Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Từ bên này bờ Đại Tây Dương, tình hình kinh tế Hoa Kỳ trông có vẻ đáng mơ ước. Thị trường chứng khoán vẫn duy trì đà tăng bất chấp thách thức, niềm tin đang tăng cao và GDP thực tế - sau mức tăng 2,8% vào năm 2024 – hiện cao hơn khoảng 12% so với thời kỳ trước đại dịch.

Trong cùng giai đoạn năm năm đó, hoạt động kinh tế tại Vương quốc Anh chỉ tăng trưởng 3%. Tại Pháp,mức tăng 4%, cũng không khá hơn bao nhiêu so với Vương quốc Anh. Tuy nhiên, cả hai vẫn ở trong tình trạng khả quan hơn so với Đức. Chịu tác động nặng nề từ làn sóng phi công nghiệp hóa, nền kinh tế lớn nhất châu Âu đã không đạt được bất kỳ mức tăng trưởng nào kể từ cuối năm 2019.

Trong ba năm qua, kinh tế Hoa Kỳ đã vượt qua những lo ngại về một cuộc suy thoái cận kề - đặc biệt là giai đoạn 2022 và 2023, khi Cục Dự trữ Liên bang Hoa Kỳ thực hiện chính sách thắt chặt tiền tệ mạnh mẽ để kiểm soát lạm phát gia tăng.

Sau một thời gian liên tục vượt kỳ vọng, rủi ro suy thoái kinh tế tại Hoa Kỳ hiện không còn nằm trong danh sách quan ngại hàng đầu của các thị trường tài chính.

Tuy nhiên, có lẽ đây chính là thời điểm cần thận trọng. Khi niềm tin thị trường vượt xa các yếu tố nền tảng, nguy cơ xảy ra những cú sốc tiêu cực sẽ gia tăng.

Tất nhiên, một giai đoạn tăng trưởng nhanh không nhất thiết phải dẫn đến suy thoái. Nhưng khi phân tích sâu vào các yếu tố cốt lõi vẫn có những dấu hiệu đáng lo ngại.

Năm ngoái, mức vay nợ của chính phủ liên bang Hoa Kỳ gần chạm mốc 7% GDP, trong khi tỷ lệ thất nghiệp vẫn duy trì ở mức 4%. Trong toàn bộ lịch sử kinh tế Hoa Kỳ sau Thế chiến II, chưa từng có sự chênh lệch lớn như vậy giữa mức vay nợ của chính phủ và tỷ lệ thất nghiệp.

Việc duy trì mức vay nợ cao như trong thời kỳ suy thoái ngay cả khi nền kinh tế đạt trạng thái toàn dụng lao động, góp phần thúc đẩy hoạt động kinh tế nội địa và làm gia tăng bong bóng trên thị trường chứng khoán. Dưới tác động của sự tăng trưởng vượt trội từ các tập đoàn công nghệ hàng đầu như Apple và Tesla, tổng vốn hóa thị trường chứng khoán Hoa Kỳ đã tăng từ 150% GDP năm 2019 lên mức ấn tượng 210%

Khi thị trường chứng khoán tăng mạnh, giá trị tài sản ròng của hộ gia đình Hoa Kỳ đạt mức cao kỷ lục, người tiêu dùng đang chi tiêu gần như toàn bộ thu nhập của họ. Năm 2024, tỷ lệ tiết kiệm của hộ gia đình Hoa Kỳ đã giảm từ 5,5% xuống 3,8%. Trong giai đoạn 2010-2019, tỷ lệ tiết kiệm trung bình là 6,1%.

Tăng trưởng nhanh chóng của kinh tế Hoa Kỳ hiện đang được duy trì bởi chu kỳ tự củng cố, trong đó vay nợ chính phủ quy mô lớn, giá cổ phiếu tăng và chi tiêu tiêu dùng ngày càng tăng.

Trong quý IV năm 2019 và cùng kỳ năm 2024, tiêu dùng cá nhân tại Hoa Kỳ đã tăng 15%, chi tiêu chính phủ tăng 9%, trong khi đầu tư vào sở hữu trí tuệ tăng mạnh 38%.

Ngược lại, xuất khẩu hàng hóa và dịch vụ chỉ tăng 6%, đầu tư vào nhà ở tăng 3%, và sản xuất công nghiệp hầu như không tăng trưởng. Những lĩnh vực yếu kém trong nề kinh tếHoa Kỳ ở mức hiệu suất gần như tương đương với châu Âu.

Nền kinh tế Hoa Kỳ hiện có nhiều dấu hiệu của một mô hình bong bóng điển hình được duy trì bằng nợ công, trong đó tăng trưởng GDP mạnh mẽ và lợi nhuận tài chính vượt trội đã lu mờ rủi ro thực tế khi các nhà đầu tư tiếp tục rót vốn vào chính phủ để tài trợ cho mức vay nợ không bền vững.

Ở thời điểm hiện tại, thị trường, doanh nghiệp và người tiêu dùng vẫn đang hưng phấn mà chưa đặt câu hỏi về mức độ bền vững của tăng trưởng hay tính hợp lý của sự lạc quan này. Khi tâm lý thị trường đang ở trạng thái hưng phấn tột độ, thật khó để nhận ra những rủi ro tiềm ẩn.

