Vào tháng 11 năm 2022, chính phủ Nhật Bản và 8 tập đoàn đa quốc gia của Nhật Bản đã đầu tư vào Rapidus, một công ty đặt mục tiêu sẽ sản xuất hàng loạt chip logic 2 nanomet vào năm 2027. Đây là một bước tiến công nghệ đáng kể do năng lực hiện tại của Nhật Bản mới sản xuất chip logic 40 nanomet. Rapidus phải đối mặt với những thách thức như tình trạng thiếu hụt kỹ sư bán dẫn lành nghề và sự e ngại của khách hàng trong việc mua sản phẩm mà chưa khẳng định thương hiệu. Nhưng các yếu tố như nhu cầu cấp thiết đối với chip tiên tiến, đồng Yên suy giảm, mối quan hệ chặt chẽ với chuỗi cung ứng địa phương và nguồn tài trợ đáng kể từ chính phủ Nhật Bản có thể mang lại kết quả khả quan.
Vào tháng 11 năm 2022, chính phủ Nhật Bản và 8 tập đoàn đa quốc gia của Nhật Bản đã đầu tư vào một công ty để sản xuất chất bán dẫn tiên tiến. Công ty có tên là Rapidus, đặt mục tiêu sản xuất hàng loạt chip logic hai nanomet vào năm 2027. Đây là một bước nhảy vọt về công nghệ đối với Nhật Bản, vì hiện tại nước này mới chỉ có khả năng sản xuất chip logic 40 nanomet. Nhưng thành công của nó không được đảm bảo.
Công ty phải đối mặt với những trở ngại. Một là tình trạng thiếu hụt kỹ sư có kỹ năng sản xuất chất bán dẫn. Công nhân cần hiểu các vật liệu như gali nitrua và có khả năng làm chủ công nghệ đóng gói và trí tuệ nhân tạo. Kể từ khi Nhật Bản đánh mất vị thế dẫn đầu trong sản xuất chất bán dẫn vào những năm 1980, nước này không còn đủ công nhân có kiến thức chuyên sâu để sản xuất chip tiên tiến. Mặc dù Rapidus đã cử hàng trăm công nhân đến IBM để đào tạo, Hiệp hội Công nghiệp Điện tử và Công nghệ Thông tin Nhật Bản dự báo rằng Nhật Bản sẽ cần thêm 40.000 kỹ sư bán dẫn.
Một thách thức khác mà Rapidus phải đối mặt là khách hàng có thể miễn cưỡng mua hàng từ một công ty chưa được chứng minh. Đã có những nhà sản xuất lâu đời, chẳng hạn như Công ty Sản xuất Chất bán dẫn Đài Loan (TSMC), sản xuất chip đáng tin cậy và có được lòng tin của khách hàng.
Tuy nhiên, Rapidus có một số yếu tố có lợi cho mình. Một là, giống như TSMC, Rapidus là nhà sản xuất thuần túy. Điều này có nghĩa là nó sẽ chỉ sản xuất cho khách hàng của mình và không cạnh tranh đồng thời với họ. Các nhà thiết kế chip tin tưởng rằng TSMC sẽ không đánh cắp tài sản trí tuệ của họ vì TSMC không thiết kế hoặc sản xuất chất bán dẫn dưới tên riêng của mình.
Một yếu tố khác có lợi cho Rapidus là nhu cầu rất lớn đối với chip tiên tiến có thể đáp ứng nhu cầu của trí tuệ nhân tạo và trung tâm dữ liệu. Và TSMC có thể không thể đáp ứng nhu cầu này. Điều này tạo cơ hội cho Rapidus nếu có thể sản xuất chip chất lượng.
Ngoài ra, đồng Yên giảm có nghĩa là chi phí bằng đô la Mỹ để sản xuất chip ở Nhật Bản đã giảm. Từ năm 2007 đến năm 2012, đồng Yên mạnh đã tàn phá ngành công nghiệp bán dẫn Nhật Bản. Các linh kiện điện tử thường được định giá bằng đô la Mỹ và khi đồng Yên mạnh, chi phí sẽ tăng lên so với doanh thu bằng đô la Mỹ. Đồng Yên giảm có tác dụng ngược lại và sẽ giúp Rapidus có lãi, điều này rất quan trọng vì nó phải đầu tư rất nhiều vào nhà máy, thiết bị và nghiên cứu và phát triển mới.
