Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Thương mại toàn cầu đã phát triển đáng kể trong những thập kỷ gần đây. Không những chỉ khối lượng của thương mại xuyên biên giới tăng trưởng khá lớn, bản chất của nó cũng thay đổi đáng kể khi thương mại điện tử phát triển.

Đối với các cơ quan hải quan trên thế giới, những thay đổi này đặt ra thách thức mới như thế nào để ứng phó với số lượng lớn của các lô hàng tương đối nhỏ và giá trị thấp đến biên giới với tốc độ ngày càng nhanh. Một vài quốc gia đã tăng mức tối thiểu, mà ngưỡng giá trị hải quan dưới mức hàng hóa nhập khẩu được miễn thuế và/ hoặc đánh thuế - nhưng không phải là tất cả.

Công nghệ có thể giúp doanh nghiệp và cơ quan hải quan điều chỉnh theo các mô hình thương mại mới, tăng cường hiệu quả đạt được trong chuỗi cung ứng và logistics, cũng như thuế hải quan và thu thuế. Sử dụng TradeTech – công nghệ thương mại – bằng cách này sẽ loại bỏ quan liêu và thời gian thực hiện thủ tục hành chính ở biên giới.

Áp lực số hóa trong thương mại gia tăng

Chỉ trong 10 năm qua, khối lượng thương mại xuyên biên giới gia tăng khoảng 25%. Và mặc dù có sự suy thoái trong đại dịch COVID, thương mại thế giới đang phục hồi trở lại và dự kiến sẽ tăng gấp đôi trong 2024. Tất nhiên, tốc độ tăng trưởng hàng năm cũng thay đổi theo thời gian và giữa các quốc gia. Các sự kiện địa chính trị có thể thay đổi mô hình thương mại, có nghĩa là cơ quan thuế quan có thể đối mặt tạm thời những đột ngột về dòng chảy thương mại cần phải xử lý.

Thế giới cũng đã chứng kiến sự gia tăng về mua sắm trực tuyến trong suốt thập kỷ qua. Doanh số bán lẻ của thương mại điện tử gần đây đã tăng gấp 4 lần từ 2014 đến 2021 và dự kiến sẽ tăng thêm 56% vào năm 2026. Điều này đã thay đổi quy mô cũng như tần suất của các chuyến hàng vì ngày càng có nhiều chuyến hàng nhỏ hơn phải qua hải quan thường xuyên hơn. Từ 2013 đến 2021, số lượng chuyến hàng trên toàn thế giới đã tăng gấp 4 lần và dự kiến sẽ tăng thêm gần khoảng 60% vào năm 2027.

Và khi thương mại quốc tế tiếp tục thay đổi, các quy định ngày càng trở nên phức tạp. Khi các quốc gia tham gia vào các hiệp định thương mại mới để đàm phán tiếp cận thị trường ưu đãi cho sản phẩm hàng hóa được sản xuất trong lãnh thổ của các quốc gia này, bối cảnh trở nên phức tạp hơn.

Các quy định xuất xứ - được sử dụng để quyết định xem hàng hóa cụ thể theo khu vực (điển hình như rượu sâm panh) có nên được xem xét “nguyên bản” và vì thế cho nên đủ điều kiện được hưởng 0% thuế quan - khác nhau giữa các hiệp định. Một quốc gia cũng có thể có những hiệp định thương mại khác với nhiều bên. Khi các quy định này chồng chéo, dẫn đến hiệu ứng “tô mì” sẽ tạo bối rối cho doanh nghiệp.

Quy định thương mại cũng ngày càng trở nên liên kết với nhau hơn trong các chính sách đối nội. Ví dụ, các biện pháp bền vững mới như Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của Liên minh châu Âu nhắm tới các quy trình sản xuất được triển khai trong thị trường xuất khẩu nhưng được thực thi tại biên giới trước khi vào thị trường nhập khẩu.

Cho nên, thương mại quốc tế đã tăng lên, mô hình đã thay đổi và quy định trở nên phức tạp hơn. Đối với các cơ quan hải quan, số hóa là con đường duy nhất ở phía trước.

Vai trò của AI đối với khoản thu thuế hải quan

Công nghệ hiện đại có tác động tích cực chưa từng có đối với thương nhân, cơ quan hải quan và tổ chức thuế.

Các công cụ công nghiệp hiện đại có thể giúp các thương nhân tuân thủ, ví dụ trí tuệ nhân tạo (AI) có thể sử dụng để theo dõi và ước tính lượng khí thải carbon trong các chu kỳ sản xuất và giúp tuân thủ CBAM EU.

