Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Trong một bài viết thuộc hội thảo trực tuyến ngày 25 tháng 1, Ngài Harry Zhang của tập đoàn KPMG - Trung Quốc đã giải thích những thách thức liên quan đến kiểm soát xuất khẩu mà các tập đoàn đa quốc gia phải đối mặt trong bối cảnh căng thẳng ngày càng gia tăng giữa Trung Quốc và Hoa Kỳ cùng với các quy định mới hiện nay.

Căng thẳng địa chính trị giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc đã tạo ra tác động lâu dài và có ảnh hưởng sâu rộng đối với doanh nghiệp trên khắp thế giới. Điều này đã tạo ra những thách thức chưa từng có, bao gồm các biện pháp kiểm soát xuất khẩu ngày càng chặt chẽ, hàng loạt biện pháp trừng phạt và các hành động hạn chế khác liên quan đến an ninh quốc gia. Hơn nữa, Chính phủ Trung Quốc đã tạo lập và tăng cường chế độ kiểm soát xuất khẩu và trừng phạt để bảo vệ an ninh quốc gia.

Với những xu hướng này, việc đánh giá cẩn thận các hoạt động kinh doanh là vô cùng cần thiết, đặc biệt là đối với các tập đoàn đa quốc gia (MNCs). Việc này có thể giúp xác định các lĩnh vực có thể cải thiện, từ đó hỗ trợ giải quyết mọi vấn đề liên quan đến tuân thủ và chuỗi cung ứng. Ngoài ra, nó có thể đảm bảo công ty duy trì được sự tuân thủ với quy định kiểm soát xuất khẩu mới và luật trừng phạt có liên quan. Bằng cách thực hiện những bước này, doanh nghiệp có thể vượt qua thời điểm khó khăn này một cách hiệu quả hơn và đảm bảo sự thành công lâu dài.

KPMG tại Trung Quốc sẽ đề cập đến những thách thức trên và cách doanh nghiệp có thể được đáp ứng trong hội thảo vào lúc 5 giờ chiều theo giờ Bắc Kinh (9 giờ sáng theo giờ GMT) vào ngày 25 tháng 1.

Tổng quan về kiểm soát xuất khẩu và chế độ trừng phạt ở Trung Quốc.

Kể từ năm 2017, Trung Quốc đã soạn thảo Luật Kiểm soát xuất khẩu, được ban hành và thực thi vào cuối năm 2020. Luật này nhằm ưu tiên lợi ích quốc gia và phát triển an ninh. Đây là phản ứng đối với những thay đổi đáng kể gần đây về vấn đề chính trị và kinh tế quốc tế, đặc biệt là tranh chấp thương mại giữa Trung Quốc và Hoa Kỳ.

Sau khi ban hành Luật Kiểm soát xuất khẩu, hệ thống kiểm soát xuất khẩu của Trung Quốc được chia thành ba mục chính sau.

Mục đầu tiên về kiểm soát xuất khẩu các sản phẩm được sử dụng với hai mục đích (mục đích kép) và vũ khí quân sự, danh mục sản phẩm này được kiểm soát bởi Luật Kiểm soát xuất khẩu và một số quy định hành chính có liên quan.

Mục thứ hai tập trung vào việc kiểm soát xuất khẩu các công nghệ bị hạn chế theo Luật Ngoại thương và Quy định về Quản lý xuất nhập khẩu Công nghệ.

Mục cuối cùng liên quan đến quy tắc về các bên bị hạn chế, bao gồm các danh sách như Danh sách các đối tác không đáng tin cậy và Danh sách Trừng phạt, được quản lý bởi Luật Trừng phạt nước ngoài và Quy định về danh sách đối tác không đáng tin cậy.

Ngoài ra, các quy định bảo mật dữ liệu bao gồm các vấn đề kiểm soát xuất khẩu nhằm giảm thiểu rủi ro an ninh quốc gia liên quan đến việc truyền dữ liệu ra nước ngoài. Các quy định này yêu cầu dữ liệu liên quan đến các mặt hàng bị kiểm soát xuất khẩu phải chịu các hạn chế kiểm soát xuất khẩu.

Hơn nữa, những dữ liệu quan trọng và thông tin cá nhân nhất định phải có sự đánh giá và xem xét bảo mật của cơ quan chính phủ có liên quan hoặc các tổ chức được ủy quyền khác trước khi chuyển ra nước ngoài. Loại đánh giá này đòi hỏi những cân nhắc về an ninh quốc gia tương tự như những vấn đề liên quan đến việc cho phép kiểm soát xuất khẩu.

