Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Các sự kiện diễn ra gần đây tại Châu Âu và Hoa Kỳ cho thấy xu hướng tự do hóa toàn cầu đang bị đảo ngược, trong bối cảnh đó, Tân Tổng thống Pedro Kuczynski của Peru đã công khai hạ xuống gấp đôi mức bảo hộ trong nước đồng thời đề cao giá trị của hành động này đối với việc mở rộng nền kinh tế Peru.[i]

Mục tiêu của ông Kucyznski không chỉ dừng lại ở việc mở rộng thương mại mà còn nhằm ngăn chặn những chính sách có nguy cơ hướng tới chủ nghĩa bảo hộ thương mại.[ii]

Tự do hóa thương mại là việc loại bỏ các rào cản đối với thương mại quốc tế như thuế nhập khẩu (thuế suất), hàng rào phi thuế quan, hay hạn ngạch để tăng cường dòng chảy thương mại giữa các quốc gia. Chủ nghĩa bảo hộ thương mại đi ngược lại với quan niệm trên thông qua việc dựng lên các rào cản nhằm mục tiêu tăng cường quyền lợi cho nền kinh doanh nội địa.[iii]

Xét lại kết quả của cuộc bầu cử tổng thống Mỹ vừa qua, hiện số phận của Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương (TPP) đang bị đẩy vào tình trạng cực kỳ thử thách, dẫn tới việc Hội nghị thượng đỉnh của Diễn đàn hợp tác Kinh tế Châu Á - Thái Bình Dương trở thành tâm điểm đối với tất cả những ai quan tâm đến việc vấn đề thiết lập mối quan hệ thương mại chặt chẽ giữa các quốc gia ở hai bờ của Thái Bình Dương.

Được sáng lập năm 1989, APEC bao gồm 21 quốc gia thành viên chiếm tới 49% thương mại thế giới, 54% GDP toàn cầu, và 40% dân số thế giới. Đây là lần thứ hai kể từ sau lần đầu tiên vào năm 2008, Peru đăng cai tổ chức hội nghị thượng định APEC.

Trong tám năm qua, quốc gia này đã dần cải thiện tình trạng kinh tế đồng thời chính phủ cũng bày tỏ mong muốn tăng cường vai trò trong mối quan hệ xuyên Thái Bình Dương.[iv] Khi TPP hiện có khả năng sụp đổ, Kuczynski phải nhanh chóng tìm kiếm cơ hội để mở rộng thương mại với các thành viên APEC thích hợp nhất.

TPP sẽ không còn ý nghĩa nếu thiếu Mỹ tham gia

Mối quan tâm lớn nhất của những người ủng hộ TPP hiện giờ chính là việc Mỹ rút khỏi hiệp định này. Vốn dĩ, hiệp định được thiết lập trong tâm thế xem Mỹ là thị trường chính và hiệp định này nhằm hài hòa hóa các tiêu chuẩn giữa Mỹ với các nước cùng ký kết khác.

Nếu không có sự tham gia của Mỹ, các nước đang lo ngại có nhiều khả năng họ sẽ phải gánh chịu chi phí của việc hài hòa hóa thương mại mà không được tính thêm vào những lợi ích dự kiến từ thị trường Mỹ. Một vài quan chức bày tỏ thẳng thắn sự lo ngại này. Thủ tướng Nhật Shinzo Abe phát biểu: “TPP sẽ không còn ý nghĩa nếu thiếu Mỹ tham gia.”[v] Bộ trưởng Thương mại Chrystia Freeland của Canada cũng chỉ ra rằng cơ cấu của TPP đòi hỏi phải có sự tham gia của Mỹ mới có thể hoạt động.[vi]

Trong khuôn khổ hội nghị thượng đỉnh APEC, tổng thống Obama đã nỗ lực làm dịu bớt những lo ngại quanh chính sách của Mỹ vốn đang bị nghi ngờ là sẽ hoàn toàn rút khỏi thế giới thương mại tự do. Ông phát biểu rằng tiến trình của Mỹ là một “lộ trình theo đường zia-zag [và] không phải chỉ một đường thẳng tắp.”[vii]

Phát biểu của ông Obama hoàn toàn trái ngược với tổng thống mới đắc cử Donald Trump khi vị tân tổng thống này từng tuyên bố nhiều lần trong chiến dịch tranh cử rằng mình sẽ khai tử TPP và đàm phán lại Hiệp định Thương mại Tự do Bắc Mỹ (NAFTA).[viii] Sự xuất hiện của tổng thống Obama đang nhằm gợi ý cho tân tổng thống đắc cử Donald Trump nên thay đổi suy nghĩ hoặc cần có cái nhìn thoáng hơn với những chính sách liên quan tới thương mại tự do.

