Hiệp định thương mại tự do có thể giúp thắt chặt mối quan hệ kinh tế giữa Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc?

Cuộc đàm thoại về một hiệp định thương mại tự do giữa Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc lại nổi lên tại hội nghị thượng đỉnh gần đây. Các nhà phân tích cho rằng chủ nghĩa thực dụng phải chiếm ưu thế hơn ý thức hệ thì cả ba nước mới đạt được thỏa thuận.

Các chuyên gia cho rằng Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc đều sẽ hưởng lợi nếu họ có thể đạt được một thỏa thuận thương mại tự do giữa ba bên, nhưng họ sẽ phải vượt qua những thách thức nghiêm trọng xuất phát từ những căng thẳng địa chính trị và các vấn đề khác.

Các cuộc đàm phán cho FTA ba bên đã bị trì hoãn từ năm 2019, nhưng thỏa thuận thương mại bị lãng quên này lại một lần nữa xuất hiện vào ngày 27/5/2024 vừa qua tại hội nghị thượng đỉnh ba bên với sự tham gia của Thủ tướng Trung Quốc Lý Cường, Thủ tướng Nhật Bản Fumio Kishida và Tổng thống Hàn Quốc Yoon Suk Yeol.

Tại hội nghị thượng đỉnh đầu tiên sau bốn năm, ba nhà lãnh đạo đã cam kết khởi động lại các cuộc thảo luận về FTA.

Ông Lý Cường đã gọi Hàn Quốc và Nhật Bản “tăng cường kết nối kinh tế và thương mại, duy trì sự ổn định và lưu thông của chuỗi cung ứng và chuỗi cung nghiệp, và tái khởi động và hoàn tất các cuộc đàm phán về FTA giữa ba bên sớm nhất có thể.”

Ba ngày sau, vào ngày 30/5, Bộ trưởng Thương mại Trung Quốc cho biết nước này đã sẵn sàng đẩy nhanh tiến độ đàm phán.

Người phát ngôn Bộ Thương mại He Yadong cho biết: Phía Trung Quốc rất coi trọng các cuộc đàm phán FTA, nước này mong đợi FTA sẽ giúp thúc đẩy sự hồi phục dần của nền kinh tế khu vực và toàn cầu.

Trong khi Tổng thống Hàn Quốc Yoon Suk Yeol cho rằng ba nước đã “quyết định tạo ra sự minh bạch và môi trường có thể dự đoán được dành cho thương mại và đầu tư đồng thời thiết lập một chuỗi cung ứng an toàn.”

Khi cuộc họp kinh doanh giữa ba bên diễn ra sau hội nghị thượng đỉnh, các nhà lãnh đạo kinh doanh đã đồng thuận thành lập một nhóm làm việc để tiến hành nghiên cứu chung về hợp tác kinh tế trong lĩnh vực công.

Xây dựng dựa trên hiệp định RCEP

Ba nước đều có sức mạnh kinh tế. Cả ba chiếm khoảng 25% tổng sản phẩm quốc nội toàn cầu và có tổng khối lượng thương mại hằng năm hơn 800 tỷ USD.

Trung Quốc là đối tác thương mại lớn nhất của Nhật Bản và Hàn Quốc ngược lại Nhật Bản và Hàn Quốc xếp vị trí thứ tư và năm về thương mại với nước này.

Các chuyên gia lưu ý rằng khi khởi động lại các cuộc đàm phán FTA, các nước Đông Á nên xây dựng dựa trên các hiệp định thương mại hiện có nhằm cố gắng tạo ra một hiệp định trong đó cho thấy mối liên kết kinh tế mạnh mẽ nhất của cả ba cho tới thời điểm hiện tại.

Trung Quốc và Hàn Quốc đã ký một FTA vào năm 2015.

Cả ba nước đều là thành viên của Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực có hiệu lực năm 2022. RCEP là một FTA giữa 10 nước Hiệp đội Các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), Australia, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và New Zealand.

Một FTA Trung Quốc- Nhật Bản- Hàn Quốc sẽ được xem là “RCEP+”, vượt xa mức độ tự do hóa của RCEP.

Nikkei Asia đưa tin: Chẳng hạn, ba nước sẽ nhắm đến xóa bỏ hoàn toàn thuế quan đối với ô tô và phụ tùng ô tô, điều khoản mà RCEP không có.

