Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Trong thập kỷ qua, các nhà đầu tư và chính phủ đã quen với hai xu hướng hỗ trợ: vốn vay với lãi suất thấp và chi phí giảm dần. Tuy nhiên, điều này đã thay đổi khi thế giới thoát khỏi đại dịch Covid và bước vào cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu. Tim Gould, David Fischer, Paolo Frankl và Heymi Bahar tại IEA giải thích: Trong kỷ nguyên mới của lãi suất cao, sự phát triển lĩnh vực năng lượng tái tạo đang bị đe dọa. Năng lượng tái tạo rất dễ bị tổn thương vì phải vay vốn để trang trải chi phí trả trước cao. Nhóm tác giả đặc biệt quan tâm đến năng lượng gió và mặt trời vốn có lợi nhuận đang bị ảnh hưởng do các dự án bị hủy bỏ vì năng lượng không được tích lũy dự trữ và năng lực sản xuất dư thừa. Bốn khuyến nghị chính sách chính được đề xuất là xây dựng cơ chế đấu giá linh hoạt hơn để phù hợp với các điều kiện và chi phí của nền kinh tế vĩ mô có nhiều biến động, chuỗi cung ứng mạnh mẽ và đa dạng; đồng thời tạo ra nhu cầu đáng tin cậy và giải quyết các yếu tố đẩy chi phí sử dụng vốn ở các nền kinh tế mới nổi và đang phát triển.

Đầu tư vào năng lượng tái tạo đang tăng mạnh nhưng phải đối mặt với những trở ngại từ vốn và chi phí sẽ gia tăng do ảnh hưởng lạm phát.

Trong những năm gần đây, sự đầu tư vào năng lượng sạch tăng trưởng đáng kể nhờ vào sự phát triển năng lượng tái tạo. Kinh phí hàng năm cho các dự án năng lượng mặt trời và điện gió đã tăng hơn 300 tỷ USD trong 5 năm qua và hiện chiếm 1/3 trong tổng số 1,8 nghìn tỷ USD vốn đầu tư vào năng lượng sạch vào năm 2023. Việc triển khai đã được thúc đẩy thực hiện bởi quy trình hỗ trợ chính sách và giảm chi phí. Cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu, cùng với mối lo ngại sâu sắc về khí thải và sự cạnh tranh giữa các quốc gia để giành lấy vị thế trong nền kinh tế năng lượng sạch, đã thúc đẩy chính sách tăng gấp đôi trong những năm gần đây.

Trong những năm 2010, các nhà đầu tư về năng lượng tái tạo và chính phủ thiết kế chính sách đã quen với hai xu hướng hỗ trợ: vốn hỗ trợ tương đối rẻ trong kỷ nguyên lãi suất thấp và chi phí giảm đều. Tuy nhiên, tình trạng đã thay đổi khi thế giới thoát khỏi đại dịch Covid-19 bước vào cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu.

Môi trường lãi suất cao hơn (bên ngoài Trung Quốc) có nghĩa là nguồn tài chính trở nên đắt đỏ hơn, gây ra nhiều ảnh hưởng đối với năng lượng tái tạo. Các dự án trở nên khó khăn hơn về tài chính; lợi nhuận của các công ty bị ảnh hưởng khi họ cần tăng sự phụ thuộc vào vốn chủ sở hữu đắt hơn; và các công ty sử dụng đòn bẩy tài chính cao có nguy cơ vỡ nợ cao hơn. Đầu tư vào năng lượng sạch dễ bị tổn thương hơn trước sự gia tăng chi phí vay so với các loại hình đầu tư năng lượng khác, vì chúng thường liên quan đến chi phí trả trước tương đối cao nhưng được bù đắp theo thời gian bằng chi phí hoạt động thấp hơn nhiều.

Chi phí vay cao làm trầm trọng thêm những thách thức mà các nhà phát triển dự án năng lượng tái tạo phải đối mặt ở nhiều nền kinh tế mới nổi và đang phát triển, nơi có chi phí vay vốn đã cao gấp hai hoặc ba lần so với các nền kinh tế tiên tiến và Trung Quốc. Theo dữ liệu khảo sát mới nhất từ ​​về chi phí vốn của IEA, có 9 trong số 10 người được hỏi dự đoán chi phí vốn sẽ tăng ở các nền kinh tế mới nổi và đang phát triển vào năm 2023.

