Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Trong hơn một thập kỷ sau thông báo về sự thay đổi, các chính sách kinh tế tích cực của Mỹ tại Châu Á như mở cửa thị trường, hạ thấp rào cản thương mại, ký kết các thỏa thuận - hầu như không mang lại kết quả. Tuy nhiên, các chính sách tiêu cực hoặc mang tính phòng thủ lại thu hút được sự ủng hộ ngày càng lớn và trở thành trọng tâm của chính sách kinh tế Mỹ tại khu vực. Thay vì hạ thuế quan, Mỹ đã tăng thuế. Thay vì tăng khả năng tiếp cận thị trường, Washington đã áp đặt các biện pháp trừng phạt. Thay vì tạo điều kiện cho các chuỗi cung ứng toàn cầu hóa, Mỹ đã chuyển hướng sang giảm rủi ro và “kết bạn” với chúng. Thay vì tạo ra các thỏa thuận mới ở nước ngoài, Mỹ đã thành lập các thể chế mới trong nước. Động lực của hầu hết các hoạt động này là vì Trung Quốc.

Sáng kiến ​​Vành đai và Con đường được đưa ra vào năm 2013, Ngân hàng Đầu tư Cơ sở hạ tầng Châu Á (AIIB) được thành lập vào năm 2016 và các nỗ lực cơ sở hạ tầng khác của Trung Quốc đã thúc đẩy một loạt các phản ứng của Mỹ. Những sáng kiến ​​này bao gồm Blue Dot Network, một sáng kiến ​​chung với Nhật Bản và Úc để chứng nhận các dự án cơ sở hạ tầng đáp ứng các tiêu chuẩn về quản trị và minh bạch, và Sáng kiến ​​Xây dựng lại Thế giới Tốt đẹp hơn (B3W) mà chính quyền Biden đưa ra để “đáp ứng nhu cầu cơ sở hạ tầng to lớn của các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình”.

Đối với một số sáng kiến ​​này, kết quả đạt được không được như kỳ vọng. Ví dụ, một báo cáo năm 2022 về Blue Dot Network đã phát hiện ra rằng chương trình này “thiếu nhân viên chuyên trách để thẩm định các dự án và không cung cấp địa điểm để người nộp đơn lên dự án để xem xét”. Nhà Trắng cam kết rằng sáng kiến B3W sẽ “cùng nhau thúc đẩy hàng trăm tỷ đô la đầu tư vào cơ sở hạ tầng” nhưng một năm sau thông báo, các cam kết của họ chỉ đạt tổng cộng 6 triệu đô la.

Cuộc cạnh tranh về cơ sở hạ tầng giữa Mỹ và Trung Quốc không chỉ xoay quanh việc quốc gia nào sẽ chi trả bao nhiêu và ở đâu, mà còn xoay quanh các công ty và dịch vụ. Huawei, công ty viễn thông Trung Quốc cung cấp cơ sở hạ tầng 5G, đã nổi lên như một điểm nóng. Washington cáo buộc Huawei vi phạm lệnh trừng phạt đối với Iran và Triều Tiên và tuyên bố rằng, theo luật pháp Trung Quốc, bất kỳ dữ liệu nào truyền qua các hệ thống do Huawei xây dựng hoặc vận hành đều có thể bị chính phủ tịch thu. Chính quyền Cựu Tổng thống Trump nhận thấy mối đe dọa an ninh quốc gia không chỉ trong khả năng cung cấp cơ sở hạ tầng 5G của Huawei tại Mỹ mà còn trong việc các quốc gia khác sử dụng cơ sở hạ tầng này. Phản ứng của Washington minh họa cho sự chuyển hướng sang chính sách kinh tế phòng thủ khi nói đến Trung Quốc.

Không chỉ giới hạn ở cuộc cạnh tranh về cơ sở hạ tầng nữa. Ngay khi nhậm chức, Trump đổ lỗi cho Trung Quốc về tình trạng thâm hụt thương mại dai dẳng của Mỹ và đánh cắp việc làm của người Mỹ - ông gọi đây là “vụ trộm lớn nhất trong lịch sử thế giới”. Để đáp trả, ông Trump đã áp đặt nhiều đợt thuế quan đối với hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc. Tổng chính quyền đã áp thuế đối với tổng số hàng nhập khẩu từ Trung Quốc là 370 tỷ đô la.

