Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Tổng thống đắc cử Donald Trump dường như đang có ý định phát động cuộc chiến thương mại với ba đối tác thương mại lớn nhất của Mỹ: Mexico, Trung Quốc và Canada.

Chi phí mà người tiêu dùng Mỹ phải trả gánh chịu từ các biện pháp này có thể được giảm bớt nếu các công ty chuyển hướng khỏi các quốc gia này. Nhưng chính xác thì họ sẽ chuyển đi đâu?

Theo dữ liệu thương mại liên bang, chỉ riêng ba quốc gia này đã chiếm hơn 40% tổng giá trị hàng hóa nhập khẩu của Mỹ vào năm ngoái.

Gần đây, Trump đã cam kết áp dụng mức thuế bổ sung 10% đối với hàng nhập khẩu từ Trung Quốc, bên cạnh các mức thuế hiện có. Trong chiến dịch tranh cử, ông đã đễ xuất mức thuế 60% áp dụng đồng loạt cho tất cả hàng hóa Trung Quốc. Đối với Mexico và Canada, ông tuyên bố sẽ áp đặt mức thuế mới 25% lên toàn bộ hàng nhập khẩu ngay trong ngày nhậm chức.

Trong viễn cảnh lý tưởng của Trump, mức thuế quan cao hơn này sẽ trực tiếp thúc đẩy sản xuất nội địa, vì các doanh nghiệp Mỹ có thể hoàn toàn tránh được thuế nhập khẩu. Để khuyến khích các doanh nghiệp chuyển sản xuất về Mỹ, Trump còn đề xuất các chính sách ưu đãi thuế.

Tuy nhiên, những biện pháp này khó có khả năng tạo ra sự thay đổi đáng kể trong sản xuất nội địa, theo Daniel Anthony, Giám đốc điều hành tại Trade Partnership Worldwide, một tổ chức nghiên cứu kinh tế. Khi Trump áp dụng thuế cao hơn đối với hàng hóa Trung Quốc trong nhiệm kỳ đầu tiên, “rất ít hoạt động sản xuất quay trở lại Mỹ”, ông nói.

Nguyên nhân một phần là do thiếu cơ sở hạ tầng sẵn có để sản xuất một số mặt hàng nhất định tại Mỹ. Tuy nhiên, ngay cả khi cơ sở hạ tầng được đáp ứng, việc chuyển hoạt động sản xuất về Mỹ sẽ làm tăng chi phí sản xuất, dẫn đến giá thành sản phẩm sẽ cao mà người tiêu dùng phải trả.

Do đó, nếu thuế nhập khẩu đối với hàng hóa từ Trung Quốc, Canada và Mexico đồng loạt tăng, nhiều doanh nghiệp có thể tìm cách chuyển dây chuyền sản xuất sang các quốc gia khác nhằm tránh mức thuế nhập khẩu cao nhất mà Mỹ có thể phải đối mặt trong nhiều thập kỷ.

Đây là những quốc gia có khả năng được các doanh nghiệp cân nhắc khi tìm địa điểm để chuyển dịch hoạt động sản xuất.

Ứng cử viên hàng đầu

CNN phỏng vấn các chuyên gia thương mại, đều đồng ý rằng Việt Nam trở thành ứng cử viên hàng đầu, nhờ chi phí sản xuất hàng hóa tương đối rẻ. Hiện tại, Việt Nam là quốc gia xuất khẩu hàng hóa lớn thứ bảy vào Mỹ và là một trong những nước hưởng lợi từ cuộc chiến thương mại với Trung Quốc.

Từ năm 2017, khi Trump mới nhậm chức lần đầu tiên, đến năm 2023, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang Mỹ đã tăng hơn gấp đôi, từ 47 tỷ USD lên 114 tỷ USD vào năm 2023.

Tuy nhiên, nếu nhiều doanh nghiệp đồng loạt có ý định chuyển sang Việt Nam cùng một thời điểm, tình hình có thể trở nên phức tạp. Anthony cho biết “Bạn sẽ sớm đối mặt với các giới hạn về năng lực hạ tầng”. Không chỉ vậy, chi phí sản xuất tại Việt Nam cũng có thể tăng lên khi các nhà cung cấp phản ứng với nhu cầu tăng đột biến bằng cách tăng giá, ông nói thêm.

Ngành xe hơi

Brad Setser, nghiên cứu viên cao cấp tại Council on Foreign Relations, cho biết Mexico là nguồn nhập khẩu xe hơi hàng đầu của Mỹ, các quốc gia châu Âu như Đức có thể tận dụng năng lực sản xuất sẵn có của mình.

Tương tự, Nhật Bản và Hàn Quốc, hai cường quốc lớn trong ngành sản xuất xe hơi, cũng có thể tăng cường sản xuất, ông cho biết.

Ngành may mặc và giày dép

Ngoài Việt Nam, người tiêu dùng Mỹ có thể sẽ thấy nhiều quần áo và giày dép được nhập khẩu từ Indonesia, Bangladesh và Campuchia nếu xảy ra cuộc chiến thương mại ba bên mới, Anthony cho biết. Dữ liệu thương mại liên bang cho thấy, trong những năm gần đây Mỹ ngày càng nhập khẩu nhiều hàng may mặc và giày dép hơn từ bốn quốc gia này.