Ngoài ra, quá trình giảm chi phí kéo dài đối với công nghệ năng lượng sạch quan trọng đã bị gián đoạn do biến động về giá cả hàng hóa và những hạn chế trong chuỗi cung ứng. Theo IEA, chỉ số giá thiết bị năng lượng sạch được áp dụng theo dõi giá của một loạt mô-đun quang điện mặt trời, tua-bin gió và pin lithium-ion cho thấy giá đã tăng đáng chú ý bắt đầu từ cuối năm 2020 và đặc biệt thấy rõ nhất đối với nhiều công nghệ sạch, ngoại trừ pin mặt trời.

Những yếu tố này đang khiến ngành năng lượng sạch phải đối mặt với những thách thức mới và trong một số trường hợp là áp lực tài chính cực lớn.

Ngành công nghiệp năng lượng tái tạo nói chung đã chứng tỏ khả năng phục hồi đáng kể trong vài năm qua. Nhưng sự thay đổi trong điều kiện thị trường rộng lớn hơn đã mang lại những dấu hiệu căng thẳng, đặc biệt là trong lĩnh vực điện gió.

Năng lượng điện gió

Các cam kết và kinh tế của dự án đã bị đảo lộn do chi phí tài chính và chi phí đầu vào cao hơn nhiều so với các nguyên liệu thô quan trọng, bao gồm cả các khoáng sản quan trọng, có nghĩa là các dự án này trở nên khó khăn hoặc không thể thực hiện được theo kế hoạch. Điều này đã khiến các nhà phát triển điện gió yêu cầu đàm phán giá để bù đắp chi phí cao hơn và trong một số trường hợp dẫn đến việc trì hoãn và hủy bỏ dự án. Nó cũng làm giảm khả năng sẵn sàng trả giá trong các cuộc đấu giá mới, nơi kỳ vọng về giá không phù hợp với chi phí ngày nay. Như đã đưa tin trong thông tin mới nhất về Cập nhật thị trường năng lượng tái tạo, các cuộc đấu giá đã không được đăng ký nhiều, đặc biệt là ở Châu Âu. Vào năm 2022, công suất chưa được phân bổ trên toàn cầu đã đạt mức cao nhất từ ​​trước đến nay với khoảng 85% công suất được trao – so với 90-95% vào năm 2020 và 2021. Châu Âu chiếm 14 GW trong tổng số 20 GW công suất đấu giá chưa được phân bổ trên toàn cầu. Xu hướng này duy trì tiếp vào năm 2023; một ví dụ nổi bật là ở Anh khi một cuộc đấu giá điện gió ngoài khơi không có giá thầu.

Sự không chắc chắn này đang có tác động liên tục đối với chuỗi cung ứng, khi các cơ sở sản xuất điện gió đang hoạt động hết công suất. Nhiều nhà sản xuất tua-bin gió trong lĩnh vực này ở Châu Âu và Hoa Kỳ đã công bố tỷ suất lợi nhuận ròng bị âm trong 7 quý liên tiếp trong 2 năm qua.

Ngành điện gió ngoài khơi bị ảnh hưởng đặc biệt, riêng ở Anh và Hoa Kỳ có12 GW công suất gió ngoài khơi phải đối mặt với sự chậm trễ hoặc hủy bỏ. Kết quả là Ørsted đã thiệt hại 4 tỷ USD cho các dự án điện gió ngoài khơi của Hoa Kỳ. BP và Equinor cũng tiêu tốn 800 triệu USD, còn Iberdrola đã hủy dự án 800 MW ở Hoa Kỳ do gặp khó khăn về tài chính.

Năng lượng Mặt trời

Ngành công nghiệp quang điện mặt trời cũng phải đối mặt với áp lực về chi phí và tài chính, nhưng theo phương thức khác. Chi phí vay tăng cao hơn là mối lo ngại của các nhà đầu tư phát triển, nhưng vấn đề chính là sự xuất hiện của sự dư thừa lớn về năng lực sản xuất đang làm giảm lợi nhuận của các công ty trong toàn bộ chuỗi cung ứng điện mặt trời. Như đã mô tả chi tiết ở Báo cáo đặc biệt về chuỗi cung ứng toàn cầu về điện mặt trời, ngành công nghiệp năng lượng mặt trời bị chi phối bởi các công ty tích hợp công nghệ lớn của Trung Quốc và năng lực sản xuất ở Trung Quốc cũng như xu hướng đang được triển khai mạnh mẽ ở nhiều quốc gia khác.

