Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Chúng ta đang tiến đến cái mà ngài Alex Ferguson thường gọi là “Một giai đoạn bứt phá”: hội nghị mà tại đó các lãnh đạo EU sẽ quyết định liệu những cuộc đàm phán xung quanh Điều khoản 50 Hiệp ước Lisbon đã đạt đủ tiến độ, để khởi động các vòng đàm phán tiếp theo về thương mại từ ngày 19/10 hay không. Ông Michel Barnier, trưởng đoàn đàm phán EU, đã dự kiến thời hạn phải kết thúc toàn bộ quá trình đàm phán là trong tháng 10/2018. Ngoài ra, nếu các buổi đàm phán tiếp tục kéo dài mà không đạt được tiến độ khả quan, các doanh nghiệp sẽ phải bắt đầu lên kế hoạch và chuẩn bị cho những điều tồi tệ nhất: một viễn cảnh “không đạt được thỏa thuận” - và đây cũng không phải là tin vui cho Vương Quốc Anh. Vì vậy, có rất nhiều việc cần phải làm. Và cũng không có nhiều thời gian để làm những việc đó. Do đó, bài phát biểu của Theresa May vào thứ sáu tới đây tại Florence sẽ có ý nghĩa cực kỳ quan trọng.

Vậy nên, bà May cần phải phát biểu những gì? Ưu tiên trước mắt, khi xét đến yếu tố thời gian, là phải hoàn tất thỏa thuận về Điều khoản 50. Dĩ nhiên, chính phủ vẫn ưa chuộng sử dụng tiền để giải quyết các vấn đề thỏa thuận thương mại. Việc thỏa thuận xem Anh Quốc phải chi trả bao nhiêu cho EU tất nhiên cũng đòi hỏi những kỹ năng đàm phán chính trị khôn ngoan. Nhưng, cũng đã đến lúc cần phải thành thật thừa nhận rằng, chính phủ Anh đã thất bại trong chủ đề đàm phán thứ nhất và họ cần phải chiến đấu trong cuộc chiến tiếp theo. Nếu không đạt được tiến độ trong vấn đề tiếp theo này, thì sẽ đồng nghĩa họ sẽ không đạt được gì cả.

Ngoài “Hóa đơn Brexit” (một tên gọi không thực sự chính xác) đang là chủ đề cấp bách nhất hiện tại, Theresa May cũng đã nhận ra tầm quan trọng của hai yếu tố then chốt khác trong Điều khoản 50.

Thứ nhất, bất kỳ thỏa thuận nào về vấn đề công dân EU mà không làm hài lòng các lãnh đạo khối này, mặc dù có thể sẽ được thông qua bằng đại đa số phiếu bầu trong hội đồng châu Âu, nhưng có thể bị bác bỏ bởi Nghị viện Châu Âu – nơi được sử dụng quyền phủ quyết. Mới đây, vụ việc “100 lá thư trục xuất” phát hành nhầm từ Bộ Nội vụ Anh, cơ quan đang ngày càng quá tải và không đủ năng lực, chỉ làm bầu không khí thêm tồi tệ. Bên cạnh đó, cũng có nhiều vấn đề trong thực tế cần được giải quyết liên quan đến những lo ngại về điều khoản bảo vệ quyền lợi công dân EU trong dài hạn. Bất kỳ ai nhìn vào nghị viện Anh ngay lúc này cũng sẽ hiểu tại sao Brussels lại lo ngại về vấn đề trên.

Thứ hai, vấn đề cấp bách tiếp theo mà Thủ tướng May còn phải đối mặt là “giai đoạn tạm thời sống chung không thoải mái giữa hai bên, trước khi một trong hai người tìm được chỗ ở mới” tiếp ngay sau thời kỳ “ly hôn”. Từ việc Nội các Anh lúc thì chỉ trích công khai, lúc thì cùng nhau đồng thuận, cho đến vụ Bộ trưởng Anh Boris Johnson cáo buộc Nga can thiệp nội bộ, đã làm cho giai đoạn chuyển tiếp Brexit ở Anh diễn ra như một vở kịch pantomim mùa hè (một loại hài kịch cổ của Anh). Nhưng hiện tại, có vẻ như chính phủ Anh Quốc đang nhìn nhận hiện tượng đó như là một chìa khóa để đạt được “hóa đơn Brexit”.

Những lựa chọn dành cho bà Theresa May

Mặc dù vậy, vẫn có vài thứ mà Thủ tướng May cần làm sáng tỏ. Thứ nhất, bà có thể bỏ khái niệm “giai đoạn thực thi” sang một bên. Không còn hi vọng rằng các bên sẽ đạt được một thỏa thuận thương mại hoàn chỉnh trước tháng 10/2018. Vậy nên, “giai đoạn đàm phán” cũng rất cần thời gian, chứ chưa kể đến “giai đoạn thực thi”.

Thứ hai, quá trình chuyển tiếp phải giống với nguyên trạng hoặc giống với thỏa thuận cuối cùng. Sẽ không bao giờ có chuyện, các quốc gia thành viên EU khác chấp nhận tạo ra hai phiên bản những quy tắc được điều chỉnh, giúp cho các hoạt động thương mại của họ có thể phù hợp với Anh Quốc. Bởi vì chúng ta sẽ không thể đoán được hình dạng cuối cùng của các điều khoản thỏa thuận, nên chúng ta đang nói về hiện trạng. Từ lâu, các doanh nghiệp Anh và Bộ Ngân khố đã ủng hộ vấn đề này, và bây giờ, Đảng Lao Động cũng đồng tình. Vậy nên, đây là vấn đề quan trọng nhất cần sự đồng thuận trong chính quyền Vương quốc Anh. Thủ tướng Anh nên đề cập đến vấn đề này mạnh dạn và rõ ràng hơn.

