Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Ngạn ngữ Trung Quốc có câu “bà con xa không bằng láng giềng gần” và giới chức Bắc Kinh đang chuyển trọng tâm chính sách đối ngoại từ quan hệ quyền lực sang quan hệ ngoại giao láng giềng. Sáng kiến kinh tế Vành đai Con đường Tơ lụa trên bộ và trên biển là minh chứng cho sự sẵn sàng của các nhà lãnh đạo Trung Quốc về tầm nhìn hội nhập khu vực vốn có tác động đáng kể đến các nước láng giềng của Trung Quốc nói chung và khu vực Trung Á nói riêng.

Cụm từ Con đường Tơ lụa đã được Bắc Kinh sử dụng từ rất lâu. Tuy nhiên, gần đây học thuyết này đã nổi lên như một chính sách chính thức của Trung Quốc. Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã trình bày tầm nhìn về vành đai kinh tế Con đường Tơ lụa tại Kazakhstan vào năm 2013. Sự nghiêm túc của Bắc Kinh trong việc thúc đẩy các chương trình kinh tế tại khu vực Trung Á được củng cố bởi hàng loạt chuyến thăm của ông Tập đến các nước trong khu vực này, nơi ông tái khẳng định cam kết đầu tư 40 tỷ USD để phát triển hạ tầng khu vực. Việc ra mắt gần đây của Ngân hàng Đầu tư hạ tầng châu Á với sự hậu thuẫn trị giá 50 tỷ USD của Trung Quốc là bước đi nhằm mở rộng phạm vi ảnh hưởng của nước này tại châu Á.

Thực tế, trước khi những dự án phát triển ra đời thì mối gắn kết kinh tế của Trung Quốc với Trung Á trong những năm qua đã hết sức ấn tượng. Trung Quốc nổi lên như người chơi chính trong khu vực này. Theo thống kê của Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF), đầu những năm 2000 giao dịch thương mại Trung Quốc - Trung Á chỉ đạt khoảng 1 tỷ USD thì đến cuối năm 2014 con số này đạt gần 50 tỷ USD. Ví dụ, Tập đoàn dầu khí quốc gia Trung Quốc (CNPC) hiện nay là một trong những nhà đầu tư đóng góp nhiều nhất cho ngân sách của Turkmenistan. Ngoài ra, để phá vỡ thế độc quyền của Tập đoàn dầu khí Gazprom của Nga trong khu vực, CNPC hiện đang nắm vị thế như một trung gian hòa giải cho Trung Á. Đường ống dẫn dầu Trung Quốc - Trung Á thuộc sở hữu của 3 bên trong đó Trung Quốc và Kazakhstan, Trung Quốc và Uzbekistan, Trung Quốc và Turkmenistan nắm 50%. Hơn nữa, Trung Quốc vẫn đang tiếp tục gia tăng đầu tư vào lĩnh vực hạ tầng năng lượng và giao thông trong khu vực như đường ống dẫn dầu Atyrau-Alashankou hay đường ống dẫn dầu Turkmenistan - Trung Quốc.

Ngoài việc là một đối tác thương mại chính, Trung Quốc cũng là bên cho vay và tài trợ phát triển lớn nhất của khu vực Trung Á. Kể từ khi độc lập, Kyrgyzstan đã tiếp nhận gần 1,8 tỷ USD từ Trung Quốc dưới các hình thức cho vay hoặc viện trợ, chiếm hơn một nửa nợ nước ngoài của Kyrgyzstan. Ngân hàng Xuất Nhập khẩu thuộc Chính phủ Trung Quốc cũng là chủ nợ lớn nhất của Tajikistan, chiếm gần 40% tổng nợ nước ngoài của nước này. Tương tự, trong cuộc khủng hoảng tài chính gần đây, Trung Quốc đã cấp 2 khoản vay cho Turkmenistan tài trợ các dự án năng lượng không chỉ nhằm đảm bảo việc vận chuyển khí đốt được thông suốt cho Trung Quốc mà còn nhằm ngăn cản các nhà lãnh đạo Turkmenistan vay tiền từ các định chế tài chính quốc tế.