Rapidus cũng sẽ có thể giao tiếp tốt với nhiều công ty Nhật Bản tham gia vào chuỗi cung ứng bán dẫn. Việc sản xuất chip không chỉ yêu cầu các nhà máy mà còn cả các công ty thượng nguồn cung cấp hóa chất, máy móc vệ sinh, van, ống, bơm, hộp nhựa, khí đốt, kim loại và nhiều sản phẩm khác. Chỉ một số ít công ty có thể đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe này cho mỗi đầu vào và nhiều công ty trong số đó là của Nhật Bản. Các công ty Nhật Bản tương tác dễ dàng với các công ty Nhật Bản khác, giải quyết vấn đề tốt với nhau và thể hiện mức độ tin cậy cao. Điều này sẽ giúp Rapidus thành công.
Chính phủ Nhật Bản đã cung cấp 920 tỷ Yên (5,7 tỷ USD) để hỗ trợ Rapidus. Có lo ngại rằng các chính sách công nghiệp có thể tạo ra lãng phí do tìm kiếm lợi nhuận. Nhưng trong trường hợp của Đài Loan khi nước này đang phát triển ngành công nghiệp bán dẫn của mình, những khoản lỗ này dường như là rất ít. Điều này có thể là do có một nhận thức rằng việc phát triển ngành công nghiệp bán dẫn là điều cần thiết cho sự sống còn của Đài Loan.
Khi các học giả và quan chức chính phủ bắt đầu xem xét việc phát triển ngành công nghiệp, Đài Loan đã phải đối mặt với nhiều cuộc khủng hoảng. Họ đã rời Liên Hợp Quốc vào năm 1971 và cắt đứt quan hệ với Nhật Bản vào năm 1972, điều này đã gây thiệt hại cho các ngành công nghiệp địa phương vì các công ty Nhật Bản là nguồn cung cấp hàng hóa và công nghệ quan trọng. Đài Loan cũng chứng kiến giá tiêu dùng tăng 47% từ năm 1972 đến năm 1974 do cú sốc dầu mỏ lần thứ nhất. Trong bối cảnh này, chính sự chung tay và đồng lòng của các quan chức chính phủ, học giả, doanh nhân và những người khác đã giúp Đài Loan thành công.
Đài Loan đã đầu tư gấp 25.000 lần thu nhập bình quân đầu người hàng năm để phát triển lĩnh vực bán dẫn. Những khoản chi tiêu này đã dẫn đến việc tạo ra hai công ty bán dẫn thành công, TSMC và United Microelectronics Corporation. Nó cũng góp phần tạo nên một chuỗi cung ứng sôi động hỗ trợ ngành công nghiệp bán dẫn.
Nhật Bản có thể học hỏi từ kinh nghiệm của Đài Loan bằng cách nhấn mạnh rằng việc phát triển chip tiên tiến là rất quan trọng đối với an ninh của Nhật Bản. Nhật Bản có nguy cơ mất quyền truy cập vào chip nhập khẩu do phong tỏa, chiến tranh hoặc thiên tai. Như Nhật Bản đã học được trong đại dịch COVID-19, tình trạng thiếu hụt chất bán dẫn có thể ngăn chặn việc sản xuất nhiều hàng hóa.
Nhật Bản nên bắt đầu giáo dục học sinh trung học cơ sở và trung học phổ thông và công chúng về tầm quan trọng của việc phát triển ngành công nghiệp chip bản địa, điều này có thể giúp thu hút lao động cho lĩnh vực này. Nếu việc sản xuất chất bán dẫn trong nước được định hình là vấn đề cấp bách về an ninh quốc gia, Nhật Bản có nhiều khả năng tránh được lãng phí do tìm kiếm lợi nhuận và đất nước cùng nhau nỗ lực để đạt được mục tiêu này.
Sau trận động đất năm 2011, các công ty Nhật Bản đã nhanh chóng khởi động lại các nhà máy. Các công ty Nhật Bản cũng phục hồi nhanh chóng khi trận lụt ở Thái Lan năm 2011 làm gián đoạn chuỗi cung ứng. Nhưng các công ty Nhật Bản đã phải chịu đựng sự sụt giảm nhu cầu trong cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008–2009. Họ cũng bị tàn phá bởi đồng Yên tăng mạnh sau đó, chứng tỏ rằng các công ty Nhật Bản quản lý các thách thức về phía cung tốt hơn so với các cú sốc về phía cầu.
Rapidus có thể tự mình giải quyết những thách thức chính hiện nay, như đào tạo nhân lực và nâng cao năng suất. Đây đều là những vấn đề thuộc về phía cung ứng, nằm trong tầm kiểm soát của công ty. Trong khi đó, những rủi ro bên ngoài như nhu cầu thị trường giảm sút hoặc biến động tỷ giá đồng Yên lại ít tác động hơn. Do đó, chúng ta có thể kỳ vọng vào sự thành công của Rapidus trong tương lai.
Nguồn: East Asia Forum
Từ khóa: Nhật Bản, chip bán dẫn, chip logic 2 nanomet
