Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Một trong những khu vực sôi động nhất thế giới gần như nằm trong sân sau của Ấn Độ và đang vẫy gọi mối quan hệ chặt chẽ hơn.

Trong những thập kỷ gần đây, vị thế toàn cầu của Đông Nam Á, một khu vực gồm 11 quốc gia, đã liên tục tăng lên. Một góc nhìn rộng hơn và dài hạn kêu gọi sự hội nhập chính trị và kinh tế lớn hơn giữa Ấn Độ và khu vực chiến lược này với 675 triệu dân. Ấn Độ có các mối quan hệ lịch sử với Đông Nam Á, được xây dựng qua thương mại hàng hải, cùng với sự lan tỏa của Ấn Độ giáo và Phật giáo, cùng các mối tương đồng văn hóa sâu sắc. Với thu nhập bình quân đầu người danh nghĩa là 5.017 USD, gấp đôi so với Ấn Độ, và tổng GDP đạt 3,5 nghìn tỷ USD – tương đương với Ấn Độ - khu vực này xứng đáng có các mối quan hệ tương hỗ chặt chẽ hơn trên nhiều phương diện. Cùng với nhau, Đông Nam Á và Ấn Độ chiếm một phần tư dân số thế giới và 15% GDP toàn cầu, khiến họ trở thành hai trong những khu vực phát triển nhanh nhất thế giới. Định hướng ngoại giao của họ cũng đồng điệu, với cả hai đều tin tưởng vào việc xây dựng các mối quan hệ với nhiều quốc gia để thúc đẩy sự ổn định khu vực.

Phần đông nam của lục địa châu Á có lịch sử lâu dài về sự xâm chiếm của các cường quốc châu Âu và đã bị quân đội Nhật Bản chiếm đóng trong thời gian ngắn trong Thế chiến II. Khu vực này đã trở nên độc lập sau khi phần lớn các quốc gia đã thoát khỏi ách thống trị của nước ngoài trong những năm sau chiến tranh. Mặc dù phải giải quyết những thách thức phức tạp về sắc tộc và trong nước, các quốc gia này vẫn tiếp tục xây dựng nền kinh tế của mình thông qua các mối quan hệ song phương và đa phương thống nhất, tận dụng vị trí chiến lược của họ dọc theo một số tuyến đường biển được sử dụng nhiều nhất trên thế giới. Trong bối cảnh quốc tế có sự cạnh tranh địa chính trị gia tăng và trật tự kinh tế toàn cầu đang suy yếu - dẫn đến bất ổn, thay đổi mô hình thương mại và đầu tư không thể đoán trước - khu vực này vẫn duy trì được sự ổn định đáng kể. Và đã tránh được việc bị vướng vào bất kỳ cuộc xung đột địa chính trị lớn nào của thời đại, các quốc gia ở đây cũng không tham gia vào những căng thẳng lớn hiện nay.

Với sự khác biệt đáng kể về dân số và mật độ, hầu hết các quốc gia Đông Nam Á đều được hưởng lợi thế nhân khẩu học đáng kể. Phần lớn người dân ở đây lạc quan về việc đạt được những cải thiện lớn trong cuộc sống, như đã được Tổng thống Singapore Tharman Shanmugaratnam nhắc đến gần đây trong lễ kỷ niệm 20 năm thành lập Viện Nghiên cứu Nam Á. Sự xuất hiện và gia tăng của những yếu tố thuận lợi này trong những năm gần đây đã thúc đẩy thế giới công nghiệp hóa có cái nhìn thận trọng hơn về khu vực này. Nhiều người dự báo rằng, chủ yếu nhờ tiềm năng thịnh vượng và tiến bộ của Đông Nam Á, thế kỷ 21 có thể thực sự trở thành "Thế kỷ của châu Á."