Cũng theo Nikkei: Nhật Bản cũng sẽ tìm cách giảm trợ cấp công nghiệp và đối xử ít ưu đãi hơn đối với các doanh nghiệp nhà nước, điều khoản không được đề cập trong RCEP.

Tiến sĩ Deborah Elms, trưởng chính sách thương mại tại Tổ chức Hinrich Foundation, Singapore lưu ý: Các cam kết của ba nước với nhau trong RCEP là “tương đối ít”.

Bà Elms cho rằng: Một FTA ba bên sẽ cho phép các nước này tập trung hơn. “Nếu chỉ có ba nước trong mối quan hệ đối tác, bạn có thể điều chỉnh hiệp định theo những cách tham vọng trong một số lĩnh vực hơn là làm điều đó với 15 đối tác khác nhau.”

Bà Elms cũng cho biết: Mặc dù ông He Yadong cho rằng nền kinh tế của ba nước đều phụ thuộc lẫn nhau cao và chuỗi cung ứng công nghiệp của họ liên kết chặt chẽ với nhau, các nước này cũng là đối thủ cạnh tranh trong nhiều lĩnh vực bao gồm nông nghiệp, điện tử và hóa chất.

Việc tìm kiếm sản phẩm để xóa bỏ thuế quan sẽ là “một thách thức”, đồng thời cho rằng đồ nội thất, nguyên liệu thô và dịch vụ là những lĩnh vực tiềm năng sẽ được mở ra.

Ai là người muốn đàm phán?

Trong khi một số chuyên gia cho rằng Trung Quốc mong muốn thúc đẩy các cuộc đàm phán FTA do những thách thức kinh tế hiện nay, những ý kiến khác lại tin rằng hiệp định cũng sẽ mang lại lợi ích cho Hàn Quốc và Nhật Bản.

Giáo sư Syaru Shirley Lin, chủ tịch Trung tâm Đổi mới và Phục hồi châu Á- Thái Bình Dương, đồng thời là giáo sư nghiên cứu tại Đại học Virginia tại Mỹ: Việc Trung Quốc mong muốn thúc đẩy ký kết FTA không có gì đáng ngạc nhiên.

Bà Lin cho biết: “Hội nhập thị trường chặt chẽ hơn giữa các quốc gia này có ý nghĩa kinh tế. Trước những thách thức kinh tế của Trung Quốc, phản ánh qua sự đi xuống của thị trường bất động sản, tiêu thụ và đầu tư lĩnh vực công kém cũng như áp lực giảm phát và nợ gia tăng, Bắc Kinh cần các phương pháp cần thiết để thúc đẩy tăng trưởng.”

Năng lực sản xuất công nghiệp cao và xuất khẩu pin năng lượng mặt trời, xe điện và thép giá rẻ hiện đang đối mặt áp lực từ Mỹ, nước này lo ngại những nỗ lực sản xuất trong nước bị tổn thương.

Mỹ đang tăng thuế quan đối với một số hàng nhập khẩu từ Trung Quốc, bao gồm 100% thuế đối với xe điện, và đang có ý hợp tác với châu Âu để giải quyết tình trạng sản xuất dư thừa của Trung Quốc.

Tiến sĩ khoa học chính trị và quan hệ quốc tế Zhu Zhiqun tại Đại học Bucknell đã phản đối ý kiến cho rằng Trung Quốc là nước mong muốn tham gia FTA nhất. Cả ba bên thật ra đều có “lợi ích chung” trong các vấn đề thương mại và chuỗi cung ứng.

Nước chủ nhà của hội nghị thượng đỉnh Hàn Quốc cũng đã có những nỗ lực đáng chú ý khi khởi động hội nghị thưởng đỉnh ba bên. Đầu tháng 5, Ngoại trưởng Cho Tae-yul đã thăm người đồng cấp ông Wang Yi tại Bắc Kinh để mở đường cho hội nghị thượng đỉnh.

Trong khi Tổng thống Hàn Quốc đang tìm cách tăng cường mối quan hệ với Mỹ và Nhật Bản, ông Cho vẫn nhấn mạnh rằng điều đó không có nghĩa Hàn Quốc đang không thân thiết với Trung Quốc.

Tiến hành thận trọng?

