Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Sự kiên nhẫn - và tập trung xây dựng nền móng trong nước vững chắc - sẽ có lợi cho cả hai nước, hơn là một cuộc chạy đua về hiệp định thương mại.

Việc ký Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) vào tháng 11 năm 2020 đã làm dấy lên lo ngại về sự vắng mặt của Hoa Kỳ ở châu Á. Chưa dừng lại đó, chỉ vài ngày sau khi RCEP được ký kết, Trung Quốc đã bày tỏ quan tâm đến việc tham gia Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), làm trầm trọng thêm những lo ngại trên. Để đối phó, nhiều chuyên gia đã thúc giục chính quyền sắp tới của Biden hành động nhanh chóng và dứt khoát bằng cách quay trở lại CPTPP. Phản ứng này là hết sức tự nhiên, nhưng hơi nóng vội, vì dựa trên giả thuyết rằng sự quan tâm của Trung Quốc đối với CPTPP sẽ làm suy yếu ảnh hưởng của Mỹ ở châu Á.

Tuy nhiên, việc Trung Quốc bày tỏ sự quan tâm đến CPTPP không phải là điều mới mẻ và cũng không nhất thiết vì lí do cạnh tranh địa chính trị. Từ đầu những năm 2010, các nhà lãnh đạo Trung Quốc đã ca ngợi về hiệp định này và tuyên bố quan tâm đến việc tham gia là để tạo điều kiện cho cải cách kinh tế trong nước.

Nếu Hoa Kỳ nóng vội tuyên bố ý định tái gia nhập CPTPP, nhưng sau đó không thể thực hiện được bởi làn sóng phản đối toàn cầu hóa ở trong nước, điều đó sẽ càng có hại cho uy tín của Hoa Kỳ ở châu Á. Một chiến lược kiên nhẫn hơn, trong đó Hoa Kỳ giải quyết những thách thức trong nước trước và cho phép Trung Quốc giải quyết vấn đề của nước này, sẽ có lợi hơn cho cả hai.

Tính liên tục trong lập trường chính sách của Trung Quốc đối với TPP (CPTPP)

Vào ngày 20 tháng 11 năm 2020, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tuyên bố tại Hội nghị Cấp cao Diễn đàn Hợp tác Kinh tế Châu Á - Thái Bình Dương (APEC) rằng Trung Quốc sẽ “ưu tiên xem xét” việc gia nhập CPTPP, hiệp định thương mại tự do lớn gồm 11 thành viên có hiệu lực vào năm 2019 sau khi Mỹ rút khỏi hiệp định tiền thân là Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP). Đối với các nhà quan sát, việc ký kết RCEP và sự quan tâm của Trung Quốc đối với CPTPP đã làm dấy lên lo ngại ở Mỹ vì hai lý do. Đầu tiên, thông báo của ông Tập dường như báo hiệu một sự thay đổi chính sách nền tảng: Được khích lệ bởi thành công của RCEP, giờ đây Trung Quốc sẵn sàng tận dụng sự vắng mặt của Hoa Kỳ trong quản trị kinh tế khu vực sau bốn năm cầm quyền của Trump. Thứ hai, đối với 15 nước thành viên Châu Á-Thái Bình Dương, RCEP hiện là hiệp định thương mại tự do lớn nhất trong khu vực. Vì vậy, việc Hoa Kỳ bị loại khỏi châu Á là chuyện hoàn toàn có khả năng xảy ra.

Do đó, những câu hỏi xoay quay động cơ địa chính trị của Trung Quốc, bao gồm cả những phỏng đoán cho rằng Bắc Kinh muốn phá hủy CPTPP từ bên trong trước khi Hoa Kỳ tái gia nhập, đã trở nên phổ biến. Thật vậy, một bài bình luận thậm chí còn gọi tuyên bố của ông Tập là một phần trong cuộc trả thù kéo dài 8 năm đối với cựu Tổng thống Barack Obama, một người ủng hộ TPP. Trong bối cảnh đó, việc tái gia nhập CPTPP đã nổi lên như một biện pháp đối phó tiềm năng dành cho Mỹ, một biện pháp sẽ cho phép Washington trấn an các đồng minh trong khu vực rằng Mỹ có ý định trở lại với tư cách là một nhà lãnh đạo đáng tin cậy.