Trong bối cảnh này, sáng kiến vành đai kinh tế Con đường Tơ lụa dường như là một đi hợp lý được Bắc Kinh tiến hành. Cơ sở hạ tầng nghèo nàn vẫn là một trong những trở ngại lớn nhất cho sự phát triển thương mại tại Trung Á. Theo đó, các nước Trung Á sẽ chấp thuận cho các khoản đầu tư của Trung Quốc vào phát triển hạ tầng theo hình thức “Xô-viết”. Theo Ngân hàng Thế giới (WB), trước các khoản đầu tư chắc chắn của Trung Quốc vào lĩnh vực năng lượng và hạ tầng, Nga và một số đối tác quốc tế đã nâng chỉ số kho vận của tất cả 5 nước Trung Á.

Tuy nhiên, mặc dù ủng hộ các sáng kiến kinh tế của Trung Quốc nhưng nhận thức chung của giới lãnh đạo Trung Á với Trung Quốc vẫn là thận trọng và sợ hãi. Lý do vì mục đích của Trung Quốc tại Trung Á là nỗ lực lâu dài và dần dần dẫn dắt kinh tế Trung Á và sau đó là hấp thu khu vực này vào đế chế Trung Hoa. Nỗi sợ này được ủng hộ bởi sự không nhất quán trong chính sách đối ngoại của Trung Quốc với Trung Á từ các thế hệ cầm quyền cũng như sự đối đầu của Trung Quốc với các bộ tộc du mục Trung Á trong lịch sử trước đó.

Trên thực tế, chủ nghĩa bài Trung Quốc đã xuất hiện và trở thành một trong những trở ngại cho hội nhập khu vực do Bắc Kinh dẫn dắt. Ví dụ, các thỏa thuận đất đai giữa Trung Quốc và Kyrgyzstan, Trung Quốc và Kazakhstan, Trung Quốc và Tajikistan đã tạo ra sự phản đối công khai và được các nhà lãnh đạo đối lập sử dụng như một cách để chống lại các cơ quan nắm quyền.

Mặc dù mục đích dài hạn của Bắc Kinh là kết nối cho sự phát triển và ổn định của khu vực Tân Cương, nhưng nhận thức của giới tinh hoa Trung Á là tiến trình hội nhập khu vực mà Trung Quốc đang kiến tạo chỉ là một công cụ nữa của Trung Quốc nhằm đạt được quyền bá chủ trong khu vực. Và quan điểm này cũng phổ biến tại nước láng giềng Trung Á là Nga.

Vai trò mới của Bắc Kinh như một đối tác kinh tế quan trọng tại trung Á đang không được nhìn nhận do sự nhạy cảm của Nga trước vấn đề này. Kremlin luôn phản ứng một cách nhạy cảm trước bất kỳ sự phát triển nào tại Trung Á liên quan đến thay đổi trật tự người chơi và do đó chống lại nỗ lực của Trung Quốc nhằm thiết lập Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (SCO) theo hướng phát triển kinh tế hơn nữa. Điều này giải thích tại sao SCO với tiềm năng của mình vẫn chỉ được xem như một diễn đàn thảo luận cho các khoản ngân sách 4 triệu USD.

Rõ ràng là Bắc Kinh muốn các quốc gia Trung Á đồng bộ các mục tiêu phát triển kinh tế của họ với tầm nhìn rộng lớn về Con đường Tơ lụa vì sự gắn kết về kinh tế giữa Trung Quốc với Trung Á. Sự ảnh hưởng của Trung Quốc tại Trung Á cũng có thể tác động lên sự định hình chính sách đối ngoại của các nước thuộc khu vực này. Kết quả là, trong khi giới chức các nước Trung Á bày tỏ cam kết với các sáng kiến hội nhập khu vực của Trung Quốc thì trên thực tế họ vẫn không muốn bị phụ thuộc vào bất kỳ “ông anh cả” nào.

Theo http://www.chinausfocus.com – PC

Từ khóa: Tác động, liên kết, Con đường Tơ lụa, ảnh hưởng, khu vực, Trung Á