Tuy nhiên, ông Trump một lần nữa mạnh mẽ tái khẳng định sự phản đối của mình với TPP, xua tan hoàn toàn mọi nghi ngờ của mọi người về những ý định của mình khi lên nắm chính quyền.[ix]

Tuy vậy, Peru cũng không lãng phí thời gian mà lập tức xúc tiến ngay các bước nhằm cứu vãn khả năng cuối cùng của TPP. Cùng với mối quan hệ ngày càng tiến triển chặt chẽ với Trung Quốc, Peru và Chile đã bày tỏ mong muốn tham gia Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) do Trung Quốc khởi xướng cùng 16 nước thành viên khác.[x]

RCEP vẫn hỗ trợ đắc lực cho mục tiêu của Kuczysnki trong việc mở rộng tiếp cận các thị trường mới song song với việc hài hòa hóa các tiêu chuẩn cũng như giảm thuế. Theo các quan chức của Peru cho hay, quốc gia Andean cũng bắt đầu đàm phán hiệp định thương mại song phương với Indonesia đồng thời thắt chặt quan hệ hơn nữa với Nga.[xi]

Những lợi ích mà Peru có thể đạt được khi phát triển các mối quan hệ thương mại có liên quan chặt chẽ tới mục tiêu của Kuczynski về việc mở rộng cơ sở hạ tầng của đất nước với các hệ thống đường sắt, đường bộ và đầu tư chế biến kim loại đồng. Thông qua chiến lược này, Peru hi vọng có thể tăng cường xuất khẩu các mặt hàng có giá trị gia tăng cao và dần dần tới một mức độ nào đó sẽ tiến tới phụ thuộc vào việc xuất khẩu các mặt hàng chính.

Trong thời gian ngắn, Trung Quốc có nhiều khả năng đóng vai trò là một nhà đầu tư tiềm năng hết sức giá trị với đất nước Andean.

Điều này đã được thể hiện rất rõ ràng khi Kuczysnski tham dự một sự kiện tại Trụ sở chính của Ngân hàng Trung Quốc đã phát biểu như sau: “chúng tôi không nhằm tìm kiếm các khoản vay hỗ trợ tài chính, mà là mong muốn một mối quan hệ hợp tác quốc tế cũng như đầu tư…đó là lý do tôi có mặt tại Bắc Kinh cùng các bộ trưởng cũng như cấp phó của mình.”[xii]

Tuy nhiên, kinh nghiệm trước đó về cách tiếp cận của Trung Quốc với nền kinh tế của nhiều quốc gia Mỹ Latinh cho thấy một khuynh hướng về vấn đề phụ thuộc trong việc phát triển các thỏa thuận thương mại, theo đó hàng hóa xuất khẩu sang Trung Quốc phải chịu kiểm định và vì thế giá sẽ cao hơn, trong khi việc đầu tư cho cơ sở hạ tầng chỉ tập trung vào việc hỗ trợ thỏa thuận này.[xiii] Trong trường hợp này, mong muốn của Peru trong việc phát triển nền kinh tế giá trị cao có thể trái ngược với lợi ích của Trung Quốc về đảm bảo hàng hóa giá rẻ.

Trong khi nguồn vốn từ Trung Quốc rất có giá trị, thì Peru có vẻ vẫn phải tăng cường quan hệ thương mại với nhiều nước khác. Hiệp định TPP được kỳ vọng là sẽ giúp Peru gia tăng xuất khẩu với dự án “đầu tư 2.25 tỉ đô la Mỹ trong lĩnh vực hàng hóa và dịch vụ tại 5 quốc gia trọng điểm chưa từng phát sinh thỏa thuận thương mại trước đó,” đặc biệt là thị trường New Zealand và Úc.[xiv] Việc phát triển các quan hệ thương mại mới là hết sức cần thiết khi thế cân bằng thương mại hiện tại của Peru đang bị chi phối mạnh mẽ từ Trung Quốc.