Nhiều nhà quan sát cho rằng sự quan tâm của Trung Quốc dành cho CPTPP đã làm gia tăng căng thẳng địa chính trị giữa nước này với Mỹ. Tuy nhiên, việc ông Tập bày tỏ sẵn lòng tham gia CPTPP không phải là hiện tượng gần đây. Thay vào đó, đó là sự tiếp nối chính sách trước đây của Trung Quốc đối với việc tham gia TPP. Bằng chứng là, các quan chức Trung Quốc đã liên tục bày tỏ sự sẵn sàng tham gia TPP trong thập kỷ qua. Ví dụ, vào năm 2013, Thủ tướng Trung Quốc Lý Khắc Cường chỉ rõ rằng Trung Quốc sẵn sàng “thảo luận trao đổi và tương tác với các khuôn khổ khác, chẳng hạn như TPP”. Trong những năm sau đó, nhiều bộ ngành của nước này cũng liên tục nhấn mạnh rằng họ đang nghiên cứu tính khả thi để Trung Quốc tham gia TPP.

Động cơ có khả năng nhất của Trung Quốc là gì? Nguyên nhân quan trọng nhất được cho là để thúc đẩy cải cách trong nước. Xuyên suốt các cuộc đàm phán TPP ban đầu, đã có sự đồng thuận rộng rãi trong và ngoài Trung Quốc rằng nước này sẽ không thể tham gia vì các yêu cầu gia nhập khắt khe của TPP. Tuy nhiên, như một bài báo trước đây đã chỉ ra, các học giả và quan chức Trung Quốc đã liên tục nhấn mạnh Trung Quốc cần phải nghiên cứu cách thức TPP ban đầu có thể giúp ích cho các chương trình cải cách trong nước, ngay cả khi nước này không tham gia vào TPP.

Thật vậy, chiến lược truyền thống của Trung Quốc dùng xuất khẩu để thúc đẩy tăng trưởng thông qua việc tận dụng chi phí lao động thấp đã tạo ra những kết quả tuyệt vời trong bốn thập kỷ qua. Tuy nhiên, chiến lược này đã đến giới hạn của nó. Trung Quốc giờ đây cần phải chuyển sang cấp độ tiếp theo. Mặc dù CPTPP đã nới lỏng một số yêu cầu so với TPP ban đầu (ví dụ: bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ về sinh học và điều kiện lao động cho hoạt động mua sắm của chính phủ), việc gia nhập của Trung Quốc sẽ vẫn bị cản trở bởi những điều kiện nghiêm ngặt khác, chẳng hạn như việc cấm hỗ trợ phi thương mại cho các doanh nghiệp nhà nước (DNNN). Các nhà quan sát Trung Quốc - bao gồm Long Yongtu, cựu quan chức thương mại hàng đầu của Bắc Kinh, người đã giúp Bắc Kinh đàm phán gia nhập WTO - đã bắt đầu tập trung chú ý vào cách Trung Quốc có thể sử dụng tiềm năng gia nhập CPTPP sau tuyên bố của ông Tập để tạo điều kiện cho các cải cách trong nước. Do đó, việc bày tỏ sự quan tâm đến việc tham gia (CP) TPP, ngay cả khi việc gia nhập không thực sự xảy ra, thường là nhằm tạo động lực cho cải cách trong nước ở Trung Quốc.

