NAFTA và vấn đề quản trị thương mại kỹ thuật số

Nafta Agreement

Các nhà ngoại giao từ Canada, Mexico và Hoa Kỳ đang nghĩ về những trang mạng mà ở đó người ta có thể gặp được người bạn đời của mình, và dịch vụ đám mây nơi lưu giữ những hình ảnh. Trong một nền kinh tế kỹ thuật số đang phát triển hiện nay, những nhà hoạch định chính sách đang quản lý các dòng thông tin xuyên quốc gia nhiều hơn bao giờ hết, và các cuộc đàm phán NAFTA cũng đang bàn thảo về vấn đề này.

Mặc dù NAFTA đang thảo luận để tìm ra cách chung quản lý thương mại số toàn cầu, nhưng ba nước cũng cảm thấy nhục chí vì ngay cả WTO cũng đã không thể thành công sau khi mất hàng năm trời tìm cách đưa quy định về thương mại điện tử vào hiệp định. Nếu Canada, Mexico và Hoa Kỳ muốn đạt được những bước tiến trong quản trị thương mại kỹ thuật số, họ cần làm việc không chỉ trong nội bộ khu vực mà còn vượt qua cả bên kia đại dương.

Trong những buổi đàm phán NAFTA gần đây, các bên đã quyết định xây dựng quy định về vấn đề này dựa trên việc tham chiếu những điều khoản tương tự trong hiệp định thương mại Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP). TPP là hiệp định thương mại đầu tiên yêu cầu quyền thông tin được di chuyển tự do xuyên biên giới là điều khoản là tính bắt buộc; TPP cũng là Hiệp định đầu tiên yêu cầu các quốc gia đưa ra các quy định bảo vệ quyền riêng tư của người tiêu dùng trên mạng, và cũng là Hiệp định đầu tiên có quy định về vấn đề bảo hộ kỹ thuật số - các quốc gia được phép giới hạn dòng chảy thông tin xuyên biên giới trong trường hợp nào, với mức độ ra sao

Tuy nhiên, những người đề xuất các thỏa thuận này đã bỏ qua một thực tế quan trọng. Ngay cả khi các nhà thương lượng tìm được nền tảng chung trong khoản thời gian vài tháng, thì vẫn có thể mất nhiều năm trước khi ba nước thành viên này đưa NAFTA vào hiệu lực. Về phía Hiệp định TPP, sau khi Mỹ rút khỏi hiệp định, các nước thành viên còn lại cũng đang tiếp tục bất đồng về các điều khoản nếu như không có Mỹ. Vì vậy, việc các nước có được quy định chung về thương mại số thông qua NAFTA hay TPP vẫn còn là một việc xa vời.Trong khi đó, lợi dụng khoảng trống đó, Trung Quốc đang thiết lập các quy tắc riêng về quản trị dòng thông tin xuyên quốc gia. Hiện tại Trung Quốc có lợi thế về tính kinh tế theo quy mô và phạm vi (economies of scale and scope). Trung Quốc là thị trường kỹ thuật số lớn nhất thế giới, với khoản 731 triệu người dùng, chiếm khoảng 19% tổng lượng người dùng toàn cầu hiện tại. Trong khi đó, ba quốc gia Bắc Mỹ cộng lại cũng chỉ có khoảng 400 triệu người dùng (khoảng 10% trong tổng số 3,835 tỷ người dùng hiện tại).

Thứ hai, các công ty Trung Quốc rất sáng tạo và đang dần nắm giữ quyền lực thị trường mạng toàn cầu đặc biệt là nền tảng tin nhắn và thương mại điện tử. 7 trong số 20 công ty Internet lớn nhất của thế giới coi Trung Quốc là nhà và thị phần của những công ty này đang phát triển rất mạnh mẽ.