SỰ GẮN KẾT NGÀY CÀNG TĂNG GIỮA CÁC QUỐC GIA ĐÔNG NAM Á

Singapore giàu có hơn được xếp vào nhóm các quốc gia phát triển, trong khi Brunei Darussalam, Indonesia và Malaysia được coi là các quốc gia thu nhập trung bình. Những quốc gia này duy trì sự hợp tác tích cực với Thái Lan, Philippines, và các quốc gia kém phát triển hơn như Việt Nam, Timor-Leste (quốc gia mới nhất của châu Á, trước đây là Đông Timor), Lào và Campuchia. Myanmar, với dân số đáng kể 54 triệu người và thu nhập bình quân đầu người thấp chỉ 1.053 USD, vẫn là một ngoại lệ, không có triển vọng phục hồi chính trị hoặc kinh tế trong tương lai gần. Một điểm chung đáng chú ý giữa các quốc gia này là sự nhận thức sớm về lợi ích của việc duy trì mối quan hệ láng giềng tốt đẹp và hành động hợp tác. Ngay từ năm 1967, năm quốc gia trong số này đã họp tại Bali, Indonesia để thành lập Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á (ASEAN). Đến năm 1999, năm quốc gia còn lại đã tham gia, chỉ còn Timor-Leste, quốc đảo nhỏ ở phía đông Indonesia, vẫn chưa gia nhập nhóm.

Trong những năm qua, ASEAN đã đảm nhận vai trò trung tâm quan trọng và trở thành tổ chức khu vực chính tại Đông Nam Á. ASEAN hoạt động với một ban thư ký đầy đủ chức năng tại Jakarta và tổ chức ít nhất hai hội nghị thượng đỉnh thường niên của các lãnh đạo chính phủ các quốc gia thành viên. Các hội nghị này được các quan chức ASEAN theo dõi nhằm đảm bảo tiến bộ thiết thực. Các chuẩn mực, quy tắc và giá trị mà các thành viên phải tuân thủ đã được hệ thống hóa, với Hiến chương ASEAN được ký kết vào năm 2008, đề ra các yêu cầu về trách nhiệm và tuân thủ, có tính ràng buộc pháp lý đối với tất cả các thành viên. ASEAN cũng được đăng ký với Liên Hợp Quốc, tổ chức này có sự hợp tác với ASEAN để làm trung gian trong khu vực và với các quốc gia khác.

Mục tiêu rộng hơn của ASEAN là tạo ra một cộng đồng cơ hội cho tất cả mọi người. Để đạt được điều này, ASEAN đã thành lập các nhóm tập trung như "Cùng nhau tiến bước," hoạt động với tầm nhìn cộng đồng và một Cộng đồng chính trị - an ninh. Cộng đồng Kinh tế ASEAN hướng đến việc coi toàn khu vực như một thị trường và cơ sở sản xuất duy nhất, thúc đẩy phát triển kinh tế công bằng và hội nhập toàn diện vào nền kinh tế toàn cầu. Cộng đồng Văn hóa-Xã hội của ASEAN nhằm giúp người dân phát huy hết tiềm năng của mình, trong khi Cộng đồng Kết nối ASEAN làm việc để củng cố các kết nối về cơ sở hạ tầng, thể chế và con người, nhằm thúc đẩy một cộng đồng bổ trợ, hòa nhập và gắn kết hơn. Một nhóm cụ thể tập trung vào việc thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các quốc gia thành viên thông qua các nỗ lực hợp tác trong cơ sở hạ tầng, phát triển nguồn nhân lực, thông tin và truyền thông. ASEAN tích cực thúc đẩy quan hệ đối ngoại của khu vực bằng cách thành lập các diễn đàn cụ thể theo từng khu vực như Hội nghị thượng đỉnh ASEAN-Ấn Độ, Hội nghị thượng đỉnh ASEAN-Đông Á và Diễn đàn khu vực ASEAN. Ngoài ra, các nền tảng cho các cuộc thảo luận cấp bộ trưởng, quốc phòng và cấp bộ trưởng khác đã được tạo ra để tăng cường quan hệ và hợp tác.

