Tương lai nghề trồng lúa ở Nhật Bản sau khi nhiều FTA được ký kết

rice-4

Gạo đã từng là trung tâm của nền kinh tế và văn hóa của Nhật Bản trong nhiều thế kỷ qua. Nhưng những thay đổi đang diễn ra. Nông dân Nhật Bản đang ngày càng lo lắng về khả năng sản xuất lúa gạo của nước này sẽ giảm dần khi các hiệp định thương mại quốc tế như Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương được thực thi. Trong thực tế, toàn ngành nông nghiệp địa phương là tâm điểm chú ý bởi áp lực phải gia tăng nhập khẩu các mặt hàngnông sảntừ nước ngoài.

Setsuko Yasuda đã theo dõi tình hình này chặt chẽ. Bà là người đứng đầu Hiệp hội Nông nghiệp hữu cơ Nhật Bản và trung tâm thông tin Vision 21, trung tâm giám sát các chính sách về nông nghiệp và an toàn thực phẩm của chính phủ. Trong một cuộc phỏng vấn gần đây, bà đã đề cập đến những mối quan ngại này và giải thích xu hướng thay đổi trong tiêu thụ và sản xuất lúa gạo tại Nhật Bản.

Bạn nghĩ gì về hiện trạng canh tác lúa ở Nhật Bản?

Chính phủ Nhật Bảnchưa đủ nỗ lực để bảo vệ sản xuất lúa gạo của quốc gia. Điều này rất đáng lo ngại vì lúa gạo không chỉ là thức ăn chính của chúng tôi, mà nó còn là phần tinh túy của cuộc sống và văn hóa Nhật Bản.Tính hợp tác và chia sẻlà rất quan trọng trong xã hội Nhật Bản, và nguồn gốc của điều này có thể được tìm thấy trong hoạt động sản xuất lúa gạo cấp làng xã.

Ngoài ra, cho đến nửa sau của thế kỷ 19, sự thịnh vượng về kinh tế của Nhật Bản một phần là nhờ vào sản xuất lúa gạo. Nói cách khác, xã hội, văn hóa và kinh tế của Nhật Bản đã được xây dựng nên xung quanh hoạt động sản xuất lúa gạo. Nếu chúng tôi vứt bỏ tất cả các công việc khó khăn mà tổ tiên của chúng tôi đã thực hiện, chúng tôi sẽ phá hủy cả môi trường và văn hóa ẩm thực của chúng tôi. Đó là lý do tại sao tôi nghĩ rằng chính sách nông nghiệp hiện nay của chính phủ Nhật đang là một thảm họa.

Làm thế nào để thái độ của chính phủ đối với nông dân thay đổi?

Cho đến năm 1995, chính phủ đã từng áp dụng chính sách mua tất cả gạo sản xuất tại Nhật Bản trước khi bán nó ở một mức giá tương đối cao (bằng cách thoả thuận với các hợp tác xã nông nghiệp) để giúp đỡ nông dân, đồng thời cấm nhập khẩu gạo.

Từ cuối những năm 1980, Mỹ đã gây áp lực lên chính phủ Nhật Bản yêu cầu dỡ bỏ lệnh cấm nhập khẩu gạo nước ngoài, và bây giờ điều tương tự đang được tranh cãi trong đàm phán Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP).

Bạn nhận thấy điều gì đáng lo ngại nhất về sự phát triển thương mại gần đây?

Cách mà Mỹ đang cố gắng thực hiện là buộc Nhật Bản phải chấp nhận nhập khẩu gạo chỉ vì Mỹ có thặng dư gạo – khi Nhật Bản không có nhu cầu. Năm 1960, mức tiêu thụ gạo trung bình hàng của Nhật Bản là 118 kg mỗi người trong khi bây giờ là 61 kg, chỉ hơn một nửa gạo chúng tôi đã sử dụng để ăn cách đây 50 năm.

Tại sao gạo không phải mặt hàng phổ biến như nó đã từng được sử dụng trước đây?

Sau Thế chiến II, Nhật Bản nhập khẩu nhiều ý tưởng mới từ Mỹ. Một trong số đó là chế độ ăn kiêng bằng bánh mì là tốt hơn cho sức khỏe. Tại thời điểm đó, đã có quảng cáo rộng rãi rằng ăn gạo khiến người ta trở nên ngu dốt. Vì vậy, trong nhiều năm qua chính phủ Nhật Bản đã chỉ cung cấp bánh mì để ăn trưa trong các trường học. Tại nhiều gia đình Nhật Bản, nhiều người ăn bánh mì hoặc mì ống ít nhất một lần một ngày và ăn nhiều thịt. Và hầu hết thịt và lúa mì - cùng với các sản phẩm khác như đậu tương và ngô - được nhập khẩu chủ yếu từ Mỹ. Như một kết quả, thực phẩm tự cung tự cấp của Nhật Bản đã giảm từ 80% vào năm 1960 xuống chỉ còn 39% trong năm 2006.

