Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Trước thềm cuộc bầu cử năm 2024, nhiều người đã lên tiếng cảnh báo về chính sách thuế quan của Donald Trump. Kamala Harris gọi chính sách này là một "khoản thuế đánh vào người dân Mỹ" và cảnh báo rằng nó sẽ đẩy giá cả lên cao. Nhà kinh tế đoạt giải Nobel, Joseph Stiglitz, cho rằng chúng “rất tệ đối với nước Mỹ và cả thế giới”. Người đồng nghiệp của ông, Paul Krugman, còn gọi chúng là “nhỏ nhặt, xấu xí và ngu ngốc”. Trong hai tháng qua, các quyết định thuế quan đầy biến động – từ mức thuế 25% đối với Mexico và Canada, rồi tạm dừng trong 30 ngày, đến kế hoạch tăng thuế đối với thép, nhôm, nông sản và tăng thuế toàn diện với Trung Quốc – càng khiến dư luận lo ngại về rủi ro của thuế quan.

Những người chỉ trích chính sách của Trump không sai. Những mức thuế này khó có thể giải quyết những vấn đề mà nền kinh tế Mỹ đang đối mặt. Tệ hơn, việc áp thuế rộng rãi mà không có một chiến lược công nghiệp bổ trợ có thể làm tăng giá cả mà không mang lại lợi ích thực sự cho nền kinh tế Mỹ. Tuy nhiên, trái với nhận định của các nhà kinh tế hàng đầu, thuế quan vẫn có thể là một công cụ kinh tế hiệu quả và mang tính tiến bộ.

Thực tế, nhiều người theo chủ nghĩa tự do có thể sẽ ngạc nhiên khi biết rằng chính quyền của Joe Biden đã áp dụng mức thuế quan cao nhất trong lịch sử gần đây của Mỹ: 100% đối với xe điện Trung Quốc. Tại sao? Vì thuế quan thực sự có tác dụng.

Thuế quan là gì và tại sao quan trọng?

Thuế quan, nói một cách đơn giản, là một loại thuế đánh vào hàng nhập khẩu, do nhà nhập khẩu chịu trách nhiệm thanh toán; nhằm làm cho hàng hóa nước ngoài trở nên đắt đỏ hơn so với hàng sản xuất trong nước. Đây là lý do nhiều người gọi thuế quan là "bức tường" bảo vệ ngành công nghiệp nội địa khỏi cạnh tranh toàn cầu.

Hiện nay, Trung Quốc có thể sản xuất xe điện nhanh chóng và hiệu quả, với chi phí nhân công thấp hơn nhiều so với Mỹ, khiến xe điện Trung Quốc có giá thấp hơn đáng kể. Nếu không có thuế quan, các mẫu xe sản xuất tại Mỹ sẽ không thể cạnh tranh. Do đó, để hỗ trợ ngành xe điện trong nước, chính quyền Biden đã áp thuế rất cao đối với xe điện nhập khẩu từ Trung Quốc, khiến giá tăng gấp đôi.

Trường hợp xe điện là ví dụ minh họa rõ sự khác biệt giữa chính sách thuế quan của Biden và Trump.

Trump chủ yếu áp thuế lên tất cả hàng hóa từ một quốc gia thay vì chỉ nhắm vào một số mặt hàng cụ thể. Mexico và Canada phải đối mặt với thuế quan trên toàn bộ hàng xuất khẩu sang Mỹ; hàng hóa Trung Quốc đang chịu mức thuế 10% và sẽ tăng lên 20%. Nhưng việc tăng giá tất cả các mặt hàng từ một nước không giúp phát triển một lĩnh vực sản xuất cụ thể nào của Mỹ. Những mức thuế như vậy vừa quá rộng vừa quá thấp để tạo ra tác động tích cực.

Thuế 20% đối với toàn bộ hàng Trung Quốc có thể khiến một số mặt hàng nhập khẩu từ Trung Quốc trở nên đắt đỏ hơn, nhưng không có gì đảm bảo rằng người tiêu dùng Mỹ sẽ chuyển sang mua hàng sản xuất trong nước – họ có thể chỉ đơn giản tìm đến các nhà cung cấp từ Việt Nam hoặc các nước khác để tiếp tục hưởng lợi từ nhân công giá rẻ. Ngoài ra, các nhà sản xuất Trung Quốc có thể chọn cách giảm lợi nhuận để duy trì giá cả cạnh tranh hoặc chuyển hoạt động lắp ráp sang các nước láng giềng để né thuế quan của Mỹ. Nhìn chung, thuế quan của Trump mang tính địa chính trị nhiều hơn là kinh tế và khó có thể giúp hồi sinh ngành sản xuất nội địa.