Một khía cạnh đáng chú ý của sự hợp tác ngày càng tăng giữa các quốc gia Đông Nam Á là tập trung vào việc phát triển năng lực của riêng mình thay vì tìm cách lấn át các quốc gia khác. Trọng tâm này ngày càng rõ ràng trong nỗ lực thúc đẩy đổi mới như một động lực tăng trưởng dài hạn, ủng hộ sự cạnh tranh về năng lực hơn là kìm hãm đổi mới bằng cách loại bỏ các đối thủ cạnh tranh. Bên cạnh đó, các quốc gia này còn có ý thức thúc đẩy các nỗ lực hợp tác giữa các chính phủ, nhóm cộng đồng, tổ chức phi chính phủ, công đoàn, viện đào tạo và các công ty tư nhân. Một cách tiếp cận toàn diện như vậy thúc đẩy tư duy minh bạch và thúc đẩy các lợi ích dài hạn thông qua sự đồng thuận chính trị và các chính sách kinh tế cởi mở.

Việc tăng cường quan hệ đối tác với Đông Nam Á với thái độ sáng suốt sẽ giúp Ấn Độ có lợi thế. Có nhiều phạm vi đáng kể để tăng cường hợp tác trong các lĩnh vực như năng lượng, sản xuất tiên tiến (bao gồm cả thiết bị quốc phòng), cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe, sáng kiến ​​kết nối, số hóa, an ninh mạng, tính bền vững và phát triển kỹ năng. Bằng cách tập trung vào nhu cầu cụ thể của từng quốc gia thành viên và xây dựng quan hệ đối tác phù hợp, Ấn Độ có thể củng cố khuôn khổ chính sách đối ngoại của mình, chuyển từ chiến lược "Hướng Đông" sang "Hành động hướng Đông". Việc Ấn Độ gần đây được chỉ định là đối tác đối thoại đầy đủ của ASEAN càng nhấn mạnh thêm kỳ vọng về vai trò tích cực hơn trong việc phát triển quan hệ với các quốc gia thành viên. Sự tham gia này càng cần thiết hơn khi Ấn Độ tăng cường vai trò của mình trong các cấu trúc mới và được hồi sinh gần đây như Quad, hoạt động theo tầm nhìn Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

YẾU TỐ TRUNG QUỐC ĐANG TÁC ĐỘNG

Trong những năm gần đây, Trung Quốc cũng đã xây dựng mối quan hệ thương mại và đầu tư chặt chẽ với các quốc gia ASEAN khác, đặc biệt là Indonesia, Singapore, Việt Nam và Brunei. Chi phí sản xuất thấp hơn và hậu cần hiệu quả, đặc biệt là trong việc vận chuyển hàng hóa đến các nước Đông Nam Á lân cận, đã khiến các sản phẩm của Trung Quốc có tính cạnh tranh cao.

Những lợi thế này cũng đang dần mở rộng sang các lĩnh vực công nghệ cao. Chắc chắn, Ấn Độ phải nghiêm túc xem xét những diễn biến và mối đe dọa này khi khám phá các cơ hội để đào sâu và mở rộng phạm vi tiếp cận chiến lược của mình trong khu vực.

Năm 2021, lo ngại hàng hóa giá rẻ của Trung Quốc, đặc biệt là hàng sản xuất, các nhà hoạch định chính sách Ấn Độ đã rút lui vào phút chót khỏi việc ký kết Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) gồm 15 quốc gia. Hiệp định này bao gồm mười quốc gia ASEAN, New Zealand, Úc, Hàn Quốc, Nhật Bản và Trung Quốc. Các biện pháp giảm thuế và tạo thuận lợi theo RCEP đã đưa Trung Quốc đến gần hơn về mặt thương mại với Đông Nam Á theo cách có cấu trúc hơn, trong khi Ấn Độ vẫn tiếp tục hoạt động theo các hiệp định thương mại song phương cũ hơn. Ngoài ra, mối quan hệ dân tộc chung của Trung Quốc với công dân ở một số quốc gia Đông Nam Á đã mang lại cho nước này một lợi thế. Với việc Ấn Độ đặt mục tiêu nắm giữ một phần trong chuỗi giá trị toàn cầu khi Trung Quốc lùi bước, có lẽ đã đến lúc Ấn Độ xem xét lại lập trường trước đây của mình về RCEP với tư duy cởi mở hơn. May mắn thay, hầu hết các thành viên của hiệp định đã chỉ ra rằng họ vẫn hoan nghênh Ấn Độ tham gia hiệp định thương mại này, ngay cả khi đã muộn.