Và khi đề cập đến một thỏa thuận chung sau cùng, tuy vẫn còn sớm để đi vào những điều khoản chi tiết, nhưng một số đề nghị bao quát và tức thời cũng sẽ rất có ích. Thủ tướng Anh chỉ cần đơn giản là tái khẳng định, rằng chúng ta  muốn tiếp tục hợp tác, và chỉ vì chúng ta đã từng làm điều này rất hiệu quả trong quá khứ không có nghĩa là sự hợp tác trong tương lai sẽ đạt kết quả như mong muốn. Một đề xuất Brexit theo phong cách Boris Johnson, dựa trên Chủ nghĩa phục hưng và tư tưởng Winston Churchill, không phải là điều mà Anh Quốc lẫn các đối tác EU mong đợi.

Vấn đề trọng tâm ở đây là Thủ tướng phải đưa ra sự lựa chọn mà đã bị trì hoãn quá lâu rồi. Dĩ nhiên, chúng ta đã từng trải qua vấn đề này. Cả hai chúng tôi, trước khi thực hiện bài diễn văn tại Tòa nhà Lancaster, đã tư vấn với Thủ tưởng May rằng, bà nên phải xem xét cái mà chúng tôi gọi là “lý thuyết ổ bánh”. Nhưng tôi vẫn thông cảm nếu Thủ tướng Anh quá bận rộn để có thể xem qua toàn bộ các nghiên cứu của chúng tôi, và có lẽ chúng tôi cũng chẳng đạt được gì cả nếu không kiên trì đến tận bây giờ.

Brexit đòi hỏi những sự đánh đổi. Giành lấy được ổ bánh và ăn bánh không phải là một quyền chọn, mà là phải đánh đổi những thứ khác. Cũng giống như, nếu chúng ta muốn ở lại trong thị trường chung Châu Âu, chúng ta sẽ cần phải tuân thủ các luật lệ. Điều tương tự cũng xảy ra nếu chung ta muốn nằm lại trong liên minh thuế quan. Chúng ta không thể tránh một đường “biến giới cứng” Ireland chỉ vì ta muốn thế. Liên minh Châu Âu sẽ không đặt niềm tin vào những loại công nghệ không rõ ràng mà chính phủ Anh đang đề cập trong các báo cáo về việc bố trí hoạt động hải quan trong tương lai.

Bất cứ nỗ lực nào của Thủ tướng Anh nhằm đưa ra sự lựa chọn, cũng giúp phản ánh thái độ nghiêm túc của bà đối với tiến trình đàm phán. Đây là thời khắc quan trọng, và Thủ tướng sẽ là người phải ra quyết định, bà sẽ phải thuyết phục các phe trong nội các chấp thuận các quyết định của bà, bất kể việc là việc đó khó khăn như thế nào. Liệu bà Theresa May có muốn nhìn thấy viễn cảnh Brexit theo ý tưởng của Nigel Farage – một nước Anh, nơi mà mọi hành khách trên tàu điện đều sử dụng tiếng Anh và uống bia nóng (một nét văn hóa Anh), và chỉ có một đối tác quốc tế đặc biệt quan trọng là Donald Trump? Hay một Brexit theo quan điểm của Liam Fox và Boris Johnson – một “nước Anh toàn cầu”, bỏ lại phía sau những kẻ bảo thủ và các nhà bảo hộ trên lục địa Châu Âu? Hay một viễn cảnh theo quan điểm của Philip Hammond (và Keir Starmer) – Anh sẽ thoát ra khỏi cấu trúc chính trị EU, nhưng phần còn lại của Châu Âu vẫn sẽ là đối tác kinh tế và thương mại quan trọng nhất.

Và trường hợp cuối cùng, một trường hợp không chắc sẽ xảy ra, đó là Anh Quốc sẽ không đạt được điều gì, nếu một chiến thắng từ bài phát biểu ở Florence kéo theo một thất bại tại sân nhà Manchester. Vừa gửi yêu cầu của Anh cho EU nhưng lại gièm pha các yêu cầu của EU tại hội nghị của Đảng Bảo thủ, đó không phải là một chiến lược thông minh, mà là tự đánh bại bản thân một cách ngốc nghếch. Đã đến lúc các vị lãnh đạo của chúng ta nhận ra rằng, các đối tác EU cũng lắng nghe ý kiến của chúng ta tại các cuộc họp trong nước. Mặc dù Ngài Alex làm người dân Anh thắm nhuần với tư tưởng “không ai ưa chúng ta”, đó không phải là một tư tưởng hợp lý khi đối mặt với vấn đề Brexit.

Tác giả: Anand Menon và Jonathan – thành viên của Hội đồng nghiên cứu Kinh tế và Xã hội trong dự án “UK trong một Châu Âu đang thay đổi”

Nguồn: The Guardian - HN

Từ khóa: Theresa May, Thủ tướng, Anh, kế hoạch, Brexit, EU, Florence