Quy định kiểm soát xuất khẩu

Trung Quốc đã đóng góp tích cực vào việc ngăn chặn sự lan truyền của vũ khí hạt nhân, sinh học và hóa học từ những năm 1990 và đầu thế kỷ 21.

Trung Quốc đã phát triển các quy định liên quan đến kiểm soát xuất khẩu trong phạm vi của Luật Ngoại thương hiện hành, bao gồm vũ khí hạt nhân, sinh học và hóa học, cũng như tên lửa và các mặt hàng quân sự và sản phẩm có công dụng kép khác có liên quan.

Những quy định này được đưa ra để giám sát và điều chỉnh việc xuất khẩu các mặt hàng cần thiết để Trung Quốc thực hiện các nghĩa vụ quốc tế liên quan đến việc không phổ biến vũ khí hạt nhân.

Trung Quốc đã tham khảo các thông lệ trên toàn cầu để đảm bảo rằng luật và quy định kiểm soát xuất khẩu trong nước tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế. Về nguyên tắc, khung pháp lý trong nước của Trung Quốc phù hợp với thông lệ quốc tế, cho phép Trung Quốc thực hiện hiệu quả các trách nhiệm toàn cầu của mình với tư cách là một nước lớn có trách nhiệm.

Chính phủ Trung Quốc đang thực hiện các bước cập nhật quy định kiểm soát xuất khẩu để đồng bộ với Luật Kiểm soát xuất khẩu mới. Bộ Thương mại đã ban hành Quy định về kiểm soát xuất khẩu các mặt hàng có công dụng kép (Dự thảo RECDU), sẽ thay thế các quy định trước đây về kiểm soát xuất khẩu hàng hóa hạt nhân công dụng kép, tên lửa, sản phẩm sinh học công dụng kép, sản phẩm công nghệ và thiết bị liên quan.

Các quy định mới sẽ làm cho hệ thống kiểm soát xuất khẩu của Trung Quốc đối với các mặt hàng có công dụng kép trở nên toàn diện và tiên tiến hơn. Bộ Thương mại sẽ đóng vai trò quan trọng hơn trong việc giám sát kiểm soát xuất khẩu và thực thi pháp luật nếu Dự thảo RECDU được phê duyệt và ban hành.

Hạn chế xuất khẩu công nghệ

Luật Ngoại thương đã đưa ra các hướng dẫn về hoạt động xuất nhập khẩu công nghệ. Theo Điều 16 của luật này, chính phủ có quyền hạn chế hoặc cấm xuất khẩu một số công nghệ nhất định vì lý do an ninh quốc gia và lợi ích cộng đồng hoặc để bảo vệ sự phát triển của các ngành công nghiệp trong nước.

Quy định về Quản lý xuất nhập khẩu Công nghệ cung cấp chi tiết hơn về việc cấm hoặc hạn chế xuất khẩu một số công nghệ cụ thể. Bộ Thương mại chịu trách nhiệm xây dựng và công bố Danh mục công nghệ bị cấm hoặc hạn chế xuất khẩu (Danh mục công nghệ bị hạn chế).

Vào tháng 12 năm 2023, Bộ Thương mại đã công bố bản sửa đổi Danh mục công nghệ bị hạn chế. Danh mục mới này có những thay đổi đáng kể so với bản trước, giảm lớn danh lượng mục được liệt kê, sửa đổi một số công nghệ hiện có và bổ sung thêm những công nghệ mới.

Mục đích của lần sửa đổi này là nâng cao khả năng cạnh tranh công nghệ của Trung Quốc đồng thời quản lý việc xuất khẩu các công nghệ nhạy cảm.

Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất là danh mục mới đã loại bỏ nhiều hạng mục kỹ thuật chủ yếu thuộc các ngành truyền thống như nông nghiệp, thực phẩm, dệt may, hóa chất, sản xuất máy móc, thiết bị.

Mặt khác, danh mục mới đã bổ sung một số công nghệ tiên tiến liên quan đến các ngành công nghiệp mới nổi, bao gồm công nghệ sinh học, xử lý đất hiếm, robot, cảm biến và quét ánh sáng (LiDAR), năng lượng mặt trời, và phương tiện thông minh. Tuy nhiên, một số công nghệ mới được bổ sung – như công nghệ xử lý đất hiếm, công nghệ sản xuất mạch tích hợp và công nghệ sản xuất robot – được xác định bị cấm xuất khẩu. Hơn nữa, các công nghệ khác – chẳng hạn như máy bay không người lái, laser, LiDAR và công nghệ vật liệu hàng không vũ trụ – đều bị hạn chế xuất khẩu.

