Hiểu lầm của Trump về WTO

trump.reu .l-1

Bài phát biểu của Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc ngày 19/9 vừa qua đã thu hút rất nhiều sự chú ý, phần lớn là về các vấn đề không liên quan đến thương mại. Nhưng trong bài phát biểu, Ông Trump cũng đã đề cập đến thương mại như sau:

“Từ lâu, người Mỹ đã được bảo rằng các Hiệp định thương mại đa quốc gia “đồ sộ”, những tòa án quốc tế “vô trách nhiệm” và bộ máy toàn cầu “đầy quyền lực” là cách tốt nhất để dẫn đến thành công. Nhưng sau những lời hứa là gì, hàng triệu việc làm đã bốc hơi và hàng ngàn nhà máy đã đóng cửa. Có nước thì đánh cược với thế giới và phá vỡ quy tắc. Và những tầng lớp trung lưu của chúng tôi, từng là gốc rễ tạo ra sự giàu có cho nước Mỹ, đã bị lãng quên và bỏ lại phía sau. Nhưng giờ đây, họ không còn bị quên lãng nữa và tôi sẽ không bao giờ để điều đó lặp lại, một lần nào nữa”.

Gần như mọi từ ngữ trong phát biểu trên đều thiếu chính xác hoặc có sự nhầm lẫn. Nhưng tôi sẽ chỉ tập trung vào câu đầu tiên. Khi dùng từ “đa quốc gia” để chỉ về các hiệp định thương mại, thay vì dùng từ ngữ phổ biến hơn là “đa phương”, có lẽ ông Trump muốn ám chỉ đến Tổ chức thương mại thế giới (WTO), tổ chức hiện đang có 164 quốc gia thành viên. Từ năm 1999 đến năm 2001, tôi có cơ hội làm việc tại WTO, vì vậy, tôi khá quen thuộc với tổ chức này. Chúng ta hãy lần lượt phân tích các quan điểm của Ông Trump.

Những Hiệp định thương mại đa quốc gia “đồ sộ”

Đầu tiên, Trump chỉ trích những Hiệp định thương mại đa quốc gia này là “đồ sộ”. Trump đã đúng theo nghĩa đen. Vì văn kiện pháp lý của WTO lên đến hàng nghìn trang. Tại sao lại nhiều đến như vậy?

Thứ nhất, chiếm phần lớn trong văn kiện WTO là các cam kết về lộ trình thuế quan của các nước. Mỗi nước trong WTO đều phải làm những cam kết này, liệt kê chi tiết từng mức thuế tối đa đánh trên từng dòng sản phẩm (ví dụ: Không được đánh thuế cao hơn 10% trên sản phẩm ô tô khác). Rõ ràng rằng, mọi việc sẽ đơn giản và tốt hơn nếu mỗi nước đồng ý đánh thuế 0% trên tất cả sản phẩm. Nhưng vì các lý do chính trị, cách hiện giờ đã là tốt nhất có thể rồi.

Ngoài các cam kết cắt giảm thuế quan, còn có những văn kiện trọng yếu khác liên quan đến quy tắc thương mại. Lấy ví dụ, Hiệp định về các khía cạnh liên quan đến thương mại của Quyền sở hữu trí tuệ (TRIPS) dài 28 trang. Hiệp định về các biện pháp kiểm dịch động thực vật (SPS) dài 14 trang. Nhưng xin nhớ rằng, rất nhiều quy định kiểu như thế này đều xuất phát từ đòi hỏi của chính quyền Mỹ, đại diện cho lợi ích của doanh nghiệp Mỹ khi mở cửa với thị trường nước ngoài. Chắc chắn rằng, chúng ta có thể rút ngắn Hiệp định thương mại bằng cách loại bỏ một vài quy định kiểu như thế này. Nhưng đó là những quy định đó mà ai làm trong chính quyền Mỹ hay cộng đồng doanh nghiệp đều nghĩ là có lợi cho phía Mỹ.

