Thế giới nên chú ý đến một thỏa thuận thương mại và biến đổi khí hậu mới

71ae2ec306aca1f2f8bd

Thỏa thuận ACCTS giữa bốn quốc gia nhỏ là một hình mẫu cho tất cả các nền kinh tế

Thế giới cần chú ý nhiều hơn đến một thỏa thuận thương mại mới- có thể đáp ứng trước thách thức về biến đổi khí hậu tốt hơn.

Kết luận hồi đầu tháng 7 vừa qua về Thỏa thuận Biến đổi khí hậu, Thương mại và Bền vững (ACCTS) giữa New Zealand, Costa Rica, Thụy Sĩ và Iceland được đưa ra vào thời điểm khi mà thế giới đang ghi nhận mức nhiệt cao kỷ lục, cháy rừng lan rộng, lũ lụt và hạn hán. Bất chấp những diễn biến này, các thành viên WTO vẫn chưa thể thống nhất để phát triển các quy tắc thương mại mới nhằm giúp ngăn chặn những xu hướng này, điển hình là gần đây họ vẫn chưa thể hoàn tất phần hai của thỏa thuận trợ cấp nghề cá.

Thỏa thuận ACCTS phản ánh một mô hình mới nổi cho các thỏa thuận thương mại- một mô hình hạn chế về số lượng người tham gia và ngành nghề được chọn nhưng có thể đồng nhất các quyết định nhanh hơn và không ảnh hưởng đến tham vọng.

Thay vì ngồi bàn luận bất tận về cách tốt nhất để đưa các mối quan tâm về biến đổi khí hậu và phát triển bền vững trong các thỏa thuận thương mại, bốn nước nhỏ này, các nước phụ thuộc thương mại đã hành động và có các cam kết ý nghĩa. Thỏa thuận là một bước quan trọng trong việc giải thích điều gì là khả thi trong bối cảnh tranh chấp này. Các bên hy vọng rằng những nước khác sẽ tham gia theo thời gian, hoặc thậm chí áp dụng những quy tắc tương tự trong thỏa thuận song phương của họ, tạo động lực cho một thỏa thuận đa phương rộng hơn.

ACCTS có bốn thành phần chính. Thứ nhất, bốn đối tác sẽ giảm thuế quan với hơn 300 “hàng hóa bảo vệ môi trường” khi có hiệu lực. Mặc dù danh sách hàng hóa vẫn chưa được công bố, các thành viên khẳng định đây là danh sách toàn diện và tham vọng nhất cho đến nay, bao gồm pin mặt trời, tuabin gió, xe điện, giấy tái chế và các sản phẩm gỗ, cung cấp giải pháp thay thế thân thiện với môi trường hơn so với các nguyên liệu có hàm lượng carbon cao. Đây cũng bao gồm các tiêu chí để đánh giá như hàng hóa bảo vệ môi trường vì vậy danh sách có thể cập nhật liên tục. Việc cắt giảm thuế quan sẽ áp dụng cho tất cả các thành viên WTO (không chỉ các bên khác) để thống nhất với quy tắc của WTO.

Thứ hai, các bên đã vượt ra ngoài các cam kết hàng hóa để mở rộng các ngành dịch vụ của họ. Họ đã nhất trí các mức độ tiếp cận thị trường mới trong hơn 100 lĩnh vực có “góp phần đáng kể vào việc giải quyết các mục đích cấp bách về môi trường”. Tuy nhiên, chúng bao gồm những lĩnh vực nào, và mức độ tiếp cận thị trường đã đồng thuận vẫn chưa được công bố.

Thứ ba, thỏa thuận cung cấp một khuôn khổ mới nhằm cấm và trừng phạt những khoản trợ cấp cho nhiên liệu hóa thạch gây hại, với một số ngoại lệ hạn chế.

Cuối cùng, các bên nhất trí hướng dẫn cho các chương trình dán nhãn sinh thái tình nguyện, điều này giúp cung cấp cho người tiêu dùng thông tin rõ ràng hơn và tránh những nhãn dán như vậy trở thành rào cản thương mại. Việc đưa giải quyết tranh chấp ràng buộc vào thỏa thuận cũng nhấn mạnh tầm quan trọng mà các quốc gia dành cho cam kết này.