Kết quả là sự cạnh tranh khốc liệt để giành thị phần đã làm giảm lợi nhuận của các nhà sản xuất tích hợp công nghệ theo chiều dọc trong khi các công ty không tích hợp đang phải vật lộn để đạt được lợi nhuận hoàn toàn. Các nhà sản xuất nhỏ hơn đang phải đối mặt với những điều kiện cực kỳ khó khăn, khi giá mô-đun quang điện mặt trời đạt mức thấp kỷ lục bất chấp nhu cầu ngày càng tăng.

Những khó khăn ngày nay đã nêu bật những vấn đề mang tính cơ cấu mà các nhà hoạch định chính sách cần giải quyết

Một số thách thức mà ngành công nghiệp điện gió và điện mặt trời phải đối mặt chủ yếu mang tính chất chu kỳ hoặc tạm thời. Áp lực chi phí dọc theo chuỗi cung ứng đang bắt đầu giảm bớt: giá của các công nghệ năng lượng sạch quan trọng đã chững lại hoặc tiếp tục quỹ đạo đi xuống. Một số vấn đề mà các dự án phải đối mặt là do sự chậm trễ trong việc thực thi chính sách, ví dụ như các khía cạnh của Thỏa thuận Xanh của EU hoặc trong việc hoàn thiện hướng dẫn chi tiết về tín dụng thuế trong trường hợp Đạo luật Giảm lạm phát của Hoa Kỳ.

Bốn vấn đề nổi bật

Tuy nhiên, những khó khăn gần đây mà các dự án năng lượng tái tạo phải đối mặt cũng nêu bật một số vấn đề mang tính cơ cấu rộng hơn mà các nhà hoạch định chính sách cần giải quyết. Bốn vấn đề nổi bật:

• Thiết kế đấu thầu không linh hoạt: Xu hướng đấu thầu trong những năm gần đây là năng lượng tái tạo cho thấy mức giá ngày càng thấp hơn vì môi trường chi phí thấp, lãi suất thấp. Điều này đặt ra kỳ vọng giữa các chính phủ rằng giá đấu giá sẽ chỉ đi xuống. Các điều khoản mua sắm và hợp đồng không đủ linh hoạt để thích ứng với những thay đổi của điều kiện kinh tế vĩ mô hoặc áp lực chi phí.

• Thời gian chờ cấp phép và kết nối lâu: áp lực tài chính ngày càng tăng thêm do thời gian thực hiện kéo dài để kết nối với lưới điện và xin các giấy phép cần thiết. Như báo cáo gần đây của IEA về Lưới điện và chuyển đổi năng lượng an toàn cho biết rõ có ít nhất 3.000 GW dự án điện tái tạo, trong đó 1.500 GW đang ở giai đoạn nâng cao, đang chờ nối lưới. Số liệu này tương đương với gấp 5 lần công suất điện mặt trời và điện gió được bổ sung vào năm 2022. Ở một số quốc gia, các hợp đồng dự án giai đoạn đầu được trao trước khi có được giấy phép và kết nối, điều này làm phức tạp thêm việc ước tính chi phí phát điện cuối cùng cho các nhà sản xuất điện.

• Khu vực tập trung sản xuất năng lượng sạch. Bản cập nhật tháng 11 năm 2023 của IEA về Tình trạng sản xuất năng lượng sạch nhấn mạnh việc tiếp tục mở rộng năng lực sản xuất cho các công nghệ sạch, vốn là động lực quan trọng để triển khai nhanh chóng, mặc dù các cơ sở mới được công bố để sản xuất các bộ phận điện gió trên bờ chỉ vượt trội so với các cơ sở khác đã bị hủy bỏ. Bản cập nhật nêu bật mức độ tập trung mạnh mẽ của quốc gia vào khu vực sản xuất: Trung Quốc dự kiến ​​sẽ tiếp tục chiếm phần lớn năng lực sản xuất điện gió, pin và đặc biệt là quang điện mặt trời cũng như các thành phần chính của chúng cho đến năm 2030. Trung Quốc dự kiến ​​​​sẽ có công suất sản xuất mô-đun quang điện mặt trời hơn 900 GW trong năm nay, đủ để đáp ứng nhu cầu bổ sung công suất quang điện mặt trời toàn cầu dự kiến ​​vào năm 2023 gần gấp ba lần. Các mô-đun quang điện mặt trời do Trung Quốc sản xuất có giá chỉ bằng khoảng một nửa so với các mô-đun được sản xuất tại Hoa Kỳ hoặc Liên minh Châu Âu.