Những cơ hội và những thách thức

Một cách tiếp cận kiên nhẫn hơn có thể có lợi cho cả Hoa Kỳ và Trung Quốc về lâu dài vì hai lý do. Thứ nhất, Trung Quốc có một chiến lược lâu đời là sử dụng áp lực bên ngoài do các khuôn khổ thương mại khu vực tạo ra như CPTPP để thúc đẩy cải cách kinh tế trong nước. Ví dụ, các quy tắc của CPTPP có thể thúc đẩy bảo vệ môi trường và phát triển xanh ở Trung Quốc; các quy tắc này thậm chí có thể giúp cải cách DNNN gặp khó khăn. Mong muốn của ông Tập trong việc ưu tiên duy trì tăng trưởng kinh tế Trung Quốc có thể là cơ hội cho Hoa Kỳ. Thật vậy, những cải cách được thúc đẩy bởi các quy tắc của CPTPP có thể tạo ra một kết quả “đôi bên cùng có lợi” cho Mỹ và Trung Quốc, vì bảo hộ đầu tư tiêu chuẩn cao (ví dụ: chống lại việc buộc phải tiết lộ mã nguồn) cho phép các công ty Mỹ hoạt động ở Trung Quốc gặp phải ít rủi ro về cưỡng chế nhà nước hơn. Cho dù là vậy, Mỹ và Trung Quốc có thể sẽ cạnh tranh trong nhiều lĩnh vực khác nhau trong tương lai. Tuy nhiên, ít nhất là trong lĩnh vực kinh tế, Hoa Kỳ muốn thấy Trung Quốc trở nên cởi mở hơn – cho dù nỗ lực này có thể khó khăn đến đâu. Một Trung Quốc mở cửa không chỉ tạo điều kiện thuận lợi cho việc duy trì trật tự kinh tế hiện có, mà còn tăng cường khả năng tiếp cận thị trường 1,4 tỷ dân cho thế giới.

Thứ hai, sự kiên nhẫn mang lại cho chính quyền Biden thời gian để giải quyết các khó khăn tiềm ẩn trong nước. Những phản ứng dữ dội và liên tục ở Mỹ phản đối toàn cầu hóa kinh tế, do nhận thức rằng toàn cầu hóa đang lấy đi việc làm của người lao động Mỹ, sẽ càng trầm trọng hơn nếu Mỹ cố gắng tái gia nhập CPTPP sớm. Các cử tri, đặc biệt là những cử tri từ các bang “Vành đai công nghiệp”, có thể sẽ không chào đón động thái này. Thật vậy, cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào năm 2022 sẽ trói tay Tổng thống Joe Biden. Do đó, thời điểm là rất quan trọng, và chính quyền Biden nên tập trung vào việc đặt nền móng trong nước trước. Cho dù là vậy, Mỹ nên trấn an các đồng minh khu vực ở châu Á rằng Mỹ đang trở lại bằng cách hành động nhanh chóng. Tuy nhiên, một tình huống trong đó Hoa Kỳ tuyên bố quan tâm đến việc quay trở lại CPTPP nhưng sau đó bị cản trở bởi chính trị trong nước, sẽ thậm chí còn có hại cho uy tín của Hoa Kỳ trong khu vực.

Chúng tôi không có ý đề nghị rằng Trung Quốc không đặt ra thách thức nào đối với Hoa Kỳ hoặc phần còn lại của châu Á. Việc Trung Quốc sử dụng các công cụ kinh tế để gây áp lực lên nước khác đã được ghi nhận đầy đủ và hệ thống kiểm soát xuất khẩu mới vừa được công bố của Trung Quốc cũng đã làm dấy lên lo ngại. Rõ ràng, Hoa Kỳ cần can dự vào châu Á và CPTPP là một công cụ quan trọng để làm điều đó. Nhưng Hoa Kỳ phải hiểu rõ Trung Quốc và hành động một cách thận trọng. Sự kiên nhẫn của cả hai bên sẽ phục vụ tốt hơn cho Hoa Kỳ và Trung Quốc trong dài hạn.

Nguồn: The Diplomat

Từ khóa: Trung Quốc, Mỹ, cân nhắc tham gia, hiệp định CPTPP