Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Căng thẳng địa chính trị, chiến tranh ở Ukraine, biến đổi khí hậu, lo ngại về an ninh và lạm phát đã gia tăng đã làm xói mòn niềm tin vào toàn cầu hóa và sự tôn trọng các quy tắc thương mại toàn cầu giữa các cường quốc thế giới.

Danh sách các tranh chấp chưa được giải quyết tại WTO tiếp tục tăng hơn khi các thành viên ngày càng đưa ra nhiều thông báo “quan ngại”.

WTO đã cảnh báo về một “cuộc khủng hoảng đa dạng”, cho rằng chiến tranh ở Ukraine và lạm phát đang làm xói mòn niềm tin vào toàn cầu hóa và hủy hoại sự tôn trọng của các quốc gia thành viên đối với các quy tắc thương mại toàn cầu.

WTO đã phải chịu khủng hoảng vào cuối năm 2019 khi Mỹ ngăn chặn việc bổ nhiệm các thẩm phán mới vào Cơ quan phúc thẩm của WTO do khiếu nại về việc vi phạm tư pháp, và kể từ đó, 29 vụ việc đã bị bỏ ngỏ, chưa được giải quyết.

Những trường hợp tồn động bao gồm vụ khiếu nại liên quan đến Trung Quốc, Cộng hòa Dominica, Ấn Độ, Indonesia, Maroc, Pakistan, Hàn Quốc và Mỹ.

Hạn chế xuất nhập khẩu đạt 139 lần vào năm ngoái

Cựu phó tổng giám đốc Alan Wolff phát biểu tại một hội nghị của WTO vào tháng trước: “Không còn gian lận, không giả vờ kháng cáo nữa”, ông kêu gọi các nước hoãn các kháng cáo mới từ năm 2024, khi các thành viên WTO đã cam kết giải quyết vấn đề này.

Tháng trước, WTO cảnh báo rằng sự gia tăng các biện pháp đơn phương, nếu không được kiểm soát, sẽ làm chia cắt nền kinh tế thế giới, tước đi 5% thu nhập toàn cầu.

Các hạn chế nhập khẩu đã được nới lỏng kể từ năm 2018, khi Tổng thống Mỹ Donald Trump áp dụng thuế quan đối với hàng hóa từ Trung Quốc và các nơi khác, nhưng việc hạn chế xuất khẩu đã bù đắp nhiều hơ cho sự sụt giản này.

Trong khoảng thời gian từ 2016 đến 2019, trung bình mỗi năm có khoảng 21 lần yêu cầu hạn chế xuất khẩu, nhưng mức hạn chế này đã tăng lên 139 lần vào năm ngoái.

Điều này đã được WTO cảnh báo về việ gia tăng số lượng “mối lo ngại”. Những biện pháp này nhằm vào các hạn chế xuất khẩu như đối với gạo Ấn Độ và các khoản trợ cấp mà nỗ lực thúc đẩy công nghệ sạch đã đưa ra, chẳng hạn như Đạo luật Giảm lạm phát của Mỹ, thiên về sản xuất ở Bắc Mỹ hoặc các khoản trợ cấp dành cho ô tô điện ở Trung Quốc mà EU đang điều tra.

‘Trên bờ vực không phù hợp”

Các yêu cầu về hàm lượng nội địa của Mỹ cũng sẽ được nâng lên theo Đạo luật Mua hàng Mỹ, trong khi Liên minh Châu Âu, vẫn khuyến khích việc tuân thủ các quy định của WTO, có các khoản trợ cấp và mục tiêu nhằm thúc đẩy nguồn cung cấp khoáng sản quan trọng và sản xuất xanh trong nước.

Keith Rockwell, thành viên cấp cao tại Hinrich Foundation, cho biết WTO đang “bờ vực trên vực thẳm của sự không phù hợp”.

Ông nói: “Mọi người không cảm thấy bị ràng buộc bởi các nghĩa vụ của họ đối với chính sách của WTO, điều mà không thể xảy ra cách đây một thập kỷ”, hiện nay hầu như sự hiện diện của WTO không còn quan trọng như trước.

Các quốc gia đã tận dụng các ngoại lệ đối với các quy định của WTO, chẳng hạn như lĩnh vực an ninh quốc gia được Mỹ sử dụng để hạn chế nhập khẩu kim loại và một số quốc gia vùng Vịnh hạn chế thương mại với Qatar.

Bắc Kinh đã hạn chế xuất khẩu các khoáng sản quan trọng, trong khi Washington tìm cách ngăn chặn Trung Quốc tiếp cận công nghệ Mỹ, trong bối cảnh an ninh quốc gia vi phạm các quy tắc thương mại toàn cầu.

164 thành viên đều đồng ý rộng rãi rằng WTO, với 620 nhân viên trong một tòa nhà theo phong cách trang trí nghệ thuật bên bờ hồ Geneva, cần cải cách, mặc dù cần có sự đồng thuận hoàn toàn để thực hiện bất kỳ thay đổi nào.

Ấn Độ, Trung Quốc và Mỹ đều có lỗi

Một số quốc gia cho rằng cải cách nên tập trung vào việc khôi phục Cơ quan Phúc thẩm, điều mà Mỹ sẽ không chấp nhận. Mỹ tin rằng cải cách phải giải quyết vấn đề về hoạt động phân biệt đối xử của các doanh nghiệp nhà nước, đặc biệt là của Trung Quốc, vốn làm lệch lạc sự cạnh tranh.

Cải cách cũng có thể giải quyết các vấn đề chưa được xem xét khi WTO được thành lập, chẳng hạn như biến đổi khí hậu, luồng dữ liệu hoặc trí tuệ nhân tạo.

Cải cách được coi là chủ đề chính tại hội nghị Bộ trưởng lần thứ 13 của WTO (MC13) vào tháng 2.

Một thành viên đại biểu WTO có trụ sở tại Geneva cho biết có vẻ như chính quyền Biden không tin rằng tự do hóa thương mại hơn nữa sẽ mạng lại lợi ích của Mỹ, niềm tin này sẽ được củng cố vào năm 2024, năm bầu cử tổng thống.

Đại biểu nói: “Và nếu họ không tin rằng điều đó có lợi cho họ thì điều đó phần nào làm giảm đi vai trò của WTO”. “Những yếu tố đã gây khó cho MC12 cũng sẽ gây khó cho MC13, đó chính là sự cản trở của Ấn Độ và sự thờ ơ của Mỹ”.

WTO lập luận rằng thế giới cần một xung lực mới hướng tới hội nhập, hay còn gọi là sự tái toàn cầu hóa, để giải quyết các thách thức từ biến đổi khí hậu đến giảm nghèo, đồng thời lưu ý rằng 75% thương mại hàng hóa vẫn dựa trên các điều khoản thuế quan của WTO mà các thành viên áp cho nhau.

Tổng giám đốc Ngozi Okonjo-Iweala nói: “Nếu loại bỏ điều đó đi, chúng ta sẽ chỉ còn lại sự hỗn loạn và một hệ thống thương mại lúc này chỉ dựa trên quyền lực thay vì dựa trên quy tắc”.

Nguồn: Asia Financial

Từ khoá: WTO, thương mại, biến đổi khí hậu, chính trị