Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Trong chuyến viếng thăm riêng tới Bắc Kinh vào tháng 4-2024, Ngoại trưởng Mỹ Antony Blinken và Bộ trưởng Tài chính Janet Yellen đã đưa ra một thông điệp chung: Năng lực sản xuất dư thừa của Trung Quốc đang ngập tràn thị trường toàn cầu với hàng xuất khẩu giá rẻ, làm biến dạng thương mại thế giới và khiến cho các doanh nghiệp và công nhân Mỹ phải vật lộn để cạnh tranh.

Không có gì ngạc nhiên, các nhà lãnh đạo của Trung Quốc không thích những gì họ nghe được và họ không có động thái nào. Nhiều năm chính sách thất thường và thiếu trách nhiệm, sự kiểm soát quá mức của chính quyền Trung Quốc và những lời hứa cải cách không được thực hiện đã tạo ra một nền kinh tế Trung Quốc không ổn định do nhu cầu tiêu dùng trong nước yếu và tăng trưởng trì trệ. Cách duy nhất mà các nhà lãnh đạo Trung Quốc có thể tìm ra để thoát khỏi hố sâu này là quay trở lại bơm vào xuất khẩu. Điều đó có nghĩa là một số điều có thể xảy ra, không có điều tốt trong số đó. Làn sóng xuất khẩu của Trung Quốc sẽ tiếp tục, căng thẳng với Mỹ và các đối tác thương mại khác sẽ gia tăng, người dân Trung Quốc sẽ ngày càng không hài lòng với viễn cảnh kinh tế ảm đạm và các nhà lãnh đạo Trung Quốc lo lắng sẽ phản ứng bằng nhiều sự đè ép hơn. Tạo ra các công ty mới, xây dựng thêm năng lực công nghiệp. Chiến lược mà hầu hết các nhà kinh tế thật sự khuyến khích nhằm thúc đẩy tăng trưởng – giải phóng khu vực tư nhân và trao quyền người tiêu dùng Trung Quốc để chi tiêu nhiều hơn – có nghĩa là kiểm tra lại cách làm việc của chính phủ và điều đó là không được chấp nhận.

Trong một thời gian dài, không ai để ý. Khi các mối đe dọa kinh tế hoặc xã hội xuất hiện, điển hình như khủng hoảng tài chính toàn cầu vào năm 1997 và năm 2007, chính quyền Trung Quốc rót tiền vào ngành công nghiệp và lĩnh vực bất động sản để xoa dịu người dân. Tăng trưởng thúc đẩy đầu tư có vẻ tốt, nhưng nó vượt quá khả năng của đất nước và để lại cảnh quan Trung Quốc đầy vết sẹo với các thành phố và khu công nghiệp trống rỗng, những cây cầu chưa được hoàn thiện, đường cao tốc và công viên giải trí bị bỏ hoang, cũng như sân bay với ít chuyến bay.

Đầu tư vào năng lực công nghiệp cũng tạo ra sự bùng nổ xuất khẩu khi Trung Quốc nắm bắt được các ngành công nghiệp trước đây do nhà sản xuất nước ngoài thống trị - điện thoại di động, tivi, tấm pin mặt trời, pin lithium-ion và xe điện. Phần lớn “phép màu” kinh tế Trung Quốc được tạo ra bởi các công ty Mỹ, châu Âu và Nhật Bản sẵn sàng chuyển giao công nghệ kỹ thuật cho các đối tác Trung Quốc để đối lấy những gì họ nghĩ sẽ có thể tiếp cận thị trường Trung Quốc đang phát triển lâu dài. Điều này làm suy giảm ngành sản xuất của phương Tây, ngay cả khi Trung Quốc tự bảo vệ thị trường. Nhưng phương Tây đã phớt lờ điều này: Các sản phẩm giá rẻ bắt nguồn từ Trung Quốc đã giữ lạm phát Mỹ ở mức thấp trong một thế hệ, và phương Tây giữ chặt hy vọng rằng sự mở rộng kinh tế của Trung Quốc cuối cùng sẽ dẫn đến tự do hóa chính trị không bao giờ xảy ra.

Để huy động tiền cho hoạt động đầu tư của chính phủ, Bắc Kinh cho phép chính quyền địa phương thế chấp đất đai – tất cả đều thuộc sở hữu hoặc kiểm soát bởi nhà nước – và vay tiền để mua đất. Điều này như là liều thuốc: Chính quyền địa phương vay mượn ồ ạt nhưng không có kế hoạch thật sự để trả tiền. Hiện nay nhiều người đang nợ nần chồng chất đến mức buộc phải cắt giảm các dịch vụ cơ bản như sưởi ấm, chăm sóc sức khỏe cho người cao tuổi và các tuyến xe buýt. Giáo viên không được trả lương đúng hạn và lương cho công chức đã thấp hơn trong những năm gần đây. Hàng triệu người trên khắp Trung Quốc đang thanh toán tài sản thế chấp cho những căn hộ không bao giờ được hoàn thiện. Các công ty khởi nghiệp đang gấp rút và có vẻ rất ít người có thể tìm được việc làm.

