Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Quyết định “cấm” xuất khẩu gạo non-basmati của Ấn Độ vào tháng 7/2023 bị chỉ trích nặng nề, loại gạo này trước đây chiếm 1/3 tổng sản lượng xuất khẩu gạo tấm của Ấn Độ. Các nhà phê bình còn cho rằng động thái của Ấn Độ, với tư cách là nhà xuất khẩu gạo lớn nhất thế giới, nước này có thể mất uy tín với tuyên bố dẫn đầu miền Nam Toàn cầu trước đây và không thực hiện lời hứa giải quyết các thách thức lương thực toàn cầu với vai trò là chủ tịch G20 năm 2023.

Lệnh cấm xuất khẩu của Ấn Độ cũng có thể bị xem là vô trách nhiệm nếu mục đích của nó không nhằm vào lý do an ninh lương thực trong nước mà là vì lý do chính trị. Trước thềm cuộc bầu cử vào tháng 3/2024, Ấn Độ cần phải xoa dịu tầng lớp trung lưu thành thị bằng cách giảm giá lương thực.

Chính phủ Ấn Độ vẫn chưa bình thường hóa hoạt động buôn bán gạo và tình hình ngày càng tệ hơn trong những tháng qua. Năm 2023, New Delhi đã áp lệnh hạn chế đối với gạo đồ, loại gạo chiếm 42% xuất khẩu gạo tấm của nước này. Giá gạo đã tăng liên tục lên mức bằng giá lương thực trong cuộc khủng hoảng 2007-2008. Và ngày càng có thêm nhiều quốc gia tham gia vào xu hướng này, như Myanmar cũng đã cấm xuất khẩu gạo kể từ tháng 8/2023.

Một nhượng bộ nhỏ được đưa ra vào cuối tháng 8/2023 khi chính phủ Ấn Độ tuyên bố sẽ cho phép xuất khẩu gạo sang các nước phải đối mặt với thách thức an ninh lương thực như Bhutan, Mauritius và Singapore, mặc dù hành động trên chưa thể giúp xoa dịu được thị trường quốc tế.

Trong mọi trường hợp, một cách tiếp cận mang tính xây dựng hơn để thu hút Ấn Độ- rộng hơn là các quốc gia xuất khẩu lương thực- nên bắt đầu bằng việc thừa nhận họ cần thực hiện các hành động cân bằng hơn trong trật tự lương thực toàn cầu. Các quốc gia xuất khẩu lương thực có nhiệm vụ kép: một là đóng vai trò nhà cung cấp đáng tin cậy trên thị trường lương thực quốc tế và hai là vẫn đáp ứng nhu cầu an ninh lương thực cho người dân của chính họ.

Khó khăn của nhiệm vụ kép được bộc lộ sau khi xung đột Nga- Ukraine diễn ra, khi Ấn Độ tăng cường lấp đầy khoảng trống trong hoạt động xuất khẩu lúa mì quốc tế. Ấn Độ đã tăng xuất khẩu lúa mì lên hơn 1,4 triệu tấn vào tháng 4/2022- tăng gần gấp 5 lần sản lượng xuất khẩu hồi tháng 4/2021. Nhưng xuất khẩu tăng dẫn đến tình trạng thiếu hụt lúa mì trong nước, đồng thời đẩy giá lúa mì trong nước và quốc tế tăng vọt, theo đó lệnh cấm xuất khẩu lúa mì ra đời vào tháng 5/2022 và tiếp tục đến năm 2023.

Ngoài việc cấm xuất khẩu lúa mì, Ấn Độ cũng hủy bỏ chương trình phân bổ lương thực lớn sau đại dịch Covid- 19- Pradhan Mantri Garib Kalyan Anna Yojana vào ngày 1/1/2023. Chương trình trước đó đã cứu trợ ngũ cốc cho những người tiêu dùng nghèo hơn, nhưng chính phủ đã quyết định cắt giảm tái phân bổ số ngũ cốc này cho thị trường trong nước để giảm lạm phát và xoa dịu tầng lớp trung lưu thành thị.