TPP có đe dọa nền nông nghiệp và sản xuất lúa gạo của Nhật Bản?

TPP sẽ có một ảnh hưởng xấu tới nền nông nghiệp nói chung và ngành sản xuất lúa gạo nói riêng tại Nhật Bản, vì 90% sản lượng gạo quốc gia (Nhật Bản) sẽ bị xóa đi bởi tự do hóa thương mại gạo. Một điều mà tôi lo lắng là những công ty công nghệ sinh học Mỹ lớn, chẳng hạn như Monsanto.

Để ngăn chặn sự hợp nhất đất nông nghiệp sau chiến tranh, chính phủ quyết định rằng chỉ có những người làm nông nghiệp thực tế - nông dân quy mô nhỏ - mới được sở hữu đất đai. Điều đó cản trở các công ty cổ phần giành quyền kiểm soát đất đai vì các công ty lớn chỉ nghĩ về lợi nhuận - khi công việc làm ăn không thuận lợi, họ có thể dễ dàng chuyển đổi để sản xuất mặt hàng sinh lợi nhiều hơn. Có những lo ngại rằng, trong tương lai khôngquáxa, các doanh nghiệp lớn sẽ dần dần mất kiểm soát nông nghiệp Nhật Bản, chỉ theo đuổi lợi ích riêng của họ mà làm tổn hại tới người dân địa phương.

Xét tới tình trạng giảm diện tích đất nông nghiệp, tuổi già của nông dân và tăng chi phí sản xuất, có tốt hơn để nhập khẩu gạo giá rẻ từ các nước khác?

Có lẽ đối với một nước nhỏ như Singapore thì điều này là có ý nghĩa, nhưng Nhật Bản vẫn có dân số hơn 100 triệu người. Như vậy có thực sự an toàn để tin tưởng rằng tự do thương mại quốc tế khi thực phẩm tự cung tự cấp của chúng tôi phải đối mặt với rủi ro?

Hóa chất nông nghiệp có ảnh hưởng gì tới gạo được trồng ở Nhật Bản?

Đây là một điểm nhức nhối vì Nhật Bản là quốc gia sử dụng hóa chất trong nông nghiệp số 1 thế giới. Theo một cuộc khảo sát của OECD năm 2004, nông dân Nhật Bản sử dụng gần 16 kg hóa chất cho mỗi ha trong khi nông dân Mỹ chỉ sử dụng 2 kg.

Tuy nhiên, nếu chúng ta phân tích các sản phẩm cuối cùng – chẳng hạn cho mặt hàng gạo - chúng ta sẽ thấy hóa chất trong gạo Mỹ có chỉ số cao hơn so với gạo Nhật Bản. Lý do là Hiệp định về các biện pháp vệ sinh dịch tễ năm 1995 (SPS) về an toàn thực phẩm cho phép mỗi quốc gia thành viên có thể thiết lập các tiêu chuẩn an toàn riêng và cho phép nông dân Mỹ sử dụng nhiều thuốc trừ sâu sau khi thu hoạch lúa. Những hóa chất này sẽngấm vào hạt gạo và không mất đi được.

Điều đó có nghĩa là chúng ta không nên lo lắng quá nhiều về hóa chất trong gạo Nhật Bản?

Đúng như vậy, thực sự có một vấn đề lớn hiện nay với thuốc trừ sâu neonicotinoids, một loại thuốc trừ sâu mới có liên quan đến sự biến mất trên diện rộng của các loài ong. Trong năm 2013, Liên minh châu Âu và một số quốc gia ngoài EU đã hạn chế việc sử dụng một số loại thuốc trừ sâu neonicotinoids nhất định. Ở Nhật Bản, nơi mà các loại thuốc trừ sâu được sử dụng rộng rãi chống rệp, chính phủ lại chưa có biện pháp gì.

Số hộ nông dân Nhật Bản đã giảm trong những thập kỷ gần đây. Làm thế nào chính phủ có thể tạo ra lợi ích nông nghiệp trong giới trẻ?

Vấn đề chính là tất cả những luật lệ phức tạp và quy định thường không khuyến khích người dân cố gắng tham gia lĩnh vực kinh doanh này. Gần đây, nhu cầu các sản phẩm hữu cơ đang ngày càng tăng, nhưng để cải tạo đất để gieo trồng theo các phương pháp hữu cơ mất khoảng ba năm. Trước tình hình này, chính phủ nên hỗ trợ nông dân trẻ thông qua các hợp đồng cho thuê dài hạn và một số loại hình hỗ trợ tài chính. Những người này cần biết rằng họ không bị bỏ lại một mình trong cuộc chiến bảo tồn di sản nông nghiệp của đất nước.

Theo http://www.japantimes.co.jp

Từ khóa: Tương lai nghề trồng lúa, Nhật Bản, sau khi nhiều FTA, được ký kết