ẤN ĐỘ TĂNG CƯỜNG QUAN HỆ MỘT CÁCH CẨN TRỌNG

Mặc dù Trung Quốc có sự hiện diện mạnh mẽ ở Đông Nam Á, Ấn Độ vẫn có thể tăng cường đáng kể thương mại song phương. Singapore đã là một đối tác thương mại quan trọng và là nguồn vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) lớn vào Ấn Độ. Các quốc gia có tầm quan trọng kinh tế khác trong khu vực hiện đang mở cửa cho việc tham gia tích cực hơn vào chiến lược “Trung Quốc cộng”, mang đến nhiều cơ hội cho Ấn Độ. Với thế mạnh trong các hoạt động dịch vụ, Ấn Độ có những lợi thế nhất định trong việc tham gia vào nhiều chuỗi cung ứng toàn cầu. Ngoài ra, dân số trẻ của Ấn Độ giúp nước này có thể cung cấp lực lượng lao động có đào tạo chuyên môn cho các quốc gia thiếu lao động như Singapore, Lào, Campuchia và thậm chí là Việt Nam, nơi đang bắt đầu trải qua tình trạng thiếu hụt lao động. Khu vực ASEAN nói chung đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt bác sĩ, nhân viên y tế và giáo viên. ASEAN có thể hưởng lợi từ đội ngũ chuyên gia Ấn Độ có tay nghề cao trong các lĩnh vực năng lượng, giao thông vận tải, phần mềm công nghệ thông tin, ứng dụng kỹ thuật số trong sản xuất tiên tiến và công nghệ tài chính, bên cạnh lĩnh vực chăm sóc y tế và dịch vụ khách sạn. Cộng đồng lớn người Ấn Độ đã có mặt ở các quốc gia này sẽ giúp những người nhập cư mới hòa nhập nhanh chóng, dễ dàng trong quá trình chuyển đổi và chứng minh giá trị của họ với các nhà tuyển dụng ngay từ sớm.

Trong khi nhấn mạnh việc tăng cường quan hệ với các quốc gia Đông Nam Á, Ấn Độ phải ghi nhớ cả những điểm tương đồng và không tương đồng với họ. Ngoài lịch sử, truyền thống và văn hóa chung, mức độ thịnh vượng và tiến bộ rất khác nhau trên khắp khu vực. Ví dụ, Singapore, Indonesia và Malaysia đã đạt được thành công kinh tế đáng kể và quản lý các vấn đề đối nội và đối ngoại của họ một cách khéo léo. Tiếp theo là Việt Nam, Thái Lan, Brunei Darussalam và Philippines, mặc dù vẫn còn một khoảng cách đáng kể trong phát triển.

Ấn Độ phải đối xử với từng quốc gia trong số mười một quốc gia này như những quốc gia bình đẳng, công nhận bản sắc riêng của họ thay vì nhóm họ lại với nhau, như đã làm cách đây không lâu khi tất cả các nhà lãnh đạo ASEAN được mời làm Khách mời chính cho Lễ diễu hành Ngày Cộng hòa ở New Delhi. Ngoài ra, Ấn Độ nên thận trọng không dán nhãn các quốc gia này là một phần của "Nam bán cầu", nơi mà giới lãnh đạo Ấn Độ có vị thế tốt hơn do đã được công nhận ở một mức độ nhất định nào đó. Cách tiếp cận này sẽ mang lại cho các quốc gia Đông Nam Á cảm giác tâm lý bình đẳng với Ấn Độ, mà không có ấn tượng rằng họ đang đối phó với một "Người anh cả".

Tác giả: Tiến sĩ Ajay Dua, nhà kinh tế phát triển, là cựu Bộ trưởng Bộ Thương mại và Công nghiệp.

Nguồn: Sunday Guardian

Từ khóa: chiến lược, RCEP, tăng cường quan hệ, ASEAN