Trong giai đoạn 2018-2020, mức thuế trung bình của Mỹ đối với các sản phẩm của Trung Quốc đã tăng từ 3,1% lên 21%. Giai đoạn này cũng chứng kiến ​​các động thái kinh tế mang tính phòng thủ và cưỡng chế khác. Năm 2018, Trump đã ký Đạo luật Hiện đại hóa Đánh giá Rủi ro Đầu tư Nước ngoài (FIRRMA), mở rộng phạm vi điều tra do Ủy ban Đầu tư Nước ngoài tại Mỹ tiến hành. Năm 2020, sau khi Bắc Kinh có động thái dập tắt nền dân chủ ở Hồng Kông bằng cách hủy bỏ hệ thống chính trị tự trị, Mỹ đã thu hồi quy chế kinh tế đặc biệt của lãnh thổ này. Và vào năm 2021, Quốc hội Mỹ đã thông qua luật cấm nhập khẩu đối với các sản phẩm từ Tân Cương trừ khi các doanh nghiệp có thể chứng minh rằng hàng hóa được sản xuất mà không sử dụng lao động cưỡng bức.

Vào tháng 10 năm 2022, chính quyền Biden đã áp đặt các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đối với các chất bán dẫn tiên tiến được sử dụng cho siêu máy tính. Các biện pháp kiểm soát này nhằm mục đích kiềm chế Trung Quốc phát triển các công nghệ then chốt. Bằng cách ban hành quy tắc trong lĩnh vực kỹ thuật, chính quyền Mỹ đã thực hiện bước cuối cùng trong việc đảo ngược trục kinh tế. Trong bài viết về sự thay đổi này, Clinton đã viết, “Một số người ở Trung Quốc lo ngại rằng Mỹ đang tìm cách hạn chế sự tăng trưởng của Trung Quốc. Chúng tôi bác bỏ cả hai quan điểm đó. Thực tế là một nước Mỹ thịnh vượng sẽ tốt cho Trung Quốc và một Trung Quốc thịnh vượng sẽ tốt cho Mỹ”. Đây không phải là quan điểm cá nhân khi cả chính quyền Trump và Biden đã khẳng định điều đó.

Do tầm quan trọng của chất bán dẫn tiên tiến đối với nền kinh tế hiện đại, nên tác động của chính sách này - nếu không muốn nói là mục đích của nó - sẽ là hạn chế sự tăng trưởng của Trung Quốc. Đồng thời, những nỗ lực như Đạo luật CHIPS và Khoa học đã bắt đầu đầu tư hàng chục tỷ đô la vào việc đưa sản xuất chất bán dẫn trở về nước và tài trợ cho sự phát triển công nghệ trong nước. Chính sách công nghiệp, hiện được coi là yếu tố quan trọng để cạnh tranh hiệu quả với Trung Quốc, đã trở nên phổ biến trong cả hai đảng Dân chủ và Cộng hòa. Các quan chức nhấn mạnh rằng các chính sách mới chỉ tập trung vào các rủi ro an ninh quốc gia và các hành vi vi phạm nhân quyền tiềm ẩn sẽ không giúp ích gì cho toàn bộ quan hệ kinh tế Mỹ - Trung Quốc.

Hơn một thập kỷ sau thông báo về sự thay đổi chiến lược kinh tế này, các mục tiêu kinh tế ban đầu của chính sách này ngày nay đã trở nên khác biệt rất nhiều. Khái niệm về sự tự do hóa chính trị của Trung Quốc thông qua thương mại và toàn cầu hóa đã bị bỏ quên từ nhiều năm trước. Hy vọng về một thỏa thuận thương mại tự do do Mỹ lãnh đạo, trên toàn Thái Bình Dương đã trở nên vô ích. Trong hầu hết nhiệm kỳ đầu tiên của chính quyền Biden, sự chuyển đổi từ chính sách kinh tế tích cực ở Châu Á sang các chính sách tiêu cực, phòng thủ đối với Trung Quốc đã gần như hoàn tất.

(Hết)

Nguồn: Foreign Policy

Từ khóa: Mỹ, Trung Quốc, chính sách kinh tế