Peru cũng đang thảo luận về một hiệp định thương mại song phương mới với Nga

Trong tháng 11 vừa qua, 14% hàng xuất khẩu của Peru và 23% hàng nhập khẩu đều đến từ thị trường Trung Quốc.[xv] Điều này có nghĩa là thậm chí có mở rộng quan hệ thương mại với Trung Quốc và phát triển công nghiệp sản xuất như đồng tinh luyện đi nữa thì sự mất cân bằng thương mại vẫn sẽ tồn tại.[xvi]

Peru cũng đang thảo luận về một hiệp định thương mại song phương mới với Nga với 17 thỏa thuận mới, dự kiến sẽ trị giá 1 tỷ đô la Mỹ đã được công bố trong tháng 11 vừa rồi.[xvii] Tuy vậy, những gì mà các hiệp định này sẽ đạt được vẫn cho thấy dấu hiệu khá u ám cho tới giờ phút này.

Cuối cùng, trọng tâm chính của Peru dưới thời Kuczysnki vẫn là tham gia vào một thỏa thuận thương mại đa phương với các quốc gia Thái Bình Dương khác, chính vì vậy mối quan tâm của chính phủ Peru đã đặt vào TPP. Peru mong muốn tăng kích thước tổng thể của thị trường và cật lực tránh các thỏa thuận thương mại song phương nào mà các bên tham gia đều có bộ quy tắc riêng biệt.

Kết quả, Kuczynski có khả năng sẽ theo đuổi sự mở rộng tự do kiểu mới của Liên minh Thái Bình Dương  nhằm bảo đảm đầu tư cũng như mở cửa thị trường cho việc xuất khẩu hàng hóa. Mục tiêu thị trường mà Peru muốn nhắm tới thông qua TPP chính là New Zealand và Úc.[xviii]

Chỉ có thể hy vọng rằng các hiệp ước thương mại mà Peru sẽ theo đuổi trong tương lai hướng nhiều hơn tới lợi ích công. Ví dụ, việc thực thi quyền bảo hộ bản quyền nghiêm ngặt trong TPP sẽ làm giảm khả năng tiếp cận thuốc chữa bệnh giá rẻ cho người nghèo ở Peru.[xix]

Cũng cần dành sự quan tâm nhiều hơn nữa cho các chương quy định vể cơ chế giải quyết tranh chấp giữa nhà đầu tư và quốc gia tiếp nhận đầu tư từng được kiểm tra chặt chẽ trong báo cáo COHA trước đó, nhằm bảo vệ chính phủ Peru và người dân khỏi những rủi ro từ việc kiện tụng một chiều của các tập đoàn.[xx]

Với những vấn đề mà TPP mang lại như trên thì khả năng đạt được RCEP trở nên lớn hơn. Xét về mối quan hệ thương mại giữa Úc với Trung Quốc trong lĩnh vực Nông nghiệp, có thể nhận thấy khả năng chính phủ Úc sẽ xem xét nó như một thỏa thuận thương mại.[xxi]

Chính vì thế, sự tiếp cận của Peru vào thị trường Úc thông qua TPP có vẻ khả thi hơn dù với tư cách quốc gia riêng lẻ hay với tư cách Liên minh Thái Bình Dương vốn được thiết lập để tăng cường sức mạnh tổng hợp của các thành viên trong việc thúc đẩy quan hệ thương mại mới. Dù có bất cứ khả năng nào xảy ra trong tương lại, thì chính phủ Peru vẫn quan tâm nhiều tới việc phát triển các hiệp định thương mại tự do đa phương mới có hoặc không có sự tham gia của Mỹ.

