Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Các báo cáo gần đây nhấn mạnh tác động tiêu cực của các biện pháp kiểm soát xuất khẩu công nghệ của Hoa Kỳ nhắm vào Trung Quốc. Nhưng Hoa Kỳ quyết tâm thực hiện- và buộc các đồng minh phải đi theo.

Mặc dù các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Hoa Kỳ nhằm nâng tầm vị trí dẫn đầu của Washington so với Bắc Kinh trong cuộc đua về chất bán dẫn tiên tiến, nhưng hai nghiên cứu mới cho thấy biện pháp này có tác dụng ngược lại, gây tổn hại cho doanh nghiệp Hoa Kỳ đồng thời giúp các công ty Trung Quốc phát triển.

Phân tích từ Cục Dự trữ Liên bang chi nhánh New York cho thấy các biện pháp kiểm soát mới đã làm giảm “130 tỷ USD vốn hóa thị trường” đối với các công ty Hoa Kỳ và khiến họ “bị sụt giảm hoạt động cho vay, lợi nhuận và việc làm của ngân hàng”. Một nghiên cứu khác của các chuyên gia tài chính Hoa Kỳ và Trung Quốc khẳng định việc kiểm soát công nghệ lưỡng dụng từ năm 2007-2019 đã khiến các công ty sản xuất và lắp ráp công nghệ Trung Quốc tạo ra “nhiều cải tiến chất lượng cao hơn”.

Tóm lại: Áp lực của Hoa Kỳ dường như thúc đẩy sự đổi mới của Trung Quốc đồng thời lấy đi doanh thu của các công ty Hoa Kỳ để duy trì vị trí dẫn đầu. Bất chấp bằng chứng này, Chính quyền Biden vẫn bảo vệ các biện pháp kiểm soát xuất khẩu chip và vẫn tiếp tục mở rộng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu.

Những nghiên cứu này là một trong những nghiên cứu đầu tiên đưa ra chi phí của các biện pháp kiểm soát xuất khẩu tập trung vào Trung Quốc do chính quyền Trump và Biden áp đặt. Tổng thống Joseph Biden mở rộng các biên pháp trừng phạt từ thời Trump nhằm cản trở công ty viễn thông hàng đầu Trung Quốc là Huawei vào tháng 10 năm 2022, áp đặt các biện pháp kiểm soát xuất khẩu mới đối với chip AI tiên tiến và công nghệ sản xuất chip.

Hoa Kỳ tiếp tục thắt chặt các biện pháp hạn chế đó. Ngày 7/5, Bộ Thương mại Hoa Kỳ đã thu hồi giấy phép của Intel và Qualcomm bán chip cho Huawei. Vào tháng 4, Hoa Kỳ đã buộc gã khổng lồ thiết bị chip ASML của Hà Lan ngừng bảo trì các công cụ được sản xuất bằng công nghệ Hoa Kỳ bán cho khách hàng Trung Quốc. Bộ Thương mại đang xem xét các biện pháp kiểm soát mới đối với việc bán phần mềm hỗ trợ các dịch vụ AI như ChatGPT. Hạ viện Hoa Kỳ thông qua dự luật lưỡng đảng cung cấp cho Bộ Thương mại những quyền lực mới để ngăn chặn việc xuất khẩu các hệ thống AI tiên tiến.

Các nghiên cứu độc lập mới mô tả các biện pháp kiểm soát xuất khẩu trước đây của Hoa Kỳ đã gây ra một loạt hậu quả không lường trước được. Trung Quốc “thúc đẩy sự đổi mới và khả năng tự lực trong nước, đồng thời tăng cường mua hàng từ các công ty sản xuất công nghệ tương tự mà không phải của Hoa Kỳ”. Bắc Kinh coi điện thoại Huawei mới được trang bị chip tiên tiến do Trung Quốc sản xuất là bằng chứng cho thấy Trung Quốc đã vượt xa sự kiểm soát của Hoa Kỳ.

Các chuyên gia và quan chức Hoa Kỳ đưa ra kết luận ngược lại. Họ coi những chiếc điện thoại Huawei mới là bằng chứng cho thấy các bộ điều khiển đang hoạt động, vì chip của điện thoại có chất lượng thấp, sản xuất tốn kém và có thể được sản xuất bằng công nghệ bất hợp pháp của Hoa Kỳ. Như Bộ trưởng Thương mại Hoa Kỳ Gina Raimondo nói: “Các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đang có hiệu quả vì con chip đó chậm hơn nhiều năm so với những gì chúng tôi có ở Hoa Kỳ. Chúng ta vượt trội hơn Trung Quốc.”

Các quan chức Hoa Kỳ vạch ra chiến lược hai hướng nhằm duy trì vị trí dẫn đầu toàn cầu của phương Tây về đổi mới công nghệ. Một là kiểm soát xuất khẩu. Hai là thực thi Đạo luật Chips của Hoa Kỳ và Châu Âu. Hiệp hội Công nghiệp Bán dẫn có trụ sở tại DC dự báo chiến lược này thành công về đầu tư và kiểm soát. Họ dự báo Hoa Kỳ và châu Âu sẽ cùng sản xuất 34% số chip tiên tiến toàn cầu vào năm 2032, trong đó Trung Quốc chỉ sản xuất 3%.