Những thay đổi này phản ánh cam kết của chính phủ Trung Quốc với vấn đề an ninh quốc gia và lợi ích cộng đồng bằng cách quản lý việc xuất khẩu các công nghệ nhạy cảm. Bằng cách đó, chính phủ đảm bảo rằng các công nghệ mới nổi được quản lý phù hợp để ngăn chặn mọi hành vi lạm dụng tiềm ẩn. Danh mục cập nhật này thể hiện nỗ lực của Trung Quốc nhằm duy trì vị thế hàng đầu trong sự tiến bộ công nghệ đồng thời tuân thủ các biện pháp quy định.

“Danh sách đen” của Trung Quốc

Trung Quốc đã triển khai hệ thống “danh sách đen” để bảo vệ lợi ích phát triển của nước này. Hệ thống này được thiết kế để đảm bảo nguyên tắc tuân thủ và ngăn chặn các doanh nghiệp hoặc bất kỳ cá nhân nào không vị phạm, không được tham gia vào hoạt động kinh doanh nào có quan hệ với Trung Quốc.

Danh sách đen bao gồm các tổ chức và cá nhân đã vi phạm bất kỳ quy định nào liên quan đến các biện pháp trừng phạt hoặc biện pháp ngăn chặn chống nước ngoài. Hậu quả của việc bị đưa vào danh sách đen nghiêm trọng và có thể ảnh hưởng xấu đến lợi ích của các bên liên quan. Do đó, các doanh nghiệp và cá nhân kinh doanh phải cập nhật thông tin về những diễn biến này và thực hiện các biện pháp cần thiết để tuân thủ các quy định.

Hệ thống danh sách đen được cập nhật thường xuyên và các công ty cũng như các cá nhân phải thường xuyên cập nhật để duy trì sự tuân thủ. Nếu không làm như vậy có thể gây tổn hại đáng kể đến danh tiếng và lợi ích kinh doanh của mình.

Tháng 9 năm 2020, Bộ Thương mại Trung Quốc đưa ra một bộ quy định mới có tên là “Quy định về danh sách đối tác không đáng tin cậy”. Đây là một bước đi quan trọng so với cách tiếp cận trước đây của Trung Quốc, đó là tuân thủ các quy tắc và danh sách trừng phạt của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc. Các quy định mới đã thiết lập một hệ thống trừng phạt tự trị bị hạn chế ở Trung Quốc, nhằm chống lại các lệnh trừng phạt đơn phương mà Hoa Kỳ và các nước khác áp đặt lên Trung Quốc.Top of Form

Các quy định này được thực hiện nhằm đáp trả việc chính phủ Hoa Kỳ ngày càng lạm dụng các biện pháp trừng phạt, gây ra tác động tiêu cực đáng kể đến tổ chức, cá nhân và các ngành liên quan của Trung Quốc.

Các quy định mới này giúp cung cấp cơ sở pháp lý cho Trung Quốc để thực hiện các biện pháp đối kháng đối với các tổ chức nước ngoài có các hành động phân biệt đối xử hoặc hạn chế đối với các doanh nghiệp Trung Quốc, nhằm bảo vệ an ninh và lợi ích quốc gia của mình.

Quy tắc yêu cầu các doanh nghiệp Trung Quốc báo cáo mọi biện pháp phân biệt đối xử hoặc hạn chế mà họ phải đối mặt từ các tổ chức nước ngoài. Dự kiến rằng các quy định mới sẽ có ảnh hưởng lớn đến môi trường kinh doanh toàn cầu, đặc biệt là đối với các công ty hoạt động ở cả Trung Quốc và Hoa Kỳ.

Đánh giá bảo mật chuyển giao dữ liệu ra nước ngoài

Chính phủ Trung Quốc đã thành lập các cơ quan chịu trách nhiệm quản lý và giám sát bảo mật dữ liệu và kiểm soát xuất khẩu trong nước. Cục Quản lý Không gian mạng được giao nhiệm vụ giám sát an ninh dữ liệu, trong khi Bộ Thương mại chịu trách nhiệm giám sát kiểm soát xuất khẩu.

Tuy nhiên, đối với dữ liệu có liên quan đến các mặt hàng bị kiểm soát xuất khẩu có thể gây rủi ro cho an ninh quốc gia, cũng được coi là mặt hàng bị kiểm soát xuất khẩu và phải tuân theo các yêu cầu về giấy phép cũng như quy định kiểm soát xuất khẩu.