Jordy Garcia, Cộng tác viên Nghiên cứu tại Hội đồng về các vấn đề Hemispheric

Chú thích:

[i]http://internacional.elpais.com/internacional/2016/11/18/america/1479495356_710127.html

[ii] Hội nghị thượng đỉnh Châu Á Thái Bình Dương tăng gấp đôi mức bảo hộ thương mại tự do chống lại Donald Trump

http://internacional.elpais.com/internacional/2016/11/18/america/1479495356_710127.html

[iii] Tự do hóa thương mại, (Economics Online, 2016)

http://www.economicsonline.co.uk/Global_economics/Trade_liberalisation.html

[iv] Cué, Carlos. Fowks, Jacqueline. Hội nghị thượng đỉnh Châu Á Thái Bình Dương lên án chủ nghĩa bảo hộ và những chuẩn bị dành cho Trump (El Pais, 21 tháng 11, 2016)

http://internacional.elpais.com/internacional/2016/11/20/actualidad/1479680654_545868.html

Peru Country Profile (OEC,

http://atlas.media.mit.edu/en/profile/country/per/Peru GDP (Trading Economics, 2016)

http://www.tradingeconomics.com/peru/gdp

[v]Woolf and Others

[vi] Blanchfield, Mike. TPP cần Mỹ để sống sót theo lời Bộ trưởng Thương mại Canada (TheStar, 22 tháng 11, 2016)

https://www.thestar.com/news/canada/2016/11/22/trumps-threat-to-pull-us-out-of-tpp-may-not-take-effect-until-2018.html

[vii] Obama Bids Farewell to the World With an Impassioned Defense of Immigration (El País, 21 tháng 11, 2016)

[viii] Donald Trump đắc cử là cách duy nhất để chấm dứt thảm họa TPP (DonaldJTrump.com, 2 tháng 8, 2016)

https://www.donaldjtrump.com/press-releases/trump-win-is-the-only-way-to-stop-tpp-catastrophe

[ix] Woolf, Nicky. McCurry, Justin. Haas, Benjamin. Trump sẽ rút khỏi Hiệp định đối tác Xuyên Thái Bình Dương (TPP) trong ngày đầu tiên bước chân vào văn phòng tổng thống (The Guardian, 22 tháng 11, 2016)

https://www.theguardian.com/us-news/2016/nov/21/donald-trump-100-days-plans-video-trans-pacific-partnership-withdraw

[x] Dube, Ryan. Lee, Carol. Các quốc gia bên bờ Thái Bình Dương lật ngược lại thái độ hoài nghi thương mại tự do (WSJ, 21 tháng 11, 2016)

http://www.wsj.com/articles/apec-delegates-push-back-against-protectionism-1479656260

[xi] Cùng đoạn trên.

[xii] Post, Colin. Tổng thống Peru tranh thủ sự đầu tư của Trung Quốc trong chuyến thăm đầu tiên (Peru Reports, 13 tháng 9, 2016)

[xiii] Patey, Luke. “Trouble Down South.” (Foreign Affairs, 28 tháng 11, 2016.)

https://www.foreignaffairs.com/articles/south-america/2016-11-21/trouble-down-south

[xiv] Post, Colin. What Did Peru Get Out of the Trans-Pacific Partnership? (Peru Reports, November 12, 2015)

Levchenko, Anastasia. Peru Likely to Seek Trade Deals with New Zealand (SputnikNews, November 18,2016)

https://sputniknews.com/latam/201611181047566018-peru-zealand-australia-tpp-deals/

[xv] Peru Balance of Trade (Tradingeconomics.com, November 28, 2016)

http://www.tradingeconomics.com/peru/balance-of-trade

[xvi] Cùng đooạn trên.

Colin, Peru President Courts Chinese Investment in First International Trip

[xvii] Lãnh đạo Nga, Peru đồng ý tăng cường thương mại (Andina, 19 tháng 11, 2016)

http://www.andina.com.pe/ingles/noticia-peru-russia-leaders-agreed-on-increasing-trade-641123.aspx

[xviii] Levchenko. Peru có khả năng tìm kiếm thỏa thuận thương mại với New Zealand.

[xix] Post. Điều gì làm Peru rời khỏi Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương?

[xx] Foust, Chandler. TPP: Thương mại tự do hay Lợi ích hợp tác? (COHA, June 29, 2015)

Nguồn: http://www.eurasiareview.com/ - TM

Từ khóa: Peru, đăng cai, tổ chức, Hội nghị, thượng đỉnh, APEC