Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

CBAM sau năm 2026 sẽ như thế nào?

Việc áp dụng chứng chỉ CBAM và loại bỏ dần các quyền phát thải miễn phí của EU ETS có thể làm tăng giá hàng hóa CBAM tại thị trường EU, ảnh hưởng đến cả sản phẩm đầu vào và thành phẩm. Về lý thuyết, những thay đổi này đã được phản ánh vào giá thị trường hiện tại của hạn ngạch phát thải EU. Tuy nhiên, nhiều tổ chức bị ảnh hưởng có thể chưa thực sự hiểu rõ về CBAM và tác động của nó đối với họ. Điều này có thể dẫn đến sự dịch chuyển ngắn hạn trong thương mại quốc tế, khi các nhà nhập khẩu EU có xu hướng ưu tiên sản phẩm có lượng phát thải thấp hơn để tránh chi phí CBAM.

Ban đầu, các nhà sản xuất ngoài EU có lượng phát thải cao có thể tìm cơ hội tiêu thụ hàng hóa tại các thị trường không thuộc EU, nơi có chính sách carbon lỏng lẻo hơn. Tuy nhiên, CBAM cũng tạo động lực lớn để đầu tư vào công nghệ khử carbon, giúp các nhà sản xuất tăng lợi thế cạnh tranh tại thị trường EU vốn có yêu cầu khắt khe về phát thải thấp. Nhiều quốc gia khác (như Hoa Kỳ) đã có ý định áp dụng cơ chế CBAM riêng. Ví dụ, Vương quốc Anh đã xác nhận sẽ triển khai CBAM của riêng họ vào năm 2027. Điều này sẽ khiến các nhà sản xuất hàng hóa phát thải cao mất dần khách hàng tiềm năng.

Ngoài ra, viễn cảnh về các chính sách định giá carbon mới hoặc quyết liệt hơn tại nhiều quốc gia, đặc biệt là những quốc gia có nền kinh tế xuất khẩu lớn, có thể sẽ gia tăng. Các nước có thể điều chỉnh chính sách khí hậu của mình để hạn chế nguy cơ rò rỉ carbon (carbon leakage), bảo vệ thị trường nội địa và duy trì năng lực cạnh tranh của ngành công nghiệp trong nước. Hơn nữa, việc EU cho phép khấu trừ thuế carbon đã nộp tại nước xuất xứ của hàng hóa CBAM có thể khuyến khích các quốc gia nâng cấp chính sách carbon để tận dụng lợi ích kinh tế trong nước.

Tác động của CBAM đến chuỗi cung ứng

Chúng ta đã thảo luận về CBAM, trách nhiệm của các bên liên quan, cơ chế thực thi và cách thức quy định này có thể phát triển và được triển khai. CBAM không chỉ tác động đến thuế carbon mà còn có ảnh hưởng đáng kể đến chuỗi cung ứng.

1. Dữ liệu từ nhà cung cấp sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến giá sản phẩm tại EU

Giá của CBAM được xác định dựa trên lượng khí thải carbon ẩn trong hàng hóa. Do đó, nếu dữ liệu về lượng khí thải không chính xác, chi phí carbon có thể bị tính toán sai lệch. Ví dụ, nếu một nhà sản xuất thép đánh giá quá cao lượng khí thải, nhà nhập khẩu sẽ phải nộp số lượng chứng chỉ CBAM cao hơn mức thực tế. Điều này làm tăng chi phí và giá thép tại thị trường EU, có thể ảnh hưởng đến nhu cầu tiêu thụ thép, gây tác động tiêu cực đến cả nhà nhập khẩu và nhà cung cấp.

2. Dữ liệu từ nhà cung cấp có thể tạo ra rủi ro pháp lý trong tương lai

Nhà nhập khẩu sẽ phải chịu mức phạt tài chính đáng kể nếu báo cáo sai lệch về lượng phát thải, với mức phạt gia tăng theo thời gian vi phạm. CBAM yêu cầu báo cáo chính xác, và dữ liệu này phụ thuộc hoàn toàn vào thông tin do nhà cung cấp cung cấp. Để giảm thiểu rủi ro, nhà nhập khẩu có thể áp đặt điều khoản hợp đồng yêu cầu nhà cung cấp chịu trách nhiệm về CBAM. Nếu nhà cung cấp không tuân thủ, họ có thể bị phạt hoặc bị chấm dứt hợp đồng nếu vấn đề không được khắc phục.

3. Hiểu biết, dữ liệu và mối quan hệ với nhà cung cấp sẽ là yếu tố then chốt

Nhận thức rõ vai trò quan trọng của nhà cung cấp, các nhà nhập khẩu sẽ phải tăng cường hợp tác và đảm bảo hệ thống nội bộ tuân thủ CBAM. Quá trình này có thể mở rộng đến việc hỗ trợ nhà cung cấp trực tiếp trong việc thu thập dữ liệu từ các nhà cung cấp thượng nguồn, đặc biệt đối với hàng hóa có chuỗi sản xuất phức tạp.