Các nhà phân tích lưu ý rằng với nhu cầu cân bằng yếu tố địa lý và thị trường với hai cường quốc Mỹ- Trung, cả ba nước sẽ phải tiến hành một cách thận trọng nếu đàm phán FTA được tái khởi động.

Tiến sĩ Zhu cho biết: Mỹ vẫn là “đồng minh và đối tác quan trọng nhất” đối với cả Nhật Bản và Hàn Quốc. Tuy nhiên, Trung Quốc là nước cận kề và là đối tác thương mại lớn nhất của cả hai. Sẽ không có lợi gì nếu đối đầu với Trung Quốc.”

Giáo sư Lin cho biết: Mặt khác, Nhật Bản và Hàn Quốc “nhận thức sự phụ thuộc về kinh tế bất đối xứng giữa hai nước với Trung Quốc là một bất lợi” và điều này đã thúc đẩy hai nước theo đuổi sự đa dạng hóa kinh tế, cụ thể trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược Mỹ- Trung.

Bà Lin cũng nói thêm: “Do vậy, trong quá trình đàm phán, Tokyo và Seoul sẽ thận trọng hơn và có thể yêu cầu Trung Quốc giải quyết những lo ngại về tình trạng sản xuất dư thừa, trợ cấp và đối xử ưu đãi đối với doanh nghiệp nhà nước- những vấn đề mà Bắc Kinh vẫn chưa khắc phục.”

Dữ liệu cho thấy cả Hàn Quốc và Nhật Bản đều đã giảm đầu tư ở Trung Quốc trong những năm gần đây.

Theo Thống kê Hàn Quốc: Năm 2023, Hàn Quốc đã ghi nhận thâm hụt thương mại với Trung Quốc lần đầu tiên trong 31 năm qua, nhập khẩu 18 tỷ USD nhiều hàng hóa và dịch vụ hơn nước này xuất khẩu.

Theo Bộ Tài chính Hàn Quốc: Dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài của các công ty Hàn Quốc vào Trung Quốc cũng giảm 78,1% còn 1,87 tỷ USD trong năm 2023 so với năm trước.

Trong khi đó, lượng tiền mới ròng từ Nhật Bản vào Trung Quốc năm ngoái đã giảm xuống mức thấp nhất trong ít nhất một thập kỷ qua, khoảng 1.31 nghìn tỷ Yên Nhật (tương đương 11,91 tỷ USD).

Một cuộc khảo sát gần đây do Phòng Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản ở Trung Quốc cho thấy: Phân nửa trong số 1.741 công ty Nhật Bản được khảo sát dự đoán nền kinh tế Trung Quốc sẽ xấu đi trong năm 2024, từ mức 37% vào cuối năm ngoái.

Giữ đà

Các chuyên gia cũng có quan điểm trái chiều về khả năng một FTA sẽ diễn ra trong tương lai gần.

Tiến sĩ Elms không đặt nhiều hy vọng. Bà cho biết: “Các cuộc đàm phán sẽ mất thời gian vì có nhiều vấn đề phức tạp.”

Những cam kết mới nhất từ ba nhà lãnh đạo sẽ “không tạo ra sự khác biệt” đối với công ty cho tới khi các cuộc đàm phán chuyển sang “giai đoạn chính thức” khi mà các lợi ích kinh tế thật nằm trên bàn đàm phán và một thỏa thuận “cận kề việc ký kết”.

Tiến sĩ Zhu lại lạc quan cho biết: “Nếu cả ba nước vẫn giữ vững tinh thần như bây giờ, xóa bỏ các rào cản và chống lại sự can thiệp tiềm tàng từ bên ngoài, thì một FTA có thể đạt được trước khi kéo dài hơn.”

“Chủ nghĩa thực dụng phải vượt lên ý thức hệ hoặc nền chính trị của các cường quốc.”

Bà Elms cho biết: “Tất cả các bên chắc chắn sẽ phải tăng cường nỗ lực nếu họ nghiêm túc về việc ký kết một FTA- chẳng hạn gặp gỡ thường xuyên hơn và có một nhóm lớn tham gia thảo luận với cường độ cao hơn.”

Các cuộc đàm phán một năm một lần “sẽ không mang lại nhiều thay đổi.”

Nguồn: CAN

Từ khóa: hội nghị thượng đỉnh, FTA, Nhật Bản, Trung Quốc, Hàn Quốc