Chính sách thuế đối với thép và nhôm – liệu có hiệu quả?

Chính sách thuế quan của Trump đối với thép và nhôm có phần hợp lý hơn. Khi áp dụng thuế quan lên tất cả mặt hàng thép nhập khẩu (không phân biệt nguồn gốc), chính sách này có thể khiến thép sản xuất trong nước trở nên rẻ hơn so với thép nhập khẩu.

Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa với việc ngành thép Mỹ sẽ phát triển mạnh hơn, năng suất cao hơn hay lương của công nhân sẽ tăng lên. Chủ nghĩa bảo hộ đơn thuần chỉ mang lại lợi ích cho các doanh nghiệp thép hiện tại mà không có tác động lan tỏa nào. Nếu chính phủ không can thiệp để khuyến khích các công nghệ sản xuất tiên tiến, mở rộng thị trường tiêu thụ hoặc hỗ trợ công nhân ngành thép, thì thuế quan chỉ đơn giản là giúp duy trì một ngành công nghiệp đang gặp khó khăn mà không mang lại lợi ích lâu dài.

Một chính sách thuế quan có lợi cho người lao động sẽ như thế nào?

Một chính sách thuế quan hướng đến người lao động cần kết hợp thuế quan với đầu tư lớn vào cơ sở hạ tầng để thúc đẩy ngành công nghiệp và nền kinh tế nói chung.

Trong ngành thép, điều này rất dễ hình dung. Mỹ là một quốc gia rộng lớn với hàng trăm nghìn cây cầu, trường học, thư viện, đường sắt và xa lộ – tất cả đều cần thép để xây dựng. Nhưng nhiều cơ sở hạ tầng này đang xuống cấp nghiêm trọng. Nếu chính phủ đầu tư vào nâng cấp cơ sở hạ tầng, ngành thép được bảo vệ bằng thuế quan sẽ có đủ nhu cầu để phát triển, tạo động lực đổi mới công nghệ và nâng cao hiệu quả sản xuất.

Đổi lại, các công ty thép nên được yêu cầu cung cấp mức lương đủ sống cho công nhân, đảm bảo phúc lợi tốt và duy trì môi trường làm việc công bằng. Ngoài ra, chính phủ cũng nên có vai trò trong việc định hướng sản xuất – xây dựng các nhà máy thép mới ở những khu vực cần việc làm, thay vì đặt chúng trong các khu công nghiệp miễn thuế tách biệt. Mục tiêu cuối cùng là hướng sản xuất phục vụ lợi ích xã hội.

Vì sao cần thực hiện chính sách này?

Sản xuất vẫn là một phần quan trọng của nền kinh tế Mỹ và là một trong những lĩnh vực hiếm hoi có thể mang lại mức lương cao cho một số lượng lớn người lao động. Nếu không bảo vệ nền sản xuất, không chỉ công nhân trong ngành mất việc mà còn ảnh hưởng đến nhiều ngành liên quan khác – từ tài xế vận tải, thợ cơ khí cho đến nhân viên nhà hàng, quán ăn. Khi một nhà máy đóng cửa, những ngành kinh doanh liên quan đến ma túy và rượu sẽ phát triển.

Từ khi Hiệp định Thương mại Tự do Bắc Mỹ (NAFTA) được ký kết, hàng chục nghìn nhà máy tại Mỹ đã đóng cửa, khiến hàng triệu công việc có công đoàn biến mất. Đây là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến làn sóng phản đối toàn cầu hóa. Mặc dù không thể quay trở lại mức sản xuất của năm 1946, nhưng việc khôi phục phần nào năng lực sản xuất như năm 1994 là hoàn toàn khả thi. Nếu ban nhạc Pearl Jam vẫn có thể tái xuất với album mới, tại sao Mỹ không thể tiếp tục sản xuất thép?

Xây dựng lại năng lực sản xuất là một phần quan trọng trong việc xây dựng một nước Mỹ vững mạnh hơn. Và thuế quan – nếu được triển khai một cách thông minh cùng với các khoản đầu tư lớn – sẽ là một công cụ không thể thiếu để thực hiện điều đó.

Nguồn: The Guardian

Từ khóa: sản xuất, kinh doanh, NAFTA