Trump và đội ngũ của mình đã và đang thảo luận về việc rút khỏi các Hiệp định đa phương, thay bằng những hiệp định song phương. Có lẽ họ nghĩ rằng, làm như vậy sẽ giúp các Hiệp định thương mại bớt “đồ sộ” hơn, nhưng thực tế là, làm như vậy chỉ khiến có thêm nhiều hiệp định hơn, và tất các các hiệp định riêng lẻ cộng gộp lại, có khi cũng dài bằng các quy định hiện giờ. Hơn nữa, nếu nước Mỹ đòi hỏi các chính sách phải thống nhất, vậy thì cùng về một vấn đề bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, mỗi hiệp định song phương lại có một quy định giống nhau về vấn đề này, như vậy càng làm cho hệ thống thêm phức tạp.

Các tòa án Quốc tế “vô trách nhiệm”

Thứ hai, Trump dùng từ “vô trách nhiệm” để nói về các tòa án quốc tế. “Vô trách nhiệm” là từ thông dụng dùng để chỉ trích các tòa án mà các thẩm phán thường không được bầu ra. Nếu chúng ta muốn các quy tắc được thực thi, cần thiết phải có các hệ thống tư pháp để xét xử các khiếu nại (Như Trump cũng có nói, do các quốc gia phá bỏ luật lệ nên nước Mỹ thường khiếu nại). Liệu các tòa án của WTO có “vô trách nhiệm” hơn so với các tòa án trong nước hay ko? Đó là một sự so sánh phức tạp, nhưng ít nhất, các tòa án của WTO phải chịu trách nhiệm với chính phủ của các nước thành viên WTO vì WTO yêu cầu thẩm phán phải được chỉ định trực tiếp bởi các nước. Chính quyền Trump có thể đòi hỏi phải cân bằng lại quyền lực của tòa án WTO, nhưng như vậy sẽ không có lợi cho Mỹ khi các khiếu kiện các nước khác về vấn đề bảo hộ.

Bộ máy toàn cầu “đầy quyền lực”

Cuối cùng, Trump bày tỏ lo ngại về bộ máy toàn cầu “đầy quyền lực”. Nhưng cần hiểu rằng, bản thân WTO có rất ít quyền lực. Người ta thường nói WTO là tổ chức vận hành bởi các thành viên. Những người làm việc tại Ban thư ký WTO, phần lớn, đều làm việc vì lợi ích của chính phủ các nước thành viên. Tất nhiên thành phần đó không phải là tất cả. Tổng nhân viên của WTO là 634 người. Đây là một con số khá nhỏ, và nên nhớ rằng, phần lớn những nhân sự này là nhân viên kỹ thuật và hành chính, hoặc các các nhà kinh tế để tập hợp số liệu. Một bộ phận duy nhất trong WTO mà có thể cho rằng đang nắm giữ quyền lực, đó chính là bộ phận giải quyết tranh chấp, mà đã được đề cập ở phần trên. Nhưng ở đây, chúng ta phải nhớ rằng quyền lực của WTO cũng có giới hạn. Một ví dụ điển hình là vào cuối những năm 1990, lệnh cấm của EU đối với các loại thịt tiêm hoóc môn tăng trưởng đã vi phạm quy tắc của WTO. Nhưng EU vẫn thực hiện lệnh cấm đó, và không hề tỏ ra khuất phục trước bộ máy toàn cầu mà Trump gọi là “đầy quyền lực”. Nước Mỹ cũng đã phớt lờ vài nguyên tắc của WTO. Trong một số trường hợp, Mỹ cũng nhượng bộ WTO vì những áp lực, nhưng cũng có lúc, Mỹ vẫn duy trì các luật lệ đó, bất chấp vi phạm quy định của WTO.

Từ trước đến nay, Trump và đội ngũ của mình đã tập trung sự chú ý quá mức vào việc tái đàm phán NAFTA, mà quên rằng còn có một nơi khác mà họ có thể đề xuất thay đổi, đó là WTO, chủ yếu về các vấn đề liên quan đến quy trình giải quyết tranh chấp. Nếu chúng ta không hài lòng về những quy tắc thương mại hiện tại, phải nhớ rằng luôn luôn có chỗ cho việc cải tiến, vì vậy, chúng ta không cần phải hoảng lên như vậy. Nhưng, những hiểu lầm của Trump về WTO không phải là một tín hiệu tốt đẹp một chút nào.

Nguồn: Viện Cato – TQ

Từ khóa: hiểu lầm, Trump, WTO, phát biểu, hiệp định thương mại, tòa án quốc tế, bộ máy toàn cầu