Lệnh cấm xuất khẩu gạo gần đây của Ấn Độ có thể được xem là một thách thức lớn khác mà ngành lúa mì phải đối mặt. Vì lúa mì và gạo là những sản phẩm thay thế cho nhau trong kho dự trữ ngũ cốc của Ấn Độ, tình trạng thiếu lúa mì đã dẫn đến việc thiếu gạo. Chu kỳ này khiến giá lương thực tăng nhanh vào giữa năm 2022 và cần phải giảm tối thiểu giá xuất khẩu gạo trước tháng 9/2022. Lạm phát giá lương thực của Ấn Độ tiếp tục tăng 11,5% vào tháng 7/2023, khiến chính phủ ban hành lệnh hạn chế xuất khẩu gạo gần đây.

Thay vì gây áp lực buộc Ấn Độ bình thường hóa thương mại gạo, một cách tiếp cận hiệu quả hơn là giải quyết ‘gánh nặng kép’ là vấn đề trọng tâm của lệnh hạn chế xuất khẩu của nước này. Cách tiếp cận đa phương có thể là một ‘con đường trung gian’ tiềm năng để kiềm chế sự leo thang của cuộc khủng hoảng giá lương thực quốc tế. Cách tiếp cận này sẽ liên quan đến việc hỗ trợ nguồn vốn quốc tế để thu hẹp khoảng cách tài chính của Ấn Độ dành cho trợ cấp trong nước, đảm bảo giá cả phải chăng cho cả người nghèo và tầng lớp trung lưu. Những khoản trợ cấp này có thể giúp cải thiện thu nhập thực tế cho người dân, giữ giá lương thực ở mức thấp hơn và loại bỏ hành vi cấm xuất khẩu ngũ cốc.

Cách tiếp cận đa phương cũng sẽ cho phép Ấn Độ tiếp tục xuất khẩu gạo ra quốc tế, đây là sự hỗ trợ mà nước này mong đợi sẽ nhận được. Giải pháp này sẽ bù đắp cho vai trò nhà xuất khẩu lương thực ròng của Ấn Độ trong trật tự lương thực toàn cầu hiện nay. Việc thực hiện cách tiếp cận đa phương này có thể dựa trên Cơ sở Tài trợ Nhập khẩu Lương thực Toàn cầu do Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc đề xuất với Quỹ Tiền tệ Quốc tế. Cơ sở này nhằm mục đích hỗ trợ các nước nhập khẩu lương thực nghèo hơn đang gặp phải những hạn chế về cán cân thanh toán hoặc thiếu ngân sách và tương lai sẽ mở rộng bao gồm cả Ấn Độ, cũng như các nước xuất khẩu lương thực thu nhập thấp khác.

Nếu lệnh cấm gạo của Ấn Độ kéo dài, các nước phụ thuộc vào xuất khẩu, nhập khẩu và tiêu dùng gạo có thể bắt đầu đầu cơ về giá khi họ tìm cách tối đa hóa lợi nhuận và giảm thiểu chi phí và có nguy cơ tạo ra tình huống tương tự như cuộc khủng hoảng giá lương thực toàn cầu năm 2008. Mặc dù giá ngũ cốc toàn cầu vẫn sẽ tăng ngay cả khi có một giải pháp đa phương, nhưng triển vọng về một cuộc khủng hoảng tồi tệ hơn sẽ được giảm thiểu.

Nếu một cuộc khủng hoảng giá cả quốc tế xảy ra do lệnh cấm xuất khẩu của Ấn Độ kéo dài, điều này chắc chắn sẽ tạo ra sự bất ổn về giá hơn. Do đó, việc tìm kiếm giải pháp đa phương là rất quan trọng đối với chuỗi cung ứng lương thực toàn cầu vốn đã gặp khó khăn, trong bối cảnh xung đột Nga- Ukraine tiếp diễn và dự kiến sản lượng mùa màng sẽ giảm do El Nino.

Nguồn: East Asia Forum

Từ khóa: lệnh hạn chế xuất khẩu, gạo Ấn Độ, an ninh lương thực, giá lương thực