Hồi hộp chờ đợi TPP

TPP

“Tôi đang ở Mỹ. Thấy TPP (Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương) có vẻ bi quan lắm. Nhưng mà giờ đúng là như đánh bạc. Không biết thế nào”, TS Nguyễn Đức Thành, viện trưởng viện Nghiên cứu kinh tế và chính sách, thảng thốt trên một trang chuyên về TPP.

Ông giải thích rõ hơn: “TPP thực chất chỉ là câu chuyện của Mỹ và Nhật. Nếu thành công, thì như Tổng thống Obama đã từng nói: sẽ hiệu quả hơn bất cứ hệ thống tên lửa đánh chặn nào từng tồn tại. Tuy nhiên, hai nước đều e ngại TPP sẽ khiến họ phải thay đổi quá nhiều bên trong. Hiện cả DC đang theo dõi vào chuyến thăm của Abe sắp tới”.

Đấy là những tâm trạng mà ông Thành cảm nhận được từ các cuộc trò chuyện với một số cố vấn cấp cao ở Mỹ. DC ở đây tức là Washington DC, thủ đô nước Mỹ, nơi Thủ tướng Nhật Bản là ông Shinzo Abe sẽ có chuyến thăm cuối tháng này đầu tháng sau mà TPP là một trong những nội dung quan trọng.

Các thông tin cho thấy phần lớn các nội dung trong TPP đã cơ bản được thống nhất với nhau, ngoại trừ một số vấn đề như sở hữu trí tuệ, tiếp cận thị trường, doanh nghiệp nhà nước, mua sắm chính phủ… Càng về cuối thì các nhà đàm phán TPP càng thấy khó vì đụng đến những vấn đề gai góc nhất, lợi ích sống còn nhất.

Mỹ và Nhật đang giằng co với nhau về các vấn đề tiếp cận thị trường nông sản và ôtô. Để dọn đường cho chuyến thăm của ông Abe được suôn sẻ, một cuộc đàm phán song phương Mỹ – Nhật vừa diễn ra vào tuần trước, ngõ hầu thu hẹp các bất đồng về các vấn đề này. Người Mỹ có vẻ như chịu cho người Nhật bảo hộ một trong những sản phẩm chiến lược là gạo. Đổi lại, Mỹ được tăng thêm hạn ngạch mỗi năm khoảng 100.000 tấn vào nước này. Nhật Bản, theo cam kết của tổ chức Thương mại thế giới, thì mỗi năm nhập khẩu 770.000 tấn theo hạn ngạch tiếp cận tối thiểu. Trong số này thì khoảng một nửa lượng gạo đó xuất xứ từ Mỹ. Thêm gạo từ Mỹ đồng nghĩa với việc giảm nhập gạo từ một số thị trường khác như Thái Lan, hay Trung Quốc chẳng hạn. Đổi lại, Mỹ cũng sẽ cắt giảm thuế cho các sản phẩm phụ tùng ôtô từ Nhật Bản.

Các quan chức Việt Nam cũng đã có cuộc gặp gỡ với các đồng cấp Mỹ về TPP để tháo gỡ những bất đồng về tiếp cận thị trường, lao động, dệt may… Dệt may, một trong những mặt hàng xuất khẩu chủ chốt của Việt Nam vào Mỹ, có nội dung quan trọng về quy tắc xuất xứ. Theo đó thì hai phương án đưa ra, một là từ “cắt và may” (cut and sew), và hai là “từ sợi trở đi” (yarn forward). Phương án đầu là như tình trạng hiện tại, các doanh nghiệp nhập vải về cắt và may là được hưởng thuế suất ưu đãi khi xuất hàng vào Mỹ. Phương án hai là chỉ khâu nguyên liệu nhập khẩu từ sợi trở đi từ các quốc gia thành viên TPP thì mới được giảm thuế. Các nhà đàm phán Việt Nam quyết chọn yarn forward vì lẽ muốn đưa ngành này thoát khỏi kiếp gia công, đồng thời phát triển được ngành công nghiệp dệt nhuộm.

Một trong những vấn đề mà tất cả các thành viên trông đợi là Quốc hội Mỹ trao cho tổng thống quyền đàm phán nhanh, gọi tắt là TPA. TPA được ví như thanh thượng phương bảo kiếm trao cho giới chức Mỹ cứ quyết trên bàn đàm phán và sau đó trình ra quốc hội. Khi đó quốc hội chỉ có quyền thông qua hoặc bác bỏ mà không được can dự vào nội dung.

Tin vui là sau hơn sáu tháng chuẩn bị câu chữ thì tuần rồi các nhà lập pháp Mỹ đã nhất trí được việc đưa ra thảo luận vấn đề trao TPA cho ông Barack Obama. Có được TPA, cùng với những nỗ lực tháo gỡ những nút thắt cuối trong đàm phán song phương Mỹ – Nhật, thì TPP có thể về đích trong năm nay, vì người Nhật khăng khăng phải có TPA thì mới nhượng bộ tiếp. Và phải có TPA thì các bên mới nhất trí cùng nhau xếp lịch cho một cuộc gặp cấp bộ trưởng, rất có thể vào cuối tháng 5 tới.

Nhìn chung thì các bên đang nỗ lực cho chuyến thăm Mỹ của ông Abe sắp tới. Dù vậy thì người lạc quan cũng khó kỳ vọng các bên sẽ đạt được thoả thuận vào dịp chuyến thăm của ông Abe. Nếu có sốt ruột thì ít nhất cũng phải chờ đến cuối tháng khi mà các bộ trưởng 12 thành viên TPP gặp nhau. Đó có lẽ là thời điểm thích hợp hơn cả. Bằng không, TPP sẽ bị gạt sang bên lề khi cả xã hội và cỗ máy chính trị của Mỹ sẽ cuốn vào cuộc bầu cử tổng thống sắp tới.

Vậy mỹ từ nào sẽ được cả ông Obama và Abe sử dụng về thoả thuận TPP trong chuyến thăm này? “Hai bên đã đạt được thoả thuận”? Đây là cụm từ mong đợi, nhưng có lẽ vẫn còn quá sớm.

Thay vào đó là những cụm từ khác, đại loại như “đạt được tiến triển”, “có tiến bộ đáng kể”, “đang đi đúng hướng” hay thậm chí “có tiến bộ đột phá” như bao cuộc đàm phán khác?

Theo: http://bsa.org.vn

Từ khóa: TPP, đàm phán, TPA, yarn-forward.