Tuy nhiên, đối với phân khúc giày dép và trang phục cao cấp, Ý có thể sẽ đối mặt với nhu cầu sản xuất tăng cao, Anthony cho biết thêm.

Ngành điện tử

Đài Loan, quốc gia đứng thứ ba xuất khẩu hàng điện tử sang Mỹ năm 2023, có thể tăng cường sản xuất hơn nữa khi nhiều doanh nghiệp tìm cách rời khỏi Trung Quốc, quốc gia đứng đầu xuất khẩu hàng điện tử sang Mỹ năm 2023, Setser cho biết trong cuộc phỏng vấn với CNN.

Các quốc gia Đông Nam Á khác đã tăng mạnh xuất khẩu hàng điện tử sang Mỹ trong những năm gần đây - như Malaysia, Thái Lan, Việt Nam; Hàn Quốc và Nhật Bản cũng có khả năng đẩy mạnh hoạt động sản xuất, ông nhận định.

Hàn Quốc và Nhật Bản có lợi thế về tỷ giá hối đoái; cả đồng won và đồng yên đã suy yếu đáng kể so với đồng USD trong những năm qua, khiến hàng hóa từ hai quốc gia này trở nên rẻ hơn đối với người tiêu dùng Mỹ.

Các doanh nghiệp có thể học theo chiến lược của Apple. Nhà sản xuất iPhone gần đây đã chuyển một số hoạt động sản xuất sang Ấn Độ.

Ông Setser nhận định, lựa chọn này có vẻ ít khả thi hơn vì năng lực sản xuất của Ấn Độ được thiết lập để đáp ứng nhu cầu nội địa, quốc gia đông dân nhất thế giới: Ấn Độ. Trong khi đó, hoạt động sản xuất hàng điện tử ở các quốc gia Đông Nam Á khác lại được thiết lập để đáp ứng nhu cầu toàn cầu.

Nhiều doanh nghiệp lựa chọn giữ nguyên nơi sản xuất

Nhiều doanh nghiệp đang có các hợp đồng sản xuất hàng hóa tại một địa điểm cụ thể trong một khoảng thời gian nhất định.

Tuy nhiên, ngay cả khi không bị ràng buộc hợp đồng, “các doanh nghiệp không nhất thiết tìm cách tránh thuế quan. Họ đang cố gắng để có được chi phí thấp nhất cho sản phẩm tốt nhất có thể”, Anthony chia sẻ với CNN. Điều này đồng nghĩa với việc một số doanh nghiệp sẵn sàng chấp nhận mức thuế cao hơn thay vì chuyển địa điểm sản xuất, nếu đó là giải pháp tiết kiệm chi phí hơn.

Trường hợp điển hình: Ngay cả sau khi Trump bắt đầu áp thuế cao hơn đối với hàng nhập khẩu từ Trung Quốc vào năm 2018 và nhiều mức thuế này được Tổng thống Joe Biden duy trì, Mỹ không hoàn toàn ngừng nhập khẩu hàng hóa từ Trung Quốc; mà chỉ giảm khối lượng nhập khẩu.

Chẳng hạn, năm 2017, trước khi các mức thuế có hiệu lực, 60% tổng số thiết bị máy tính mà Mỹ nhập khẩu từ Trung Quốc, theo dữ liệu thương mại liên bang. Năm 2023, con số này giảm xuống chỉ còn chiếm 39%.

Tổng cộng, Mỹ đã nhập lượng khẩu hàng hóa trị giá 500 tỷ USD từ Trung Quốc vào năm 2017, chiếm 22% tổng kim ngạch nhập khẩu của Mỹ. Tuy nhiên, năm 2023, Mỹ chỉ nhập khẩu 427 tỷ USD hàng hóa từ Trung Quốc, chiếm 14% tổng kim ngạch nhập khẩu của Mỹ.

Trong khoảng thời gian đó, kim ngạch nhập khẩu từ Mexico và Canada mỗi nước đều tăng hơn 100 tỷ USD, với mức thuế gần như bằng 0 nhờ Hiệp định Mỹ-Mexico-Canada (USMCA), cùng với mức thuế cao được áp dụng đồng thời lên hàng hóa Trung Quốc. Điều này phần nào giải thích vì sao Mexico đã vượt qua Trung Quốc để trở thành quốc gia xuất khẩu lớn nhất vào Mỹ.

Tuy nhiên, ngay cả khi thuế suất tăng cao, ông Setser không nghĩ rằng bất kỳ nhà sản xuất ô tô nào “muốn từ bỏ các khoản đầu tư đắt đỏ tại Mexico”, đặc biệt là Mexico có thể tránh được mức thuế cao hơn vì Trump sẵn sàng đàm phán một thỏa thuận với Mexico hơn so với Trung Quốc.

“Việc rút khỏi Trung Quốc đặt ra những câu hỏi lớn hơn. Và điều khó khăn về Trung Quốc là năng lực sản xuất quá lớn, cùng với chi phí sản xuất cực kỳ thấp.”

Nguồn: CNN

Từ khóa: cuộc chiến thương mại, thuế suất, dịch chuyển sản xuất