Vào năm 2022, Cục Quản lý Không gian mạng đã công bố các quy định mới chi phối việc đánh giá bảo mật đối với việc truyền dữ liệu ra bên ngoài. Các quy định này nhằm đảm bảo rằng việc truyền dữ liệu không gây ra bất kỳ rủi ro nào đối với an ninh quốc gia và tuân thủ tất cả các luật và quy định có liên quan. Vì bảo mật dữ liệu là một lĩnh vực giám sát tương đối mới đối với chính phủ nên các quy định và biện pháp thực thi được cập nhật thường xuyên để ứng phó với các rủi ro an ninh quốc gia tổng thể và phản hồi từ các nhà điều hành doanh nghiệp.

Hệ thống chuyển giao

Tóm lại, hệ thống pháp luật kiểm soát xuất khẩu của Trung Quốc đang trong giai đoạn chuyển tiếp. Trong ba năm qua, Trung Quốc đã thực thi một số luật – như Luật kiểm soát xuất khẩu, Luật chống trừng phạt nước ngoài và Luật An ninh dữ liệu – để giải quyết các mối lo ngại mới về an ninh quốc gia và lợi ích địa chính trị. Những luật này hiện đóng vai trò là cơ sở cho cơ chế kiểm soát xuất khẩu mới của Trung Quốc.

Tuy nhiên, vẫn còn sự mơ hồ xung quanh việc thực hiện và điều phối các Quy định được phát triển gần đây về “đối tác không đáng tin cậy” và các Quy tắc chống lại việc áp dụng pháp luật nước ngoài một cách phi lý và các biện pháp khác với Luật kiểm soát xuất khẩu.

Các Tập đoàn Đa quốc gia (MNCs) có quan hệ kinh doanh ở Trung Quốc nên chú ý cập nhật các quy định và thực tiễn thực thi liên quan đến kiểm soát xuất khẩu và trừng phạt của Trung Quốc.

Khác biệt trong nguyên tắc tuân thủ của Hoa Kỳ và Trung Quốc

Các Tập đoàn Đa quốc gia (MNCs) duy trì quan hệ kinh doanh ở cả Hoa Kỳ và Trung Quốc phải tuân thủ theo luật pháp của cả hai quốc gia. Tuy nhiên, thực tế cho thấy vẫn tồn tại những khoảng trống hoặc khác biệt nhất định trong yêu cầu tuân thủ và phương pháp thực thi của cả hai quốc gia.

Trong bối cảnh các chương trình tuân thủ nội bộ nhằm kiểm soát xuất khẩu, các yêu cầu của các quốc gia khác nhau tạo nên một chương trình tuân thủ đầy đủ.

Trung Quốc hoạt động như một quốc gia theo luật định, trong khi Hoa Kỳ hoạt động như một quốc gia theo án lệ. Theo logic chung của các cơ quan quản lý Trung Quốc, một cơ chế tuân thủ lý tưởng phải bao gồm một số yếu tố tuân thủ được liệt kê trong khuôn khổ hướng dẫn và hệ thống tuân thủ có thể mất một thời gian để đi vào hoạt động sau khi khuôn khổ được thiết lập.

Đây được coi là một hiện tượng bình thường và không có bất kỳ sự sai lệch nào so với chuẩn mực. Tuy nhiên, theo logic của các cơ quan quản lý Hoa Kỳ, nếu có khuôn khổ tuân thủ được thiết lập nhưng cơ chế này không ngăn chặn được sự kiện không tuân thủ thì cơ chế tuân thủ được thiết lập đó được coi là “tuân thủ trên giấy tờ”, từ đó làm tăng trách nhiệm giải trình của doanh nghiệp đối với các hành vi vi phạm.

Chú ý rằng không có một công thức tuân thủ phổ quát cho việc tuân thủ đa quốc gia. Các câu trả lời chính xác cho các câu hỏi về tuân thủ chỉ có thể được cung cấp dựa trên tình hình kinh doanh cụ thể và yêu cầu pháp lý.

Do đó, doanh nghiệp phải xác định phạm vi tuân thủ từ góc độ vận hành kinh doanh và pháp lý trước khi thực hiện công việc tuân thủ tổng thể. Phương pháp này cho phép kế hoạch và triển khai các biện pháp tuân thủ được điều chỉnh theo yêu cầu đặc biệt của doanh nghiệp.

Nguồn: Internationaltaxreview

Từ khóa: kiểm soát xuất khẩu, địa chính trị, lợi ích quốc gia, Trung Quốc, Hoa Kỳ