Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Ô nhiễm và chất thải, biến đổi khí hậu và mất đa dạng sinh học đang gây ra nhiều tác động tiêu cực tới toàn cầu. Để ứng phó với các vấn đề trên, Giám đốc điều hành Chương trình Môi trường Liên Hiệp Quốc – Bà Inger Andersen đã kêu gọi định nghĩa lại chất thải thành một nguồn tài nguyên có giá trị. Đó được gọi là “khai thác đô thị”.

Chúng ta thường nghĩ về khai thác khoáng sản như việc khoan hoặc đào sâu vào lòng đất để khai thác các nguồn tài nguyên quý giá. Tuy nhiên, khai thác đô thị được định nghĩa là việc khai thác những nguyên vật liệu từ chất thải. Chúng có thể đến từ các tòa nhà, cơ sở hạ tầng và các sản phẩm lỗi thời.

Do đó, khai mỏ đô thị thu gom và tái chế các kim loại quý hoặc vật liệu từ chất thải mà các thành phố tạo ra. Đặc biệt, chất thải điện tử hoặc chất thải điện tử có nồng độ kim loại quý cao hơn nhiều loại quặng khai thác được. Tuy nhiên, Chương trình giám sát chất thải điện tử toàn cầu của Liên Hiệp Quốc ước tính rằng 62 tỷ đô la tài nguyên có thể thu hồi đã bị loại bỏ dưới dạng chất thải điện tử vào năm 2022.

Khai thác đô thị có thể thu hồi những tài nguyên “ẩn” này tại các thành phố trên khắp thế giới. Nó cung cấp các giải pháp bền vững để giải quyết tình trạng khan hiếm tài nguyên và quản lý chất thải. Và điều này xảy ra ngay tại các thành phố là trung tâm tiêu dùng quá mức và là điểm nóng phát thải khí nhà kính dẫn đến biến đổi khí hậu.

Có thể khai thác các loại rác thải nào?

Các vật liệu như bê tông, ống, gạch, vật liệu lợp mái, vật liệu gia cố và rác thải điện tử có thể được thu hồi để tái sử dụng. Rác thải đô thị có thể được “khai thác” để lấy các kim loại như vàng, thép, đồng, kẽm, nhôm, coban và lithium, cũng như thủy tinh và nhựa. Các phương pháp xử lý cơ học hoặc hóa học được sử dụng để tái chế các kim loại và vật liệu này.

Việc đơn giản là thải bỏ loại rác thải này đã tốn kém về mặt tài chính và ảnh hưởng tới môi trường. Ở Úc, khoảng 10% rác thải được coi là chất thải nguy hại. Chi phí chôn lấp đang tăng vọt vì các thành phố không còn đủ không gian để xử lý rác thải.

Mức độ cấp thiết này đòi hỏi thúc đẩy sự phát triển của hoạt động khai thác đô thị trên toàn thế giới. Từ đó, con người tìm cách khai thác các nguyên liệu thô, rác thải sẽ ngày càng được tái chế nhiều hơn, góp phần giảm thiểu tác động đến môi trường.

Điều gì đang xảy ra trên toàn cầu?

Ở châu Âu, trọng tâm chủ yếu của khai thác đô thị là chất thải xây dựng và phá dỡ. Châu Âu tạo ra 450 triệu đến 500 triệu tấn chất thải này mỗi năm - hơn một phần ba tổng lượng chất thải của khu vực. Thông qua chiến lược khai thác đô thị, Ủy ban châu Âu đặt mục tiêu tăng tỷ lệ thu hồi chất thải trong lĩnh vực xây dựng và phá dỡ không nguy hại lên ít nhất 70% trên khắp các quốc gia thành viên vào năm 2030.

Ở châu Á, khai thác đô thị tập trung vào chất thải điện tử. Tuy nhiên, khu vực này chỉ thu hồi được khoảng 12% lượng chất thải điện tử. Tỷ lệ tái chế chất thải điện tử thay đổi rất nhiều: 20% ở Đông Á, 1% ở Nam Á và hầu như bằng không ở khu vực Đông Nam Á. Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc là ba quốc gia đang dẫn đầu về tỷ lệ tái chế chất thải điện tử ở châu Á.

Úc đang đi đúng hướng. Tỷ lệ thu hồi vật liệu xây dựng và phá dỡ đã tăng lên 80% vào năm 2022 - cao nhất trong số tất cả các loại chất thải. Tuy nhiên, Úc chỉ thu hồi được khoảng một phần ba chất thải điện tử.

Châu Phi cũng đã công nhận giá trị ngày càng tăng của các nguồn tài nguyên khai thác đô thị. Các sáng kiến ​​khu vực bao gồm Tuyên bố Nairobi về rác thải điện tử, Tuyên bố Durban về Quản lý rác thải điện tử ở Châu Phi và Nền tảng Abuja về rác thải điện tử.