Các đối tác ACCTS hy vọng sẽ ký kết thỏa thuận vào cuối năm nay, với mục tiêu rằng thỏa thuận sẽ có hiệu lực vào năm 2025. Một khi văn kiện được công bố, những nước khác sau đó sẽ có cơ hội nghiên cứu các nghĩa vụ và xác định mối quan tâm của họ về việc gia nhập. Na Uy đã tham gia vào tất cả 15 vòng đàm phán nhưng nước này cho biết vẫn cần thêm thời gian để xem xét văn kiện cuối cùng để đánh giá liệu có nên ký kết không. Fiji cũng tham gia vào các cuộc đàm phán nhưng đã sớm rút khỏi các cuộc thảo luận, có thể do vấn đề về năng lực.

Hoa Kỳ khó có thể ký kết- cụ thể là khi xét đến việc tiếp tục cắt giảm thuế quan, và đặc biệt là khi những thuế quan đó dự kiến cũng sẽ áp dụng cho các bên không phải thành viên, bao gồm Trung Quốc. Việc hạn chế trợ cấp nhiên liệu hóa thạch cũng là một bước đi quá xa cho Washington, mặc dù tổng thống Dân chủ trong năm tới có thể tham vọng hơn.

Giống những nước khác, Trung Quốc dự kiến sẽ nghiên cứu kỹ văn kiện một khi nó được công bố. Mặc dù Bắc Kinh có những mối quan tâm với một số thành phần của thỏa thuận, nước này có khả năng vẫn xin gia nhập, như họ đã làm gần đây với Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) và Hiệp định Đối tác Kinh tế Kỹ thuật số (DEPA). Với việc bày tỏ sự quan tâm, Bắc Kinh không mất mát gì nhiều. Nước này có thể cho thấy cam kết giải quyết biến đổi khí hậu thông qua các thỏa thuận thương mại phù hợp với WTO trong khi xem xét liệu các bên khác sẽ cân nhắc tính linh hoạt cần thiết cho việc tham gia.

Mặc dù hai nền kinh tế lớn nhất có thể vắng mặt, ACCTS cho phép một mô hình mà New Zealand và các nước nhỏ và vừa khác đang hướng đến: một cách tiếp cận “hãy bắt đầu từ quy mô nhỏ” đối với các thỏa thuận thương mại trong đó họ tập trung vào các lĩnh vực quan tâm cụ thể, mời một số ít các quốc gia có cùng chí hướng tham gia và theo thời gian mở rộng phạm vi tham gia và tăng cường các cam kết.

Cách tiếp cận này, đã áp dụng thành công cho CPTPP, DEPA và Thỏa thuận Thương mại và Giới toàn cầu, ngày càng hấp dẫn vì các thỏa thuận trong WTO rất khó đạt được do có nhiều thành viên.

ACCTS bao gồm các quy tắc và các cam kết tiếp cận thị trường có thể không được Washington đồng thuận, nhưng bằng cách không tham gia đàm phán, Hoa Kỳ tiếp tục đánh mất vai trò của mình trong việc định hình các quy tắc thương mại và đầu tư mới.

Nhiều thỏa thuận thương mại nhỏ này giữa các nhóm nhỏ đối tác thương mại dự kiến sẽ được ký kết trong những tháng và năm tới. Nếu mô hình này thúc đẩy sự phát triển của các chuẩn mực mới trong chính sách thương mại (như các bên hy vọng), Washington nên cân nhắc lại lập trường của mình là không tham gia hay giành lấy vị trí của mình trên bàn đàm phán.

*Wendy Cutler là phó chủ tịch của Viện Chính sách Xã hội Châu Á và cựu phó đại diện thương mại Hoa Kỳ. Jane Mellsop là giám đốc thương mại, đầu tư và an ninh kinh tế tại Viện Chính sách Xã hội Châu Á.

Nguồn: Nikkei Asia

Từ khóa: thỏa thuận ACCTS, các nước nhỏ, thương mại, mô hình thương mại mới