• Rủi ro đẩy chi phí vốn cho các dự án năng lượng tái tạo ở nhiều nền kinh tế mới nổi và đang phát triển tăng cao. Chi phí sử dụng vốn cao trong nhiều trường hợp có liên quan đến rủi ro quốc gia và các yếu tố kinh tế vĩ mô, nhưng dữ liệu khảo sát mới nhất từ việc quan sát chi phí sử dụng vốn cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của các vấn đề cụ thể theo ngành liên quan đến quy định, sự không chắc chắn trong thanh toán của bên mua và lưới truyền tải yếu.

Định hướng trong tương lai

Việc tăng gấp ba lần công suất lắp đặt năng lượng tái tạo đã được đưa vào chương trình nghị sự tại cuộc họp COP28. Đây là một trong năm vấn đề quan trọng được IEA nhấn mạnh cần được giải quyết ở Dubai để có thể duy trì mức ổn định 1,5 độ khi nhiệt độ trung bình toàn cầu tăng.

Năng lượng điện mặt trời và điện gió thúc đẩy việc tăng tốc triển khai năng lượng tái tạo, kèm theo các biện pháp cho phép tích hợp chúng vào các hệ thống điện trên toàn thế giới. Các chính sách thúc đẩy triển khai cần phải thích ứng với những thách thức theo những cách sau:

• Đảm bảo rằng các thiết kế đấu giá có đủ tính linh hoạt để phù hợp với các điều kiện và chi phí kinh tế vĩ mô biến động. Các cơ chế chia sẻ rủi ro và lợi ích này cần bao gồm giai đoạn tiền phát triển (thay đổi lãi suất), xây dựng (giá hàng hóa) và vận hành (lạm phát). Điều này đặc biệt quan trọng trong các lĩnh vực có thời gian thực hiện tương đối dài như điện gió ngoài khơi.

• Đảm bảo tính bảo mật và khả năng phục hồi của chuỗi cung ứng năng lượng sạch. Chính sách công phải đưa ra các mục tiêu đảm bảo chuỗi cung ứng đa dạng, đồng thời đảm bảo được hiệu quả kinh tế và giá cả thấp. Điều này có nghĩa là kết hợp một số tiêu chí phi kinh tế (ví dụ như khí thải trong sản xuất, các yếu tố xã hội, an ninh chuỗi cung ứng) trong thiết kế đấu thầu.

• Tăng niềm tin vào độ tin cậy của nhu cầu. Chuỗi cung ứng cần luồng dự án đáng tin cậy, nhưng khối lượng đấu giá không nhất quán trong một số trường hợp và có quá nhiều dự án đang bị trì hoãn do quy trình cấp phép chậm và sự chậm trễ của lưới điện và cơ sở hạ tầng khác. Đấu giá thường xuyên, cấp phép nhanh hơn và xây dựng mạng lưới là rất cần thiết.

• Giải quyết các yếu tố đẩy chi phí sử dụng vốn ở các nền kinh tế mới nổi và đang phát triển. Các mục tiêu về khí hậu và phát triển bền vững khác sẽ không thể đạt được nếu không có sự gia tăng nhanh chóng dòng vốn vào các dự án năng lượng sạch trên khắp thế giới đang phát triển. Hành động của các nhà hoạch định chính sách và quản lý quốc gia là cần thiết nhưng cộng đồng quốc tế cũng có vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ tất cả các nước tham gia vào nền kinh tế năng lượng sạch, bao gồm hỗ trợ tài chính và kỹ thuật nhiều hơn.

Nguồn: Energy Post

Từ khóa: lạm phát toàn cầu, năng lượng sạch, năng lượng tái tạo, thách thức và giải pháp