nghi ngờ về hành vi thao túng tiền tệ. Việt Nam đã tích lũy được nguồn dự trữ ngoại hối đáng kể, nhưng mức dự trữ hiện tại cũng chỉ chiếm 25% GDP, vẫn ở mức thấp hơn so với các nền kinh tế khác trong khu vực, bao gồm Malaysia và Thái Lan.

Việc gắn mác thao túng tiền tệ rõ ràng được thúc đẩy vì thặng dư thương mại song phương hơn là vì can thiệp tiền tệ. Tuy nhiên, thặng dư thương mại của Việt Nam là kết quả của sự chuyển dịch sản xuất trong xuất khẩu chứ không vì sự thay đổi bất kỳ chính sách tiền tệ nào của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (SBV).

Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã phản ứng ngay lập tức sau khi Việt Nam bị gắn mác thao túng tiền tệ. Việc điều hành tỉ giá trong thời gian qua chỉ nhằm mục tiêu kiềm chế lạm phát và ổn định kinh tế vĩ mô, chứ không tạo ra lợi thế cạnh tranh trong thương mại quốc tế. Việt Nam sẵn sàng làm việc với các cơ quan chức năng của Hoa Kỳ để đảm bảo thương mại hài hòa và công bằng. Việc Hoa Kỳ gán cho Việt Nam thao túng tiền tệ là một sai lầm ngoại giao và phản ánh những vấn đề lớn hơn khác đối với việc sử dụng khái niệm về thao túng tiền tệ.

“Biết mình biết ta, trăm trận trăm thắng” là câu nói lâu đời ở Việt Nam. Đất nước cần giữ vững lập trường trong việc điều hành chính sách tiền tệ và duy trì sự giám sát chặt chẽ đối với hoạt động xuất nhập khẩu. Nếu có bất kỳ dấu hiệu rõ ràng nào về hành vi chuyển tải, bán phá giá, trợ cấp hoặc phá giá tiền tệ diễn ra, sẽ kéo theo sự trả đũa từ các đối tác kinh tế lớn. Việt Nam cần nâng cao năng lực sản xuất, tạo ra nhiều giá trị gia tăng hơn trong xuất khẩu và nâng cao khả năng tự chủ về kinh tế, tránh phụ thuộc nhiều vào việc di chuyển hàng hóa từ cảng này sang cảng khác.

Nguồn: East Asia Forum

Từ khóa: số liệu thương mại Việt Nam, không thể hiện, thao túng tiền tệ