4. Đảm bảo tính chính xác của dữ liệu là rất quan trọng

Dữ liệu chính xác giúp việc nộp chứng chỉ CBAM được thực hiện đúng, đảm bảo tính toán chi phí carbon chính xác và tránh các khoản phạt tài chính. Do đó, cần có các biện pháp kiểm soát dữ liệu chặt chẽ trong chuỗi cung ứng để đảm bảo tính minh bạch và đáng tin cậy của báo cáo. Từ ngày 1/1/2026, CBAM sẽ bắt buộc phải có xác minh độc lập đối với các báo cáo CBAM.

5. Đây là cơ hội để tái cấu trúc mối quan hệ với nhà cung cấp, quản lý dữ liệu và thúc đẩy chiến lược bền vững

Để tránh phải trả thuế carbon cao, doanh nghiệp nên tái tư duy về chuỗi cung ứng và hợp tác với nhà cung cấp để tìm kiếm giải pháp giảm phát thải carbon. Điều này không chỉ giúp doanh nghiệp có lợi thế cạnh tranh trên thị trường, mà còn cải thiện tính minh bạch và sự hợp tác với nhà cung cấp trong dài hạn.

Cách chuẩn bị cho CBAM ngay từ bây giờ

1. Xác định phạm vi áp dụng: Lập bản đồ chuỗi giá trị sản phẩm toàn cầu, xác định các hoạt động liên quan đến EU và theo dõi dòng chảy hàng hóa vào khu vực này. Hợp tác với các bộ phận mua hàng, thuế, vận hành và logistics để đánh giá chính xác những hoạt động nào thuộc phạm vi CBAM. Đánh giá này cần có sự tham gia của đội ngũ thuế gián tiếp/hải quan, do CBAM có liên quan đến quy định hải quan EU.

2. Thiết lập khung pháp lý và điều khoản hợp đồng: Cập nhật hợp đồng tiêu chuẩn với nhà cung cấp CBAM, bao gồm: điều khoản bắt buộc cung cấp dữ liệu chính xác và kịp thời về lượng phát thải carbon ẩn trong hàng hóa; cam kết hợp tác trong việc cải thiện dữ liệu phát thải; quy định trách nhiệm của nhà cung cấp trong việc tuân thủ CBAM; xác định bên chịu trách nhiệm chi trả chi phí chứng chỉ carbon; các biện pháp xử lý nếu vi phạm quy định CBAM; điều khoản bảo mật và lưu trữ dữ liệu để đảm bảo an toàn thông tin.

3. Đánh giá và xác định chuỗi cung ứng bị ảnh hưởng: Lập bản đồ chuỗi cung ứng chi tiết, từ nguồn nguyên liệu thô đến phân phối sản phẩm cuối cùng, để xác định các nhà cung cấp hàng hóa thuộc CBAM. Đánh giá mức độ tuân thủ CBAM của nhà cung cấp, khả năng cung cấp hàng hóa có cường độ phát thải carbon thấp. Cân nhắc tìm kiếm nhà cung cấp thay thế dựa trên mức độ phù hợp với CBAM.

4. Xác định nhu cầu đào tạo, kiến thức và công cụ dữ liệu: Xác định các yếu tố quan trọng cho báo cáo CBAM, bao gồm động lực giá trị, công cụ hỗ trợ, rào cản và mục tiêu thực hiện. Tận dụng hệ sinh thái báo cáo hiện có để tìm điểm chung và hợp lý hóa quy trình thu thập, quản lý, phân tích dữ liệu. Ví dụ, một số dữ liệu CBAM có thể đã được sử dụng trong báo cáo CSRD của EU, báo cáo SEC của Mỹ hoặc các báo cáo bền vững khác. Xử lý các lỗ hổng dữ liệu bằng cách như cải thiện hệ thống thu thập dữ liệu; đào tạo nhân sự và nhà cung cấp liên quan; thiết lập hướng dẫn và quy trình đảm bảo tuân thủ CBAM.

5. Xây dựng kế hoạch triển khai và tương tác với các bên liên quan: CBAM đòi hỏi sự tham gia của các phòng ban khác nhau, bao gồm bền vững, mua hàng, thuế, tài chính, vận hành chuỗi cung ứng và logistics. Đảm bảo rằng vai trò, trách nhiệm và kỳ vọng (đặc biệt về yêu cầu dữ liệu) được truyền đạt rõ ràng ngay từ đầu. Xem xét cơ hội hợp tác với các tổ chức chuyên về định giá carbon để trao đổi kinh nghiệm, áp dụng thực tiễn tốt nhất và cập nhật các thay đổi chính sách. Thành lập các kênh hỗ trợ (help lines) với đội ngũ chuyên gia để giải đáp thắc mắc và hỗ trợ triển khai CBAM hiệu quả.

Nguồn: PWC

Từ khóa: CBAM, chuỗi cung ứng, EU