Khai thác đô thị giải quyết nhiều vấn đề

Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) dự báo nhu cầu vật liệu toàn cầu sẽ tăng gần gấp đôi từ 89 tỷ tấn vào năm 2019 lên 167 tỷ tấn vào năm 2060. Triển vọng quản lý chất thải toàn cầu năm 2024 của Liên Hiệp Quốc cho thấy lượng chất thải và chi phí quản lý cũng đang tăng vọt. Theo ước tính, thế giới sẽ phải xử lý 82 triệu tấn rác thải điện tử vào năm 2030.

Do đó, khai thác đô thị đang ngày càng trở nên quan trọng và cấp thiết hơn.

Khai thác đô thị cũng giúp cắt giảm khí thải nhà kính. Việc mở khóa các nguồn tài nguyên từ rác thải sẽ giúp giảm chi phí vận chuyển và khí thải ra môi trường, từ đó cũng tạo ra sự độc lập về tài nguyên và mở ra nhiều cơ hội việc làm.

Ngoài ra, việc tăng tỷ lệ thu hồi và tái chế rác thải sẽ làm giảm áp lực lên các nguồn tài nguyên thiên nhiên hữu hạn.

Khai thác đô thị cũng tạo ra các giải pháp thay thế trong nền kinh tế tuần hoàn như các chương trình “gửi và trả lại” cung cấp cho người dân các ưu đãi tài chính để trả lại rác thải điện tử vào thùng chứa để tái chế tại các thành phố như Singapore, Sydney, Darwin và San Francisco. Đến năm 2030, San Francisco đặt mục tiêu giảm một nửa lượng chất thải phải chôn lấp hoặc đốt và cắt giảm 15% lượng chất thải rắn phát sinh.

Các bước tiếp theo?

Chính phủ có vai trò quan trọng trong việc thông qua và thực thi các chính sách, luật lệ và quy định khuyến khích về tái chế khai thác đô thị thay vì đưa chất thải ra bãi chôn lấp. Ví dụ, Liên minh Châu Âu yêu cầu tăng mục tiêu tái chế đối với chất thải đô thị nói chung và chất thải bao bì, bao gồm 80% đối với kim loại đen và 60% đối với nhôm.

Năm 2019, Úc ban hành luật cấm các bãi chôn lấp tiếp nhận bất kỳ sản phẩm gì có phích cắm, pin hoặc dây. Bất kỳ thứ gì có phích cắm đều được chỉ định là rác thải điện tử.

Quá trình thiết kế sản phẩm cũng cần được cân nhắc kỹ càng. Nhà thiết kế phải cân bằng giữa hiệu quả với việc dễ tái chế của sản phẩm. Các sản phẩm có hiệu quả cao hơn và các bộ phận của sản phẩm dễ tái chế sẽ sử dụng ít năng lượng hơn, tạo ra ít chất thải hơn và do đó khai thác ít tài nguyên thiên nhiên hơn.

Nghiên cứu về khai thác đô thị ghi nhận một cách tiếp cận bền vững hơn đối với việc thiết kế sản phẩm. Việc tăng cường các sáng kiến ​​quản lý sản phẩm dự kiến ​​sẽ khuyến khích việc thiết kế sản phẩm và các tiêu chuẩn tốt hơn, thúc đẩy việc tái sử dụng và tái chế sản phẩm, từ đó gia tăng trách nhiệm của nhà sản xuất và thay đổi hành vi của người tiêu dùng.

Cơ sở dữ liệu đầy đủ cũng rất cần thiết. Urban Mine Platform, ProSUM, Waste and Resource Recovery Data Hub cung cấp dữ liệu về rác thải điện tử, xe hết hạn sử dụng, pin và rác thải. Các cơ sở dữ liệu này cho phép dễ dàng truy cập vào dữ liệu về nguồn, trữ lượng, dòng chảy và xử lý rác thải.

Khai thác truyền thống không còn là phương pháp duy nhất để tạo ra các nguyên liệu thô cho quá trình chuyển đổi xanh. Ngày càng nhiều rác thải được thu gom và tái chế, tạo ra các nguyên liệu mới hoặc sản phẩm tái chế, từ đó làm áp lực về vật liệu nguyên sinh. Các chính phủ cần xây dựng và áp dụng tư duy khai thác đô thị vào các chương trình nghị sự, từ đó giúp phát triển nền kinh tế tuần hoàn hiệu quả hơn.

Nguồn: The Conversation

Từ khóa: khai thác đô thị, tái chế chất thải, kinh tế tuần hoàn