Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Bốn xu hướng trong địa chính trị và mô hình thương mại toàn cầu cho thấy vai trò hàng đầu của Châu Á khi toàn cầu hóa bước vào giai đoạn tiếp theo.

Thế giới vẫn duy trì sự kết nối chặt chẽ nhờ thương mại toàn cầu, nhưng cấu trúc của mối liên kết giữa các nền kinh tế đang thay đổi. Một số nền kinh tế lớn đang hướng tới việc giao thương nhiều hơn với các đối tác gần gũi về mặt địa chính trị, trong khi những nước khác vẫn tiếp tục mở rộng mạng lưới thương mại quốc tế của họ cả về mặt địa lý và trên toàn quang phổ địa chính trị.

Châu Á đang ở vị trí hàng đầu trong sự thay đổi hình dạng của thương mại toàn cầu dưới mọi hình thức. Mặc dù những thay đổi trong mô hình thương mại sẽ diễn ra thế nào vẫn còn chưa chắc chắn, nhưng đã có bốn xu hướng chính trong khu vực nổi lên rõ ràng. Hiểu được những xu hướng này có thể giúp các nhà lãnh đạo doanh nghiệp dự đoán được hình dáng của bối cảnh kinh tế khu vực và vai trò của khu vực này trong các thị trường toàn cầu.

Kết nối thương mại trong phạm vi châu Á đang làm gia tăng sự phụ thuộc lẫn nhau về kinh tế

Châu Á hiện là khu vực thương mại tích hợp thứ hai thế giới, sau Liên minh Châu Âu. Năm 2022, gần 57% giá trị thương mại của Châu Á có nguồn gốc từ khu vực này, tăng so với mức 54% trong năm 2000. Điều này trái ngược với hầu hết các khu vực khác, nơi đã chứng kiến ​​sự sụt giảm trong tỷ trọng thương mại nội vùng. Sự hội nhập thương mại khu vực của Châu Á được thúc đẩy bởi sự phát triển nhanh chóng của chuỗi cung ứng sản xuất xuyên biên giới. Khoảng hai phần ba thương mại nội khối Châu Á là ở dạng "trung gian" - các bộ phận được sử dụng trong sản xuất các hàng hóa khác.

Sự phụ thuộc kinh tế ngày càng sâu sắc giữa Trung Quốc và Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), và điều nổi bật là các đối tác thương mại này là lớn nhất của nhau. ASEAN chiếm 15% tổng thương mại của Trung Quốc vào năm 2023, tăng so với mức 10% năm 2010, trong khi Trung Quốc chiếm 20% tổng thương mại của ASEAN vào năm 2023, tăng so với mức 12% vào năm 2010. Sự hội nhập sâu hơn nữa có thể được thúc đẩy bởi Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP), hiệp định thương mại tự do lớn nhất thế giới, bao gồm 15 nền kinh tế trong khu vực Châu Á - Thái Bình Dương.

Khi thương mại của các nền kinh tế châu Á mở rộng, một số quốc gia lựa chọn các đối tác thương mại có quan hệ địa chính trị gần gũi

Các nền kinh tế châu Á ngày càng tham gia sâu hơn vào thương mại, và địa chính trị có thể đang ảnh hưởng đến sự phát triển này. Trên toàn cầu, trong giai đoạn từ năm 2017 đến 2023, giá trị hàng hóa thương mại tăng trung bình khoảng 5% mỗi năm. Nhiều nền kinh tế châu Á có mức tăng trưởng thương mại hàng năm cao hơn như 6% ở ASEAN, hơn 7% ở Trung Quốc và Ấn Độ, và 8% ở Việt Nam.