Nhưng chương trình củ cà rốt và cây gậy đối mặt với nhiều thách thức.

Với nguồn tài trợ công cho sản xuất chip. Nhà máy sản xuất chip mới của Công ty Sản xuất Chất bán dẫn Đài Loan ở Phoenix, Arizona - được hỗ trợ 6,6 tỷ USD từ Đạo luật CHIPS của Hoa Kỳ - đang gặp khó khăn về vấn đề lao động. Intel, sắp nhận được 8,5 tỷ USD và cho rằng họ cần nhiều tiền hơn nữa và muốn có Đạo luật CHIPS thứ hai, đạo luật mà chính quyền Biden ủng hộ, nhưng Quốc hội thì có thể không.

Việc thực thi các quy định hiện hành còn lỏng lẻo. Quốc hội đã thất bại trong việc tăng ngân sách cho cơ quan kiểm soát xuất khẩu của Hoa Kỳ kể từ năm 2010 dù đã tăng thêm trách nhiệm. Các công ty Trung Quốc có thể lách các quy định bằng cách buôn lậu công nghệ Hoa Kỳ thông qua các công ty vỏ bọc. Danh sách thực thể, một phần trọng tâm trong các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Hoa Kỳ, dựa trên địa chỉ, khiến danh sách này dễ bị trốn tránh bằng cách chuyển công nghệ bị hạn chế từ nhà máy sản xuất chip bị trừng phạt sang nhà máy không bị trừng phạt trong cùng một cơ sở.

Sự kiểm soát của Hoa Kỳ cũng phụ thuộc vào việc các đồng minh châu Âu và châu Á ban hành các hạn chế tương tự một cách kịp thời. Hà Lan và Nhật Bản đang đáp ứng một phần các nỗ lực của Hoa Kỳ - dưới áp lực mạnh mẽ từ Washington - nhưng sự kiểm soát của họ thiếu khả năng thực thi theo phong cách của Hoa Kỳ như hạn chế sử dụng sản phẩm cuối cùng và nhân sự. Hoa Kỳ đơn phương áp đặt các biện pháp kiểm soát của mình và phải mất nhiều tháng mới thuyết phục được Hà Lan và Nhật Bản áp dụng các biện pháp tương tự. Điều này giúp Trung Quốc có thêm thời gian để dự trữ công nghệ Hà Lan và Nhật Bản.

Khoảng cách thời gian như thế này làm giảm hiệu quả kiểm soát của Hoa Kỳ, có khả năng tạo điều kiện cho Trung Quốc tiến lên cấp độ chip tiên tiến hơn.

Mặc dù Liên minh Châu Âu đang tìm cách tăng cường cơ chế kiểm soát xuất khẩu, nhưng nhấn mạnh vào việc “giảm rủi ro” chuỗi cung ứng là tập trung vào các hoạt động thương mại “không công bằng” của Trung Quốc, chứ không phải hạn chế tiến bộ công nghệ của Trung Quốc.

Một thách thức khác là cấu trúc khác biệt của EU. Các chính phủ EU và các tập đoàn công nghiệp vẫn hoài nghi về việc nhượng lại một số quyền lực an ninh quốc gia cho Ủy ban châu Âu có trụ sở tại Brussels.

Cho đến nay, sự trả đũa của Trung Quốc vẫn còn hạn chế. Bắc Kinh đang phê duyệt giấy phép xuất khẩu sau khi áp dụng các biện pháp kiểm soát đối với các khoáng sản quan trọng để sản xuất chip vào tháng 9 năm 2023. Các quan chức Trung Quốc đang ủng hộ nhà sản xuất chip Micron của Hoa Kỳ xây dựng một nhà máy mới ở Tây An bất chấp lệnh cấm bán hàng. Chủ tịch Tập Cận Bình đang tăng cường nỗ lực trợ cấp cho các nhà sản xuất chip Trung Quốc và loại bỏ các bộ phận của Hoa Kỳ khỏi công nghệ Trung Quốc.

Lý do mà Hoa Kỳ áp đặt các biện pháp kiểm soát xuất khẩu là ngăn chặn Trung Quốc sử dụng công nghệ phương Tây để hiện đại hóa quân đội của mình. Nhưng chiến lược này có nguy cơ gây ra tác dụng phụ nguy hiểm. Trong khi các biện pháp kiểm soát của Hoa Kỳ có thể gây tổn thất lớn cho ngành công nghiệp của Hoa Kỳ và Châu Âu nhưng nó có thể mở rộng cánh cửa đổi mới, tạo ra sự cần thiết để Trung Quốc thu hẹp khoảng cách.

Khi Hoa Kỳ kiên quyết thực hiện, các đồng minh châu Âu và châu Á có thể phản đối. Trung Quốc có thể bắt đầu vũ khí hóa trong các lĩnh vực khác như chip truyền thống, tấm pin mặt trời hoặc khoáng sản quan trọng. Chiến tranh Lạnh về công nghệ sẽ ngày càng khốc liệt, làm rạn nứt hệ sinh thái công nghệ toàn cầu - và gây tổn hại cho tất cả mọi người.

Nguồn: CEPA

Từ khóa: cuộc chiến công nghệ, chất bán dẫn tiên tiến, Hoa Kỳ - Trung Quốc, kiểm soát xuất khẩu