Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Cơ chế Điều chỉnh Biên giới Carbon của EU (CBAM) và tác động đến chuỗi cung ứng

Khi CBAM của EU chính thức có hiệu lực, doanh nghiệp cần nhanh chóng điều chỉnh hoạt động chuỗi cung ứng để thích ứng. Những công ty chủ động tuân thủ CBAM không chỉ tránh được các khoản phạt mà còn có cơ hội nâng cao lợi thế cạnh tranh, đảm bảo vị thế vững chắc trên thị trường và giảm nguy cơ mất khách hàng. Đây là thời điểm thích hợp để đầu tư vào chuỗi cung ứng bền vững nhằm đáp ứng các yêu cầu mới của EU.

CBAM là gì?

CBAM được ban hành vào tháng 10 năm 2023 như một phần của gói chính sách Fit for 55 của EU. CBAM bổ sung cho Hệ thống Mua bán Khí thải EU (EU ETS) hiện tại, bằng cách áp dụng mức giá đối với lượng khí nhà kính (GHG) phát thải trong quá trình sản xuất một số hàng nhập khẩu nhất định. Điều này giúp điều chỉnh phù hợp với các mục tiêu giảm phát thải của EU, ngăn chặn rò rỉ carbon (carbon leakage) và tạo sân chơi bình đẳng cho các nhà sản xuất trong và ngoài EU.

CBAM hiện tại áp dụng cho các mặt hàng nhập khẩu như xi măng, sắt và thép, nhôm, phân bón, điện và hydro. EU có kế hoạch đánh giá và mở rộng phạm vi CBAM vào năm 2030, hướng tới việc bao phủ hơn 50% lượng phát thải trong các ngành thuộc EU ETS vào năm 2034.

Trong giai đoạn đầu, các nhà nhập khẩu CBAM có nghĩa vụ báo cáo, với báo cáo quý đầu tiên phải nộp trước ngày 31 tháng 1 năm 2024. Tuy nhiên, do khó khăn trong việc nộp báo cáo, Ủy ban châu Âu đã cho phép các doanh nghiệp gia hạn thêm 30 ngày. Bắt đầu từ 1 tháng 1 năm 2026, các doanh nghiệp nhập khẩu chính thức phải nộp báo cáo CBAM hàng năm và mua/nộp chứng chỉ CBAM. Giá chứng chỉ sẽ gắn với giá giấy phép phát thải EU ETS để đảm bảo chi phí carbon giữa EU và các quốc gia khác được cân bằng.

CBAM quan trọng như thế nào và ai phải chịu trách nhiệm?

Việc tuân thủ CBAM là bắt buộc đối với các doanh nghiệp nhập khẩu và đại diện hải quan gián tiếp trong giai đoạn chuyển tiếp. CBAM áp dụng cho tất cả hàng hóa nhập khẩu thuộc phạm vi, với giá trị lô hàng từ 150 EUR trở lên (mức tối thiểu để khai báo hải quan EU). Do quy định này, nhiều doanh nghiệp sẽ phải tuân thủ CBAM ngay từ lần nhập khẩu đầu tiên đối với mặt hàng thuộc phạm vi điều chỉnh.

Các đơn vị liên quan phải đảm bảo nộp báo cáo CBAM hàng quý đúng thời hạn trong giai đoạn chuyển tiếp và cần có quyền truy cập vào dữ liệu đáng tin cậy về lượng phát thải carbon trong sản phẩm của mình trước tháng 7 năm 2024. Các nhà nhập khẩu hàng hóa CBAM cần hiểu rõ lượng phát thải carbon trong từng sản phẩm nhập khẩu, vì điều này sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí và gánh nặng hành chính. Tùy thuộc vào khả năng chuyển chi phí này cho khách hàng, người tiêu dùng hoặc nhà nhập khẩu có thể là bên chịu chi phí CBAM.

Doanh nghiệp không đổi mới công nghệ để giảm phát thải sẽ phải đối mặt với chi phí gia tăng, do họ phải mua chứng chỉ CBAM dựa trên lượng phát thải carbon trong sản phẩm nhập khẩu. Mặc dù chi phí này không do nhà sản xuất trực tiếp chịu, nhưng nó sẽ làm tăng giá thành sản xuất đối với khách hàng. Ngược lại, doanh nghiệp nào đổi mới để giảm phát thải có thể phải trả ít hơn hoặc không phải trả chi phí CBAM, nhờ đó có thể định giá sản phẩm cao hơn và gia tăng lợi thế cạnh tranh.

Khi CBAM bước vào giai đoạn chính thức từ ngày 1/1/2026, doanh nghiệp sẽ được khấu trừ nếu đã nộp thuế carbon tại quốc gia sản xuất hàng hóa thuộc CBAM. Điều này giúp cân bằng chi phí carbon giữa EU (thông qua CBAM) và quốc gia sản xuất.

Các nhà cung cấp hàng hóa CBAM có thể đã nhận được yêu cầu cung cấp dữ liệu khí thải từ khách hàng EU. Nếu không tuân thủ, doanh nghiệp có thể bị mất quyền tiếp cận thị trường EU, vì các khách hàng EU không có lựa chọn nào khác ngoài việc tìm kiếm nhà cung cấp hợp tác để tránh gánh nặng tài chính và hành chính khi không tuân thủ CBAM.

Cách thức báo cáo và hình phạt nếu báo cáo sai

Trong năm đầu tiên triển khai (đến 31/12/2024), các công ty có thể lựa chọn một trong ba phương pháp báo cáo: Báo cáo đầy đủ theo phương pháp CBAM của EU; Báo cáo theo hệ thống quốc gia tương đương của nước thứ ba; Báo cáo dựa trên giá trị tham chiếu/mặc định.

Từ 1 tháng 1 năm 2025, chỉ phương pháp của EU được chấp nhận. Theo phương pháp này:

• Phát thải trực tiếp: là lượng khí thải sinh ra từ quá trình sản xuất hàng hóa, bao gồm cả khí thải từ hoạt động sản xuất nhiệt và làm mát sử dụng trong quá trình sản xuất, bất kể nhiệt hoặc làm mát đó được sản xuất ở đâu.
• Phát thải gián tiếp: là lượng khí thải phát sinh từ quá trình sản xuất điện năng được sử dụng trong quá trình sản xuất hàng hóa, bất kể nguồn điện được sản xuất ở đâu.

Lượng khí thải được báo cáo phải được xác định cụ thể theo từng nhà cung cấp, từng loại hàng hóa nhập khẩu thuộc phạm vi điều chỉnh của CBAM. Báo cáo này phải bao gồm dữ liệu về số lượng hàng hóa CBAM được nhập khẩu và bất kỳ mức giá carbon tương đương nào đã được nộp tại nước sản xuất. Quan trọng hơn, thông tin CBAM phải được cung cấp theo từng sản phẩm và từng cơ sở sản xuất.

Việc không tuân thủ các nghĩa vụ báo cáo và không nỗ lực trung thực trong việc công bố chính xác lượng phát thải carbon có thể dẫn đến mức phạt tài chính từ 10 đến 50 EUR cho mỗi tấn phát thải không được báo cáo. Mức phạt cụ thể sẽ phụ thuộc vào:

• Mức độ nghiêm trọng và thời gian vi phạm, trong đó các trường hợp vi phạm kéo dài trên 6 tháng sẽ bị áp dụng mức phạt cao hơn.
• Lượng phát thải không được báo cáo, sẽ do cơ quan có thẩm quyền xác định khi áp dụng hình phạt.

(Còn tiếp)

Nguồn: PWC

Từ khóa: CBAM, chuỗi cung ứng, EU