Địa chính trị có thể đang tác động ngày càng lớn đến hình thái tăng trưởng này. Viện McKinsey Global đã phát triển một thước đo về "khoảng cách địa chính trị" của thương mại, tương tự như khoảng cách địa lý để định lượng mức độ gần gũi về mặt địa chính trị của một nền kinh tế với các đối tác thương mại của mình. Theo số liệu này, từ năm 2017 đến năm 2023, khoảng cách địa chính trị trung bình của thương mại đã giảm 4% đối với Trung Quốc; đối với Nhật Bản và Hàn Quốc, khoảng cách địa chính trị đã giảm lần lượt là 4% và 6% tương ứng. Điều này cho thấy rằng thương mại của các nền kinh tế này đã chuyển sang các đối tác gần hơn về mặt địa chính trị. Tuy nhiên, đây không phải là xu hướng chung. Đáng chú ý là khoảng cách địa chính trị vẫn ổn định đối với ASEAN và Ấn Độ; thương mại của họ tiếp tục trải rộng trên một quang phổ địa chính trị rộng lớn, mặc dù địa chính trị có thể định hình lại quan hệ thương mại của họ trong những năm tới.

Một số nền kinh tế châu Á đang nổi lên như những đầu mối kết nối toàn cầu

Trong giai đoạn 2017-2023, thương mại giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc đã sụt giảm, nhưng ASEAN đã nổi lên như một "đầu mối kết nối" giữa hai nền kinh tế này. Trong giai đoạn này, nhập khẩu của ASEAN từ Trung Quốc tăng vọt trong khi xuất khẩu của ASEAN sang Hoa Kỳ cũng ngày càng tăng. Trong trường hợp quốc gia Việt Nam, giá trị nhập khẩu từ Trung Quốc đã tăng gấp đôi - tăng thêm 50 tỷ USD - và xuất khẩu của nước này sang Hoa Kỳ tăng 60 tỷ USD. Xu hướng tương tự, mặc dù ít rõ rệt hơn, có thể thấy ở các quốc gia Malaysia, Philippines và Thái Lan.

Trong trường hợp của Ấn Độ, thương mại của nước này với Nga đã tăng đáng kể, phản ánh mức tăng gấp 12 lần trong nhập khẩu các nguồn năng lượng. Trong khi đó, Ấn Độ đã tăng xuất khẩu các mặt hàng như đồ điện tử, dược phẩm, cao su và nhựa sang cả châu Âu và Hoa Kỳ. Bất chấp căng thẳng địa chính trị, vị thế của Trung Quốc là nước xuất khẩu lớn nhất thế giới vẫn vững mạnh và thị phần xuất khẩu của nước này đã tăng nhẹ trong những năm gần đây, từ 13% vào năm 2019 lên 14% vào năm 2023.

Xu hướng đầu tư trực tiếp nước ngoài có thể chỉ ra sự tái cấu trúc thương mại hơn nữa

Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) có thể báo trước sự thay đổi trong thương mại. Theo dữ liệu của fDi Markets, các khoản đầu tư mới vào Ấn Độ đã tăng vọt, với mức tăng khoảng 35% trong giai đoạn 2022–23 so với mức trung bình trước đại dịch, các ngành sản xuất, điện tử, CNTT, chăm sóc sức khỏe và năng lượng tái tạo chủ yếu thúc đẩy sự gia tăng này. FDI mới vào khu vực ASEAN đã tăng 10% trong cùng kỳ. Ngược lại, số liệu đầu tư vào Trung Quốc đã giảm hơn 60% trong giai đoạn 2022–23 so với mức trung bình trước đại dịch.

Những thay đổi này cho thấy vai trò kết nối của một số nền kinh tế châu Á - được chỉ ra bởi sự dịch chuyển đầu tư khỏi Trung Quốc và hướng tới các nền kinh tế châu Á khác - có thể tăng cường hơn nữa. Sự gia tăng đầu tư vào Ấn Độ tạo cơ sở để kỳ vọng vào sự tăng trưởng liên tục với tư cách là nhà cung cấp hàng hóa và dịch vụ toàn cầu.

Nguồn: Maritime Gateway

Từ khóa: địa chính trị, đầu tư, xu hướng, thương mại