Thứ ba, các nhà quản lý Trung Quốc đang thực thi những quyết định có tác động lớn trên toàn cầu. Trung Quốc đang đi những bước thận trọng để chuyển đổi đất nước thành một trung tâm quan trọng về sáng tạo trước năm 2020 trong khi vẫn đồng thời kiểm soát dòng thông tin. Trung Quốc đã ban hành những quy định liên quan đến quyền riêng tư, kiểm duyệt, an ninh mạng và ổn định mạng. Các quy định này đang được tuân thủ bởi hầu hết các công ty Internet muốn khai thác thị trường Trung Quốc. Đơn cử như, Apple đã đồng ý chuyển dữ liệu liên quan đến Trung Quốc mà Apple có được đến các máy chủ đặt tại quốc gia này và cũng đồng ý chỉ bán các ứng dụng VPN (các ứng dụng mạng tư nhân ảo cho phép người sử dụng lách kiểm duyệt của Trung Quốc) mà chính phủ có thể kiểm soát.

Dần dà, các quy tắc mà Trung Quốc lập ra đang trở thành các quy chuẩn Internet chung của toàn cầu.

Các quốc gia NAFTA cần cùng nhau suy nghĩ lại về chiến lược của mình và thách thức mang tên Trung Quốc. Nếu các nước thật sự muốn duy trì một hệ thống Internet mở, ổn định, thì các quốc gia thành viên của NAFTA, cùng với Liên minh Châu Âu và các thành viên TPP còn lại nên gặp nhau để phát triển các quy tắc nhằm quản trị dòng thông tin xuyên quốc gia.

Các nước có thể xây dựng thêm chương 14 cho TPP quy định về thương mại điện tử. Từ đó tạo ra một khu vực tự do thương mại kỹ thuật số nơi mà các quốc gia tham gia ký kết bắt buộc phải cho phép dòng thông tin được tự do di chuyển, trong khi vẫn bảo đảm được quyền riêng tư của người dùng, tôn trọng luật pháp của quốc gia, giúp duy trì niềm tin của người dùng và tính ổn định của Internet. Quy định về kỹ thuật số này cũng nên vạch rõ các trường hợp ngoại lệ cho phép chính phủ hạn chế dòng thông tin xuyên quốc gia nhưng phải minh bạch, đảm bảo việc giới hạn này không bóp méo thương mại và thực sự cần thiết để duy trì quyền riêng tư, y tế cộng đồng, chuẩn mực đạo đức, an ninh quốc gia hoặc ổn định xã hội.

Các nhà đàm phán thương mại cũng nên định nghĩa rõ ràng về các loại rào cản thương mại kỹ thuật số như nội địa hóa dữ liệu hoặc quy tắc thu mua; đồng thời quy định rõ các biện pháp khắc phục thích hợp mà không làm giảm sự ổn định của Internet. Cuối cùng, các bên nên đồng ý không bao giờ thực hiện việc đánh cắp sở hữu trí tuệ qua mạng; đồng thời nên cấm cả việc “tấn công từ chối dịch vụ phân tán” (Viết tắt là DDoS) (được thực hiện bởi chính phủ và những chủ thể liên quan), cũng như việc phát tán phần mềm độc hại.

Các nước như Hoa Kỳ, EU và 11 nước thành viên TPP vẫn còn một lựa chọn. Họ có thể tập trung nguồn lực cho các chương kỹ thuật số trong các thỏa thuận thương mại tự do song phương và khu vực như CETA, NAFTA và TPP. Nếu làm được vậy, các nước trên cũng như tất cả các quốc gia khác trên thế giới sẽ đáp trả lại chiến lược “Trung Quốc Trước Tiên” bằng chính chiến lược của họ, kiểu như “Quốc Gia hay Khu Vực của tôi Trước Tiên” (“My Country or Region First”). Trong viễn cảnh như vậy, Trung Quốc – với lợi thế về quy mô thị trường, các công ty sáng tạo và quyết tâm đầu tư lớn vào các ngành công nghiệp mới nổi – sẽ nhanh chóng trở thành quốc gia dẫn đầu thị trường về sáng tạo như trí thông minh nhân tạo và tự động hóa. Nếu không muốn như vậy, các nhà lãnh đạo các nước nên hợp tác với nhau để đảm bảo quyền tự do cho thông tin và con người.

Tác giả: Susan Ariel Aaronson & Patrick Leblond

Nguồn: The Global & Mail – TN

Từ khóa: NAFTA, vấn đề, quản trị, thương mại, kỹ thuật số