AI cũng thể giúp đánh giá khả năng truy xuất nguồn gốc sản phẩm đáp ứng các quy định xuất xứ để đủ điều kiện tiếp cận thị trường ưu đãi theo các hiệp định thương mại đặc biệt. Điều này thậm chí có thể xảy ra không cần đến các thương nhân chứng minh hàng hóa sản xuất như thế nào và ở đâu – giúp giảm bớt gánh nặng đáng kể cho các doanh nghiệp.

AI cũng có thể được sử dụng để hoàn thành các biểu mẫu của chính phủ hoặc mô tả hàng hóa như là một phần của phân loại mã Hệ thống Hài hòa – ngôn ngữ tiêu chuẩn được sử dụng toàn cầu để phân loại hàng hóa tại hải quan. Những thủ tục như vậy có thể khó hiểu, đặc biệt đối với các doanh nghiệp, nhưng trợ lý AI có thể mang lại lợi ích cho các thương nhân hoặc hải quan hoặc các cơ quan thuế bằng các giảm sai sót và hạn chế sự chậm trễ trong việc vận chuyển hàng hóa.

Công nghệ và đặc biệt là AI, cũng có thể được con người sử dụng để giúp xử lý và phân tích dữ liệu theo cách nhanh hơn nhưng có ý nghĩa hơn, điển hình như ngăn chặn sự gian lận. Nhiều hóa đơn mà doanh nghiệp nhận được từ thương nhân được đến từ những thương nhân mà họ làm việc thường xuyên và tin tưởng – những hóa đơn này có thể được AI xử lý tự động.

Các công cụ AI tương tự cũng có thể xác định những điểm bất thường trong bất kỳ hóa đơn nào. Điều này có thể nâng cao tỷ lệ điều tra thành công của hải quan bằng cách cho phép họ tập trung vào các hóa đơn “nghi ngờ” thay vì thực hiện việc kiểm tra ngẫu nhiên giấy tờ của doanh nghiệp.

Thiết kế lại quy trình thương mại

Hơn 130 cơ quan hải quan trên toàn cầu đã bắt đầu phát triển hoặc thậm chí triển khai đầy đủ hệ thống hải quan tự động. Giờ đây, phân tích dữ liệu lớn dựa trên AI, robot, máy bay không người lái và các công nghệ đột phá khác đang ngày càng gia tăng.Việc áp dụng công nghệ kỹ thuật số tiên tiến có thể cũng tạo điều kiện tích hợp với các bộ phận khác nhau của các tổ chức quản lý thuế cũng như các cơ quan chính phủ khác trong nước và thậm chí quốc tế.

Các doanh nghiệp được khuyến khích liên kết trực tiếp hệ thống của họ với các cơ quan thuế quan trong EU và khối thương mại Nam Mỹ Mercosur để giảm bớt gánh nặng kiểm tra tại biên giới. Đây là sự chuyển đổi các mô hình từ cách tiếp cận dựa trên giao dịch – trong đó cơ quan hải quan kiểm tra có chọn lọc sản phẩm tại biên giới – sang cách tiếp cận dựa trên hệ thống – mà hệ thống thông tin của các doanh nghiệp sản xuất hoặc kinh doanh các sản phẩm này có thể được kiểm tra trước hoặc sau nhập khẩu.

Một số chính phủ cũng đang thử nghiệm với các hộp cát điều tiết có thể thử nghiệm công nghệ mới. Điển hình như: Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất đã bắt đầu bằng việc xây dựng sandbox cho TradeTech để cân bằng nhu cầu đổi mới với nhu cầu bảo vệ người tiêu dùng, duy trì tính toàn vẹn của thị trường và đảm bảo tuân thủ các quy định thương mại hiện có.

Hành động để thúc đẩy thương mại toàn cầu

Việc đẩy nhanh quá trình số hóa của thủ tục hải quan có thể mang lại một số thách thức nhưng cũng là cơ hội đối với doanh nghiệp. Minh bạch là một ví dụ điển hình. Khi các cơ quan hải quan có thể truy cập nhiều thông tin về chuỗi cung ứng của doanh nghiệp, sự bảo vệ dữ liệu có thể trở thành mối quan tâm.

Mặt khác, khả năng hiển thị chuỗi cung ứng được nâng cao sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho việc truy xuất và theo dõi các lô hàng theo thời gian thực, tránh tình trạng chất đống hàng tồn kho, giảm các chi phí và trung gian không cần thiết. Điều này có thể dẫn đến tăng hiệu quả.

Nguồn: World Economic Forum

Từ khóa: AI, hải quan, thuế, EU, CBAM