Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Ván bài chính trị mang tên Hiệp định Thương mại Tự do Bắc Mỹ (NAFTA) đã được thiết lập một cách thận trọng 23 năm trước để tạo ra thế cân bằng khó phá vỡ giữa chủ nghĩa tự do hóa và chủ nghĩa bảo hộ. Vì vậy, đánh sập hoàn toàn NAFTA vào lúc này chắc chắn sẽ ảnh hưởng đến toàn bộ hệ thống, với mức độ thiệt hại có lẽ còn vượt xa những gì chúng ta có thể tưởng tượng.

Trong các cuộc đàm phán thương mại, các quan điểm trái ngược không phải lúc nào cũng tìm được tiếng nói chung - đặc biệt là khi một bên từ chối nhượng bộ và bên kia lại không chấp nhận điều kiện bất lợi hơn hiện trạng. Đây là tình huống được các nhà quan sát ghi nhận tại vòng đàm phán thứ ba của NAFTA 2.0.

Các cuộc đàm phán được chia thành hai nhánh riêng biệt: một là tập trung vào hiện đại hóa và cải thiện các vấn đề chung, và một tập trung vào những khác biệt đặc trưng khó hòa giải và có thể đe dọa làm hỏng quá trình thương lượng.

Nhánh hiện đại hóa bao gồm các đám phán liên quan đến đơn giản hóa thủ tục thông quan, hiện đại hóa bằng kỹ thuật số, tương thích các quy định và tạo thuận lợi thương mại cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Phần lớn các nội dung được các bên dễ dàng đồng thuận do tương tự với các nội dung mà ba bên đã đồng thuận trước đó trong Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP).

Trớ trêu là, những vấn đề tương đối ít gây tranh cãi này có thể mang lại lợi thế cạnh tranh lớn nhất cho nền kinh tế Bắc Mỹ. Việc tạo thuận lợi cho hàng hóa qua biên giới, thương mại điện tử và tương thích các quy định không chỉ làm giảm chi phí giao dịch nội khối, làm cho các doanh nghiệp nhỏ dễ dàng cạnh tranh trên thị trường.

Phe ủng hộ hủy bỏ NAFTA lại tập trung vào việc thúc đẩy các công cụ bảo hộ và quay trở lại thời kỳ xa xưa khi mà lợi ích chính trị ngắn hạn còn quan trọng hơn sự ổn định của nhà đầu tư, hiệu quả sản xuất và lợi thế so sánh khu vực.

Các vấn đề tranh cãi nhiều nhất

-          Điều khoản “hoàng hôn”: điều khoản cho phép NAFTA hết hiệu lực sau 4 năm nếu mục tiêu về giảm thâm hụt thương mại của Mỹ không được đáp ứng. Điều này sẽ tạo ra sức ép nặng nề cho các nhà đầu tư và nhà sản xuất trong việc ra quyết định trong tương lai.

-          Dỡ bỏ các biện pháp bảo vệ nhà đầu tư chống lại việc quốc hữu hóa của chính quyền nước sở tại và loại bỏ quyền kháng cáo các cáo buộc bán phá giá sẽ gây bất ổn cho nền kinh tế Bắc Mỹ.

-          Hoa Kỳ đưa ra đề xuất điều khoản về mua sắm chính phủ với nhiều bất lợi hơn so với các hiệp định NAFTA hoặc WTO hiện thời. Canada sẽ không đồng ý với điều này và Thủ hiến bang Ontario, bà KathleenWynne có thể sẽ áp đặt quy tắc của bang Ontario để chặn các nhà cung cấp ở Hoa Kỳ tham gia đấu thầu các hợp đồng mua sắm của bang này.