Để thúc đẩy việc làm, Trung Quốc trong vài năm qua đã yêu cầu chính quyền địa phương thúc đẩy việc thành lập các doanh nghiệp tư nhân mới, với những hậu quả có thể tiên đoán được: Tại một quận ở miền bắc Trung Quốc, một bí thư địa phương tuân theo mong muốn của Bắc Kinh đã yêu cầu người thân và bạn bè mở những công ty giả. Người dân địa phương mở ba cửa hàng đậu phụ trong một tuần; một người khác nộp đơn xin cấp 20 giấy phép hoạt đông kinh doanh. Những mệnh lệnh như thế không tạo ra việc làm, với con số việc làm tự tạo ra. Khi dữ liệu hàng tháng của chính phủ tiết lộ vào năm 2023 rằng 21% thanh niên Trung Quốc trong khu đô thị thất nghiệp, chính quyền đã ngừng công bố số liệu. Đầu năm 2024, nhưng với phương pháp mới để xác định rõ tỷ lệ thất nghiệp con số giảm xuống còn 15%.

Với bong bóng thị trường bất động sản đổ vỡ, chính phủ không còn có thể mạo hiểm can thiệp vào khu vực bất động sản. Trung Quốc đã bắt đầu chào đón sự phục hồi tiêu dùng nội địa, nhưng nhiều người Trung Quốc chỉ gom góp và tích trữ tài sản, điển hình là vàng trước một tương lai không chắc chắn. Vì vậy, chính phủ lại một lần nữa trở lại hoạt động sản xuất, đổ tiền vào năng lực công nghiệp với hy vọng tạo ra nhiều sản phẩm nhằm duy trì nền kinh tế. Nhưng với nhu cầu trong nước thấp, nhiều sản phẩm trong số đó phải xuất khẩu.

Nhưng thời đại mà Trung Quốc có thể tiếp quản toàn bộ ngành công nghiệp mà không bị nước ngoài phản đối đã qua. Nhiều quốc gia hiện đang thực hiện các bước bảo vệ thị trường khỏi hàng hóa Trung Quốc. Dưới áp lực của Mỹ, chính phủ Mexico vào tháng 4-2024 được cho là đã quyết định không trợ cấp cho các nhà sản xuất xe điện Trung Quốc đang tìm cách sản xuất ở Mexico để xuất khẩu sang thị trường U.S; Liên minh châu Âu đang xem xét hành động nhằm ngăn chặn xe điện Trung Quốc tràn ngập thị trường; và chính quyền Biden đã chuyển sang khuyến khích sản xuất chất bán dẫn ở Mỹ và hạn chế khả năng tiếp cận của Trung Quốc đối với công nghệ chip, đồng thời hứa hành động nhiều hơn để ngăn chặn Trung Quốc.

Trung Quốc sẽ không thể đổi mới cách thoát khỏi điều này. Mô hình kinh tế vẫn chủ yếu tập trung vào việc sao chép các công nghệ hiện có với giá rẻ, chứ không tập trung nghiên cứu lâu dài mang lại những đột phá thương mại dẫn đầu ngành. Tất cả những gì còn lại là sản xuất với số lượng lớn.

Các nhà lãnh đạo Trung Quốc sẽ đối mặt với áp lực kinh tế ngày càng tăng nhằm giảm giá trị của đồng Nhân dân tệ, điều này sẽ khiến hàng hóa Trung Quốc sản xuất thậm chí rẻ hơn so với đồng Đô la Mỹ, thúc đẩy hơn nữa khối lượng xuất khẩu và khiến các đối tác thương mại ngày càng khó chịu hơn. Tuy nhiên, với sự mất giá cũng sẽ khiến việc nhập khẩu các sản phẩm và nguyên liệu thô nước ngoài trở nên đắt đỏ hơn, gây áp lực lên người tiêu dùng và doanh nghiệp Trung Quốc, đồng thời khuyến khích những người giàu có hơn rút tiền khỏi Trung Quốc. Chính phủ không thể chuyển sang các biện pháp kích thích kinh tế nhằm phục hồi tăng trưởng – đổ thêm Nhân dân tệ vào nền kinh tế có nguy cơ làm giảm giá trị của tiền tệ.

Tất cả điều ngày có nghĩa là thời đại “cải cách và mở cửa”, đã biến đổi Trung Quốc và làm say mê thế giới kể từ khi bắt đầu vào cuối những năm 1970, đã kết thúc với một tiếng thở dài.

Mao Trạch Đông đã từng nói trong một thế giới bất ổn, người Trung Quốc phải “đào hầm sâu, tích trữ ngũ cốc khắp nơi và không bao giờ tìm cách làm bá chủ”. Loại tâm lý bao vây đó, đang trở lại.

Nguồn: New York times

Từ khóa: kinh tế Trung Quốc, công nghiệp, Nhân dân tệ, U.S