Nguy cơ xuất hiện nếu quá trình này đổ vỡ, đó là lý do khiến các động thái thương mại đầy bất ổn của Donald Trump trở thành một canh bạc mạo hiểm.

Những nhận định trên thị trường tài chính đang sai lầm khi cho rằng tình hình hiện tại giống với năm 2018, khi Trump theo đuổi chính sách bảo hộ trong nhiệm kỳ đầu tiên. Khi đó, Hoa Kỳở vị thế vững mạnh và có đủ khả năng để duy trì một cuộc chiến thương mại kéo dài. EU và Trung Quốc cũng vậy.

Vào thời điểm đó, áp lực lạm phát tại Hoa Kỳ vẫn ở mức khiêm tốn sau một thời gian dài lạm phát thấp, thâm hụt ngân sách liên bang dưới 4% GDP và lãi suất duy trì ở mức thấp trên toàn đường cong lợi suất.

Năm 2018, các nhà lãnh đạo tại Brussels vẫn giữ được đoàn kết sau cuộc bỏ phiếu Brexit năm 2016, khí đốt từ Nga vẫn được bán với giá rẻ và nhu cầu mạnh mẽ của Trung Quốc đối với hàng xuất khẩu của châu Âu đã góp phần đưa sản lượng công nghiệp lên mức cao kỷ lục. Ở phía bên kia thế giới, Trung Quốc đang tận hưởng giai đoạn cuối của chu kỳ tăng trưởng nhanh chóng và đầy lạc quan.

Cuộc chiến thuế quan bắt đầu vào đầu năm 2018, chỉ lắng xuống vào đầu năm 2020 khi đại dịch khiến các chính phủ chuyển hướng quan tâm sang những ưu tiên khác.

Bước sang năm 2025, cử tri trên khắp châu Âu ngày càng bất mãn với tốc độ tăng trưởng kinh tế trì trệ, do chi phí năng lượng đắt đỏ sau xung đột Nga - Ukraine, cùng với các chính sách năng lượng sai lầm và nhu cầu toàn cầu suy yếu. Xuất khẩu và sản lượng công nghiệp của khu vực đồng tiền chung châu Âu đã giảm mạnh kể từ năm 2018.

Tại Trung Quốc, tâm lý người tiêu dùng vẫn bi quan sau sự sụp đổ của thị trường bất động sản, trong khi các biện pháp nới lỏng tín dụng và giảm chi phí vay dường như không mang lại hiệu quả.

Khác với năm 2018, khi thị trường trái phiếu chính phủ vẫn trong trạng thái ổn định sau nhiều năm nới lỏng định lượng quy mô lớn trên toàn cầu, các chủ nợ ngày nay đã trở nên thận trọng hơn. Thay vì giữ tâm lý bình ổn, họ ngày càng nhạy cảm với những rủi ro tiềm ẩn về lạm phát và tăng trưởng do các cuộc chiến thương mại gây ra.

Những biến động trên thị trường trái phiếu vào đầu năm là dấu hiệu cho thấy tình hình có thể trở nên tồi tệ nếu cuộc chiến thương mại vượt ngoài tầm kiểm soát.

Trong kịch bản xấu nhất, việc tăng thuế quan có thể một lần nữa làm bùng nổ lạm phát ở Hoa Kỳ, kéo theo làn sóng tăng lãi suất khiến bong bóng thị trường chứng khoán Hoa Kỳ bị vỡ. Nhu cầu theo đuổi chính sách tài khóa ít mở rộng hơn để củng cố niềm tin thị trường có thể làm chao đảo thị trường chứng khoán, khiến người tiêu dùng thận trọng hơn và thậm chí đảo ngược đà tăng trưởng kinh tế của Hoa Kỳ.

Vì nền kinh tế Hoa Kỳ đang bỏ xa phần còn lại, những cảnh báo như thế này có thể bị phớt lờ. Tuy nhiên, sự xuất hiện bất ngờ của DeepSeek, một sản phẩm do phòng thí nghiệm AI nhỏ của Trung Quốc phát triển và cung cấp công nghệ tiên tiến với chi phí thấp và ít vốnhơn, là lời nhắc nhở rằng khoảng cách giữa Hoa Kỳ và phần còn lại không phải là hiển nhiên.

Nếu may mắn, những động thái gây sốc gần đây của Trump trong lĩnh vực thương mại có thể xuất phát từ nhận thức rằng nền kinh tế Hoa Kỳ không thể chịu đựng được một cuộc chiến thương mại kéo dài. Ông có thể đang cố gắng gây áp lực để buộc các đối thủ phải nhanh chóng nhượng bộ.

Nếu chiến lược này thành công, Trump sẽ được nhớ đến như một nhà lãnh đạo phi truyền thống,người đã hồi sinh nền kinh tế Hoa Kỳ theo cách không ai ngờ tới.

Nhưng đừng nhầm lẫn, nếu thất bại, ông sẽ bị nhớ đến như vị tổng thống đã phớt lờ những dấu hiệu cảnh báo và chấm dút thời kỳ bùng nổ kinh tế của Hoa Kỳ bằng một cuộc chiến thương mại sai lầm.

Nguồn: Telegraph

Từ khóa: Hoa Kỳ, Trump, suy thoái kinh tế, nợ công, chi tiêu tiêu dùng, lãi suất, lạm phát