Asia Nikkei: Thủ tướng Nhật Suga nên tiếp bước nỗ lực của cựu thủ tướng Abe để mở rộng thương mại tự do

asia

Nhật Bản có thể đóng vai trò quan trọng trong việc chống lại làn sóng chủ nghĩa bảo hộ đang ngày càng gia tăng.

Mở rộng các khu vực thương mại tự do có liên quan đến Nhật Bản là một trong những thành tựu lớn nhất của cựu Thủ tướng Shinzo Abe trong gần 8 năm cầm quyền. Người kế nhiệmông Yoshihide Suga cũng nên tiếp bước những nỗ lực đó bằng cách ủng hộ thương mại tự do với cùng nguồn năng lượng của người tiền nhiệm.

Nhật Bản và Vương quốc Anh vừa thống nhất một thỏa thuận đối tác kinh tế (EPA) mới về mặt nguyên tắc. Trước đó, Nhật Bản đã kí kết EPA với liên minh châu Âu (EU), có hiệu lực từ tháng 2/2019. Tuy nhiên, Anh đã rời khỏi khối EU, có nghĩa là Tokyo và Luân Đôn phải kí một hiệp định song phương mới trước khi giai đoạn chuyển tiếp Brexit kết thúc vào cuối năm 2020, khi đó quan hệ với Vương quốc Anh sẽ không còn được điều chỉnh bởi thỏa thuận Nhật Bản – EU.

Trong EPA vừa ký kết, Nhật Bản và Vương quốc Anh đã đồng ý áp dụng lại hầu hết các mức thuế quan ưu đãi giống như trong EPA Nhật Bản - EU. Tokyo và Luân Đôn cần phải nhanh chóng phê chuẩn thỏa thuận để đảm bảo nó có hiệu lực vào ngày 1/1/2021.

Trong khi đó, Vương quốc Anh và EU đang vật lộn để đạt được tiến bộ trong các cuộc đàm phán thương mại, đe dọa sẽ chấm dứt chế độ thuế quan bằng 0 như hiện nay. Nếu không đạt được thỏa thuận sẽ dẫn đến áp thuế biên giới, gây tổn hại cho các doanh nghiệp trên toàn thế giới. Để bảo vệ các doanh nghiệp này, Nhật Bản khuyến khích hai bên nhượng bộ nhiều hơn nữa.

Bên cạnh vấn đề Brexit, hoạt động ngoại giao của chính phủ Suga còn bị thử thách bởi những thách thức về chính sách thương mại khác.

Bộ trưởng thương mại quốc tế của Anh, Liz Truss thể hiện sự quan tâm mạnh mẽ trong việc đưa Vương quốc Anh trở thành thành viên mới của Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ Xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), hiệp định thương mại tự do khu vực giữa 11 quốc gia châu Á – Thái Bình Dương. Bà Truss cho biết Luân Đôn sẽ sớm chính thức nộp đơn xin gia nhập thoả thuận, có thể là vào đầu năm 2021.

Việc mở rộng thành viên tham gia CPTPP sẽ tạo ra bức tường thành hiệu quả chống lại làn sóng chủ nghĩa bảo hộ đang gia tăng. Nhật Bản đã dẫn dắt các cuộc đàm phán về hiệp định thương mại đa phương sau khi Mỹ rút khỏi Hiệp định Đối tác thương mại xuyên Thái Bình Dương, tiền thân của CPTPP. Và Tokyo cũng nên tiếp tục cách làm trên bằng cách chủ động đưa Vương quốc Anh nhập cuộc.

Các cuộc đàm phán của Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) với sự tham gia của Nhật Bản, Trung Quốc và 14 quốc gia châu Á – Thái Bình Dương khác đang ở thời điểm quan trọng. Ấn Độ đã rời khỏi cuộc đàm phán vào năm ngoái sau khi phản đối việc cắt giảm mạnh thuế quan vì lo ngại sẽ làm ảnh hưởng đến các nhà sản xuất trong nước.

Với việc Ấn Độ đứng ngoài hiệp định, thoả thuận giữa 16 quốc gia có vẻ khó khăn hơn. Tuy nhiên, tất cả các bên liên quan tiếp tục cố gắng đưa New Delhi trở lại bàn đàm phán cho đến giây phút cuối cùng.

Ngoài việc xây dựng nên các FTA được thiết kế để loại bỏ các rào cản thương mại, Nhật Bản cũng cần theo đuổi các thoả thuận đầu tư song phương khác để tăng cường khuôn khổ pháp lý cho các liên doanh xuyên biên giới và chuyển giao sản xuất. Chỉ dựa vào các điều khoản liên quan đến đầu tư trong CPTPP và RCEP thì không đủ cơ sở hạ tầng pháp lý để giải quyết các vấn đề này.

Hiệp định đầu tư 3 bên giữa Nhật Bản, Trung Quốc và Hàn Quốc có hiệu lực vào năm 2014 vẫn không đáp ứng được nhu cầu của các doanh nghiệp Nhật Bản đang hoạt động tại Trung Quốc. Chính phủ Suga phải hỗ trợ các doanh nghiệp Nhật bằng cách thiết lập các thoả thuận đầu tư chiến lược với các quốc gia và các khu vực khác bao gồm Đài Loan và các thành viên của Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á.

Một thách thức chính sách thương mại quan trọng nữa là xây dựng lại Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) đang gặp khó khăn. Việc cần làm đầu tiên là chọn ra một lãnh đạo mới cho WTO và cải tổ lại bộ máy giải quyết tranh chấp đang hoạt động không hiệu quả.

Nguồn: Asia Nikkei Review

Từ khóa: RCEP, WTO, chính sách thương mại, cơ sở hạn tầng, tranh chấp, pháp lý