-          Mặc dù vẫn có khả năng cải tiến các vấn đề trên, nhưng quan điểm đàm phán của phía Hoa Kỳ lại chỉ có hai lựa chọn, chấp nhận hoặc không. Và vì vậy, Canada và Mexico có thể không còn lựa chọn nào khác ngoài việc không chấp nhận các đòi hỏi từ phía Mỹ, mở đường cho Trump chính thức tiến hành các thủ tục rút khỏi NAFTA. Nếu mọi chuyện diễn ra, các quan chức Canada và Mexico sẽ đàm phán với các Mỹ về để ngăn chặn hoặc trì hoãn việc rút lui hoàn toàn của Hoa Kỳ.

Ngoài thách thức phải “chiều theo” chương trình thương mại của Tổng thống, mà hứa hẹn sẽ làm cho đàm phán NAFTA thêm rối ren, Đại diện Thương mại Hoa Kỳ (USTR) còn phải đối mặt với các biện pháp ủy quyền mới của Quốc hội, liên quan đến quyền hạn trong xúc tiến thương mại. Các biệp pháp này nhằm tạo ra sự minh bạch hơn và khuyến khích sự tham gia của các ban ngành, các nhà làm luật vào quá trình đàm phán. Thế nhưng, quy định mới này lại gây thêm trở ngại cho quá trình đàm phán.

Theo lý thuyết, văn kiện đàm phán được các cơ quan có thẩm quyền và cơ quan lập pháp xem xét chặt chẽ là một ý tưởng hay. Tuy nhiên, thực tế là chỉ trong vòng một hoặc hai tuần giữa các vòng đàm phán, các nhà đàm phán Hoa Kỳ không có đủ thời gian để gửi các cơ quan thông qua các văn kiện.

Dễ dàng nhận thấy rằng, bảo vệ một ngành sẽ kéo theo một ngành nào đó sẽ bị trả đũa hoặc gây cản trở. Lấy ví dụ, các biện pháp tự vệ mới của Mỹ để bảo vệ giá cà chua ở Florida khi cà chua Mexico vào mùa có giá thấp hơn có thể gây ra hành động trả đũa tương tự của Canada và Mexico đối với sản phẩm táo và lê của Washington.

Ván bài chính trị mang tên Hiệp định Thương mại Tự do Bắc Mỹ (NAFTA) đã được thiết lập một cách thận trọng 23 năm trước để tạo ra thế cân bằng khó phá vỡ giữa chủ nghĩa tự do hóa và chủ nghĩa bảo hộ. Vì vậy, đánh sập hoàn toàn NAFTA vào lúc này chắc chắn sẽ ảnh hưởng đến toàn bộ hệ thống, với mức độ thiệt hại có lẽ còn vượt xa những gì chúng ta có thể tưởng tượng.

Một trở ngại khác là các nhà đàm phán của Canada không sẵn lòng nhượng bộ quyền lợi kinh tế của mình. Chủ nghĩa bảo hộ đối với ngành sữa vẫn là một thứ “tôn giáo” của nước này và một mạng lưới các rào cản phi thuế quan hạn chế các sản phẩm bia, rượu vang và ngũ cốc của Mỹ thâm nhập thị trường Canada (chưa kể đến các rào cản đầu tư vào lĩnh vực viễn thông, dịch vụ tài chính và ngành văn hoá của Canada).

Tuy nhiên, nguyên tắc cơ bản của các hiệp định thương mại, được ghi nhận trong GATT 1948, là phải kiên định với chủ nghĩa tự do hóa, và gỡ bỏ dần những vấn đề nhạy cảm chính trị hoặc những vấn đề khó khăn khác.

Quan điểm này sẽ giúp giảm thiểu sự can thiệp quá mức của chính phủ vào thị trường, và giúp doanh nghiệp có môi trường tự do để kinh doanh. Nếu các nước quay trở lại thời kỳ xa xưa, dùng các biện pháp can thiệp thị trường để công kích nhau, lấy ngành này để trả đũa ngành khác, như ví dụ về cà chua và táo ở trên, thì tất cả các bên đều thiệt hại.

Nguồn: www.thestar.com / CL

Từ khóa: hai nhánh đàm phán, NAFTA, một nhánh đang thất bại